תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ
3 -.ס זאו
א אט / 8, |4,
1ז4161606/ 0ז16סתס
צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ
2
אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו
פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,
אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע
60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413
)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ
עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ
;צם פעפונצסעע ,לע
4 1 01960ט) .ם 1006 1
1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161
1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101
{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8
1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן
אלע ווערק פון שלום עליכם
שנפאונצװאַנציגסטער בּאנד
אי יע
פון צוויי וועלטען
ווילנגע--װאַרשע 1926
ווילנער פּאַרלאַג פון בּ. קלעצקיף
ער גאדא עס איז שטרענג פאַרבּאָטן צו קויפן און פֹאַף
ייי א
קויפן דאָס דאָזיקע בּוך אין צפון און דרום
אמעריקע, אין דרוסיאפריקע און אין ענגלאַנד
אעזסע שסצן (ס0ס5001010:216) 10401006042 004 צַט ,1023 1מעוצקס)
צוליבּ דעס פארלאנג (פון שלום-עליכמס יורשים, איז די
אױיסגאַבע געדרוקט לוט דער אמעריקאנער אויסגאפע.
ח'ת2 6116 שש {6ש 6 ת טז, .שאא .1 92016100-81610260 :
6882 1א .8 *11603606שׁ 0שזס!נגסץ0ש,, 14זהעטזס 1
3
* א אי 5
14 יי אן
שוועי
48 יהת
צו זיין א איף
דער מילכיגער
1
8
אע א
שווער. צו זײו אַ איר
8 קאַמעדיע אין פיער אָקטען מים אַ פאַרשפּיעל און מיט אַ עפּילאָג
עשריבּען אין יאָהר 1911
פערואָנען:
רוד שש פירא. א בכבוד'ער אוד, אַ בעליהבית, מיט אַ שענער שװאַרצער,
עטװאָס גרויקיכער, הערצלבאַרד. קרוב צו פופציג. געװען אַמאָל ײן
עושר, איצט אַ מעקכער אויף דער בערזע. געהט זויבער געקליירט. האלט
זיד שטאָלץ. רערט מים אזא טאַן, װאָס אלע דארפען אוהם הערען 6
הייפער טעמטערטמענט,
6 ר ה ש פירא. זיין ווייב. יונגער מים אַ פּאַר יאָהר פון איהם 6
פּראַסטע, נאָר נישט קיין נאַרישע אידינע. געװען אַמאָל אַ נאנץ שענע.
ע ט י, זײער טאַכטער. א נימנאזיסטין פון לעצטער קלאַם. א שענהייט
8 ביטע? אַ קאפריזנע. נייענצעהן יאָהר אלט.
יּ א 8 ק ע. זײער והנדעל. א ריהרעהדיג בר"מצוהזיונגעל. א גימנאַי
זיסטעל פון דריטער קלאס.
יש ניא ור טא}{ן. געענדיגט ניסנטויע. א יְאָהר צװיי און צװאַנציג. א
בחור פון איין עכטאידישען סיפ שװאַרצע, עטװאָס נעגריוועלטע האַר,
א ביסעל? אײן אויסגעבויגענע סעמיטישע נאָז. ברענענדיגע אויגען
יא יוואנ אֲוו. זין חבכרף יא כרוסט. = גליוך מים שניאורטאַנען געענדינט
נימנאַָויע. א טים פן אֵיי} עכטען רוס רטע באַקען, ליכטיגע גלייכע
האַָר, קאַצאַפּיש אונטערגעשוירען
גרינס בע רנ. א סטװענט שיין אױסגעפּוצטער. א ביסע? אֵײן
אקימילירטער
פראטקין. אַ טטודענט. א ציוניסט,
ה וי רווי ט ש. אַ געװועזענער עקסטעוין, אוצם אַ לעהרער. פארשריכען איס
זיינערמאַכער. רערט מִים דער ליטווישער אויסשפראד.
9 8 לוי היילמפש ר ין. א מאדערנער רב, אֵיין ארטאַדאַקס. זויבער
גּעקלוירט. א ריינער שװאַרצער סורדוט. 8 זײדעז יארסעלקעלע אויםץ
0ם. 8 שען בערדעל?. נישט קיין לאַנגע פאות.
8
ק אַ ?ווא ר ס קי. אַבינער. אֵײן אַלטער מאַן פיט צװײ אַרדענס אויפי
דער ברוסט.
ג ור אַ ר י ח. אַ הויכער, אַ טרוקעגער.
שע ר ע שע וו י צ ק י. א נידעריגער, א געפּאַקטער, מיט איין אַרדען.
בּערנשטיין. {
מאָנאַסעוויטש, ר ב"רע גנאלטע
קע צ ע 5ע. א קליין אידעל. שמארק באַװאַכפען. א ביפע? אַ יאַרישליװער..
רעדט גיך און צוויי מאָל אַ װאָרט. אַנגעטהאָן א קורץ װײטיקעל, אי
אָפּגעבאַרעט. קאַפּעלישע?. דרעהט זיך ביי דער בערוע.
א חאליאַסטרע מיידלעך. בעטיס חבר'טעפ. גימנאויסמקעם.
| אַלע און גרינע קליידקעך, שוואַרצע פארטיכלעף, ווייסע קעלנערלעד מישי
מאנשעטלעך. 7אכען חי-חי-חי אוֹן מאַכען פניקטסענס.
ט קאמפאַניע גימנאויסטען. אע - רמישע מיפּע.
אַלע אין אוניפאָרמם מיט ווייסע קנעפּלעך.
ד ע ר שס שׂ בײ רב לוי הײלפּערין.
ד ער ע 5ט ס ט ער פו די זשאַנדאַרטען.
אַניציסטען, זשאַנדאַרטעו, נאַדזירא טע לים,
א דוואָדרניק מיט א ב לע כעל, פאַָס אָז שיר ע| א 7
טרענערס-אויף דער בטהו, אֵיין אַ בע ר קאַנדוקטאַר,
| ק ע 5נע ר ס אין ר עס ט אַראַן.
אַ רט; דער פאַרשפּיע? קומטיפאָר אין א רוסישער שטאַדט. אַלע פיער אַסטעל
מיט'ן עמּילאָג שפּיעלען זיד אַפּ אין אַ גרויסער שטאַדט פון דער אידישער ,טשער"
רצ" אין רוסלטנד, וואו ניט אַלע אידען מענען װאַהנען,. צייטן; 1914-1018.
10
בּאַמערקוננען פונ'ם פארפטסער.
מע בעם ועהר העפליך די ארטיסטע, זיי זאַלֶען זיין װי וימי
מעגליך נאַטירליף גרימירט, ניט אַנקלעפּען קיין בערד, אין די באַוע"
גונגען נים איבערטרייבען, נים קרימען ויך אוֹיף צו מאַכען לאכענדיג
דעם עולם, נים צולעגען קיין אייגענע װוערטמער, און בכ9? זיך גוט צו-
הערען צו דוי רעמאַרקעס און גוט איינשטודיערען די שפּראַד פון דעם
אַרינינאָל.
אין די ערטער, וואן ס'איז אַנגעציינט, אַן מע רעדט אויף איריש,
באַדאַרפען די שוישפּיעלער דאָס אַרױיסכאװײוען מים א באַזונדערערף
באַטאַנונג און מיט א באזונדערער באַװענונג צו דער פערזאן, צף
וועלכער סע רעדט,, אַזױ, אַז מע זאָל עם אַרויסזעהען און פיהלען.
דאָס רעקוויזיט ביי'ם אויסשטאַטען די סצענע אין פרי.
דער עפּילאָג קאַן נגעשפּיעלט ווערען און ניט געשפּיעלט װערען =+
2 3202 אָג פוג'ם פרייען װילען פון דער רעיש
פֿאַרשפּיעל
וא באזונדער קאַבינעט אין אַ גרויסאַרטיגען קאַפּע-רעסטאַראַן. שען
מעבלירט. הויכע שפּיענלען. ביי די זייטען ווייבע סאָפעם, סאַמעטענע
פאַטעלען. אויף די ווענט בילדער, דיװאנעס. ביי דער זייט א פאָר".
טעפּיאַן. אין מיטען קאַבינעט אַ גרויסער, מיט וייסען געדעקטער,
טיש. אוימץ טיש -- פון כל? טוב. אַ סד פלעשלעך מיט אלערלײ
משקאות. צווישען זיי אַ סף לעדינע. כלערליי פאַרבײיסענס, נאָף
אלץ אין דער גרעסטער אוסטרדענונג. שטאַרק אַנגערױכערט און אָנ
געװאַרפען. -- ס'איז א קערמעשע? פון אַ שטיק עטליכע און צוואנציג.
יונגעלייט, נאָר-װאַם געענדיגט אכט קלאַסען גיטנאזיע, װאָס דאַרפען
אין ניכען אַריין אין אוניװוערטיטעט. פאַר'ן צעשיידען זיך פארברעננט
מען אַ נוטע שעה און מע טחוט אַ לעביאונטער. שוין ביי'ס ערשטען
אנהויב, אז דער פאַרהאַנג הויבט זיך אויף נאָר האַלב און מע זעהט
נאָד במעט גאַרניט, הערט זיד שוין דאָס געוויפע פטודענטען-ליעד טיטץ.
געוויסען ניגון;
אנאאודעאמום איגיטור
יוווענום דום סוממוס,
פּאָסט אוקונדאַס יוווענטוטעם
נאָס האבעביט הומום..י
נֹאֶך די צוויי סטראַָמען הויבט זיך אויף דער איבערינער טייל האױי
האַנג, און דער באַל שטעלם זיך פֿאַר אין פולען גלאנץע. דער עולם
איז שוין רעכט בנילופין. דאָס זענען לויטער גימנאויסטען, יננערע
און עלטערע, אַלע אין זײער אוניפארם, מיט וייסע קנעפּלעך, אין
פארשיידענע פּאָזען: ער סע קלאָפּט אוים'ן פאַרטעפּיאן, און הער
עס וזיצט אין מיטען קאַבינעט אוֹיף דער ערד, און וער עם כיגט אויםי
נעצױינען אויף דער סאַפע, און װער -- נֹאַר אוים'ן טיש. װער עס
רויכערט, און ווער עס האַכט אַ כוס אין דער האנם. פריליךף זענע
8גע. מים'ן צים צום עולם שטעהט וו" ניט איוואַנאַון;
18
1 יילום-עליכם
דיריזשירט מיט א לעפעלע דעם כאָהר, װאָס ענריגט דאָט ניער מיט
די װערטער: .
,נאאודעאמוס איגיטור
יוווענום דום פּוממום.."
דער דיריזשאָר איװאַנאָוו דערלאַנגט אַ קלאַפּ איז טיש און רופט-אויס
הוֹיך אויף רוסישן.
א יוואנ אָוו,. עין! טששאעק! שאמפּאַניסקא ואָ,
טשארט ואָזמי!,.. נאַ פּאַר חברהילייט חאַפּען איהם ביי דער האַנט},
א פאָר ס טוד ענ טען. ואניא! בּיזט משונע גע-
װאָרען ? שאַמפּאַנסקע ? ! ווייסט, װאָס דאָס קאָסט אָט אַ דאַ ?
איוואנאָוו. ניע װאַשע דיעלאַ! אויף מיין רעכענונג,
טשאָרט װאָזמי ! איך צאָה?! טשאעק! שאַמפּאַניסקאַיװאָ!!
עס קויפען אריין צוויי קעלנערס מיט ווייסע פארטיכלעך, ברענגען שאמפּאַניער-
װײ}, אין אייז געוויקעלט, שטעכעךדאַװעק, פילעדאַן די בעכערס, געהעןאַפן.
איוואנאָוו. נאָספּאָדאַ ! צו די בּעכערס, טשאָרט װאָזמי !
זאלע טהוען זיך א נעם צו די בעכערס}ן. וואָס זענען מיר געווען נעכטען?
נעכטען זענען מיר נעווען יוננלעך, קינדער, שנעקעס, גימנאַזיאָרען !
א ליאַדע לעהרערע? האָט געהאָט רעכט אונז אָננעמען פאַר'ן קאָלנער
און אַרײינװאַרפען אין קאַרצער. אָבֹּער איצט? אָבּער מאָרגען?
טשאָרט װאָזמי ! פאָרנען זענען מיר מענטשען! סטורענטען!
אויס נימנאַזיאָרען ! נידער מיט דער נימנאַזיע! לעבּען זאָל רי .
אוניווערסיטעט ! הורררא !!!
אַ 5 ע. הורררט!!! ממע טרינקט, מע קושט זיך, מע האַלוט זיך,
.מע רעדט, מע לאַכט, מע איז פרייליף, צװישען דער פרייליכער קאַמפּאַניע איז
צו באַמערקען איינעם אַ גימנאַזיסט פון אידישען טים, אויך אין אוניפאָרם און
אניד טיט װײיסע קנעפּ. דאָס אי ה ער שעל שניאורסאַן. האַטש ער
האַלט-אונטער די קאַמפּאַניע, טרינקט כלומרשט נלייף מיט אלע, נאַר ער זאָל זיין
פרייליך גלייך מיט אַלע -- דאָס זעהט מעז ניט. דאָס באַמערקט אָבער קיינער
נישט, אויסער איינעם -- דער, װאָס האָט געקאַמאַנדעװעט מיט'ן כאָתר, װאָס
מע רופט איהם װאַניא איװאַנאָ. אין דער צייט, וװען אגע הוליען, געהטיצו
צו איחם װאַניא, לעגטיאַרויף די האַנט איהם אויף דער פּלײצען. |
ישווער צו ווון א אוך 15
א יוואַנ אוו מו שואװסאַנען. ואס אין מיט דיר,
הערשקא ?
שני אור ס אַ { וי אופגעװואכט, כעבעדינ). וואָס זאָל זיין?
גאָרנים,
איוואַנאָון. װאָס האלסט דו אױיפנעהאננען די נאָז אויף
דער קווינטע ? ונעסט איחם פטר א האַנט, זעצט זיך אַװעק מיט איהם אויף
= זײיט}.
שניאורסאַן. װער? איך? עס ווייזט זיך דיר אויס.
איוואַנאָוו. עס װײיזט זיך מיר ניט אױיס. איך זעה.
איך קוקנאָך די נאַנצע צוים נאָך דיר, מיך וועסט דו ניט נאַרען,
הערשקאָ, איך סען דיך, |
שניאורס אִֶן. אד טאַסי נוט, װאָס דו קענסט מיך..
פון דעסטוועגען װאָלט ניט געשאָרט, זאָלסט מיך קענען א ביסעל
געהענטער, |
איוואַנאָווֹ. װאָס זשע װאָלט געווען?
שניאורסאָן. װאָלסט דו מיך ניט געפרעגט קיין קשיות.
:דו װואָלסם דעמאָלט אַלוין נעוואוסט, אַז איך בּין ניט נלייך צו אייך.
{פויזע). איך קאַן מיך ניט פרעהען, אַזױי וי איהר טרעהט זיך.
איוואנאָוו. פאר װאָס?
ש 2 יא ור ס אָן. פאַר דעם! דערפאר, ווייל איהר, אַן
אויהר פרעהט זִיך, פרעחט איהר זיך מיט איער נאַנצען וועזען, מיט
אַלע אַווערע אוברים און חושים..,
איוושנאָוו נשפאַטיש און דול
שניאורסאַן, און איך? איך טאר ניט, פֿאַר מיינע
אוינען שטעהט שטענדינ די אויפשריפט : , מעמענטאָ מאָרי?..
איוואנ אָוו. טשארט װאָזמי! װאָס פאַר אֵיין אוים-
ישריפט 7 - װואָס פאַר אַ., מעמענטאָ מאָרו? ?
שניאורסאִן. האָסט פאַרגעסען אז איך.. אַז איך בִּין
יאַ איר }
16 שלום-על ימי
איוואנ אָוו. אָט האָסט דוֹ דיר! און אַן א איר ---
איז װאָס ?
שניאורס אן. אין גנאָרניט.,, נגקוקט אויף איװאנאװען אה
ווערטערן. /
א יוואנ אָוו. אאיך פארשטעה ניט, הערשקא, עפּים.
רעדסט דו מיר היינט מאַדנע רעד... נבאַזונדער פריינטניף). מיר ראַכט;
או אויף אונז, דיינע חברים, האָסט דו זיך ניט צו בּאקלאָגען.,,- מיר,
דיינע חברים..,
שניאורס אָן א ביסעל אױיפגערענטן. הברים! חברים!
בּיזט א נאַר! וער רעדט פון חברים ? דו מיינסט, אַפּנים, אַן
די גאַנצע וועלט איז אָט אַ דאַ אַ? מיר און אונזערע חברים ?4 דו'
פארנעסט, אַז אויף יענער זייט גימנאַזיע איז אויך דאָ אַ וועלט,,.
און אַ גרויסע וועלט. אויסער אונז זענען פארהאן נאָך מענטשען.
נאָר פון יענער גרויסער וועלט ווייסט איהר, אַפּנים, זעהר ווינציג.
כּטעט גאָרנישט ניט, יענער ניהנם איז אַייך אומבאַקאַנט, נפויוען.
אין מיין פעל ווען דו בּיזט אָפּ ניט לאַנג, האָטש איין יאָהר, װאָלסט
דו דעמאָלט נגעוואוסט, װאָלסט דו דעמאָלט געפיהלט, װאָס הייסט
נאָרמא, פּראָצענטען, מיניסטערישע צירקוליאַרען און נאָך |אַזעלכע.
נוטע זאַכען...
א יוו אנ אוו נמפיט אַ באַװעגונגז. װאָס הערסט דו צירקןי"
ליאָרען, פּראָצענטען ? מיט אַזאַ אֵיין אַטעסטאַט, עי דו האָסט !
מיט אַ נאָלדענער מעדאַל !
שניאורסאַן. אַנאַלדענע מעדאַל? נא מאַך מיט דער האַנטן.
מע האָט שוין געזעהען אַזעלכע זאַכען, קאַרג , מעדאַליסטען" זענען
פאַרבּליבּען נאָך פון פאַר-אַ-יאָהרען ?,,. און פון פאַר-צװיי-יאָהרען ?
, מעדאַליסטען",, חאַ - חאַ, אַ טייערע מציאה ! עך! נאָר װאָס:
איז צו רעדען ? נשטעהטיאויףן. ווֹאָס איז מיט דיר צו רעדען, אַז דו'
ווייסט ניט, דו פארשטעהסט ניט, דו קאָנסט עס גיט פארשטעהן !.. -
(זעצט זיך אַװעק צוריקן,
שווער צן זוון אַ איך 17
א יוואַ נ אוו (קרימט איהם איבערן. ,דו ווייסט ניט, דו
פאַרשטעחסט נים, דו קאַנסט עס ניט פארשטעחן !".., פאַר וואָם
קאָן איך עם ניט פאַרשטעחן, טשאָרט װאָזמי ? איך בּין נאָך אַזױי
קלוג, וי דו ! |
שניאורסאָן, נאַראײנער! מע דארף ניט זיין קלוג ---
מע דאַרף נאָר זיין אַ איד דערצו, היינט פאַרשטעהסט דו שוין ?
זאָלסט זיין ש איד חאָטש איין יאָהר..,
איוואַנאָוו. װאָס זשע װאָלט געווען?
שניאורסאֶן. וװאָלסט דוֹ עם נישט אויסגעהאלטען.
קיין איין יאָהר אפילן,
איוואַנאָוזוֹ. אַזי מיינסט דו?
שניאורסאָן. אך בִין איבערציינט!
איוו אנאָוו. גה האָסט דואַ טעוֹת. קענסט דו מיך ניט,
װייסט דו נישט, ווער װאַניאַ איװאַנאָוו איז! נפויזען. שאַ} וייסט
דו, וואס פאר א געדאנק מיר איז אַיינגעפאַלען איצט אין קאָפּ?
(טהוט ויך א פאטס אין די קניהעס, רוקט זיף צן צן שניאורסאַנעןן. הער"
אויס, הערשקא, טאַמער װאָלטען מיר זיך געביטען ?
שּ ניאורס א{ (קט איחם און. װאָס הייסט ,געבּיטען"?
איוואַנאָווֹ. אָט איך לעג דיר פאָר א קאַמבינאַציע. 7
זאָגסט, איך װואָלט קיין איין יאָחר אפילו ניט געקאַנט זיין אין דיין
פעל3 טאָ לאָמיר זיך בּייטען !
שניאור ס אַ { נפאַרשטעחט איהם נאַד אלץ ניטז. ואָס הייסט.--
כאמיר זיך בייטען ?
איוו אנ אָוו. גאָר פּראָסט. סיר וועלען זיך בייטען. דו
זאָגסט, איך זאָל איין יאֶהר אָטש פּרוכען זיין אין דיין פע?, פּרובען
זיין אַ איד ? --- גוט ! מיר וועלען זיך בּייטען,. אויף איין יאָהר,
דו װעסט זיין איװאַנאָו, איך װעל זיין שניאורטאָן, -
שניאוֹרס א{ (שטעהטאיףן. דו האסט, אַפּנים, ניט פון
וועמען חוזק צו מאַכען ? זוך אַ גרעסערען נאַר פון זיך..,
שלוטיעלמים 3, אלא 2
18 : שלום-עליכם
איוואַנ אוו שטעהט אוױך אויףן. איך מאַך נישט חווק.
איך מיין עס גאַנץ ערנסט, טשאָרט װאָזמי ! איך בִּין אַ בּעלן צו
זיין אויף דיין אָרט,. איך וויל פּרובּירען אויף זיך אליין, וי אַזױ
איז, אַז מע איז אַ איד ? וי אַזױ פיהלט זיך אַ איד ? איצט האָבּען
מיר א געלעגענהייט, מיר דאַרפען בּיידע אַריין אין אוניווערסיטעט.
מיר פאָהרען בּיידע אין אַ ניי אָרט, אַ פרעמדע שטאָדט, וואו קיינער
קען אונז נישט,. וועלכער רוח איז דאָס מחויב צו וויסען, ער פון
| אונז איז איװאַנאָוו און ווער --- שניאורכאָן ? צי וועמען געהט עס
אָן, אַז איך, איװואַנאָוו, בּין שניאורסאָן, און דו, שניאורסאָן, גּיזט
איװאַנאָוו, חאַ - חא - חא ? װאָס זאָגסט דו דערויף, הערשקאָ, האַ ?
שניאורסאָן. װאָס איך זאָג דערויף? איך קאָן זאָנען
נאָר דאָס, אַז דו פּלאַפּעלסט נאַרישקייטען, וויי? דו בּיזט...
איוואנאָוו. שכּור -- מיינסט דו אפשר?
שניאורסאָן. חסוחלילה! וער זאָגט, אַז דו בּיזט שכּור ?
איך זאָג נאָר, אז דו בּיזט אַ בּיסעל בּגילופין, אונטער'ן גלעזעל,..
איוואַנאָוו עערניש. איך? אונטער'ן גלעזעל? דו
ליינגסט! נאָך קיין מאָל אויף מיין לעבּען בּין איך, טשאָרט װאָזמי,
אַזױ ניכטער ניט געווען, װי היינט! איך זאָג עס גאַנץ ערנסט,
הערשקא, פריינט מיינער, בּיי מיין עהרען-װאָרט! אֶט האָסט דו
דיר מיין האַנט! וציהט איהם אויס א האַנטן. איך וויל פאַרזוכען דעם
טעם: ווי אַזוי איז עס, אוז סע איז אַ אירד?
שניאורסאָן. װעסט פיהלען אַ רעכטען טעם! װעסט
פֿאַרזאָגען אַ צעהנטען ! |
איוואנאוו. נארישקייטען! נטהוט זיך א זעץ אין האַרצעןן.
קענסט דו מיך נישט ! ווייסט דו נישט, ווער װאַניאַ איװאַנאָוו איז,
טשארט װאָזמי! פאָלְג מיך, לאָמיר זיך בּייטען! וויל אַרומנעמען
שניאורסאַנעןן, אויף איין יאָהר נאָר לאַמיר זיך בּייטען...
ש ניאורס אָן זשטפּט איהם אִפּ פון דער גרינגן. רעד ניט קיין
נארישקייטען ! סע שלאָנט צו דער גאַל! װאָס הייסט בּייטען ?
וי בּייט מען זיך דאָס ?
שווער צו זיין אַ אוף 19
א יוואנאָוו. גאָר פּראָסט: מע נעמט און מע בּייט ויך,
איך וועל זַיין שניאורפאָן, דו װועסט זיין איװאָנאָוו, דו וועסט מיר
געבען דיין אַטעסטאַט מיט די פינפען, איך על דיר נעבּען מיין
אטעסטאט מיט די דרייען, טשאָרט װאָזמי, און בּיט פּאָסיעמו !
איז דאָס נעמאַכט? זציהטאויס שניאורטאַנען א האנט},
שניאורסאָן. דו רעדסט וי א קינד, וואניא, כלעבען.
װאָס רעדסט דו 4 דאַקומענטען --- עפּיס אַ שפּיעלעכעל? היינט
אונזערע עלטערען ?
א יוואַנאָווֹ, דאָקומענטען? נארישקייטען! אין
יאָהר אינגאַנצען -- נאַפּליעװאָט ! און די עלטערען --- װאָט געחט
עס זֵיי אָן ווער דארף עס וויסען 4 מיר וועלען דאָך זיין בּיירע
אין איין שטאָדט, אין אוין אוניווערסיטעט, וועלען זיי אונז שרייבען
בריעף, דיין פאָטער צו מיר, מיין פאָטער צו דיר --- און מיט זייערע
בּריעף וועלען מיר זיך אָפּבּײיטען. האָפט דו עס פארשטאַנען, קאָפּ ?
וַחאַפּט שנואורקאַנען פאַר א האַנט, שלעפּט איהם צום טיש שניאורסאַן לאָזט
זיך ניט},
שנואורסאָן. לאָזנעמאך! ואניא, לאָז צורוה! די
חנרים דאַרפסט דו נאָך,.
איוואנאָוו. זאָרג ניט, זי ועלען אונז ניט אַרױסגעבּען
אט אַ דאַ וװועט דאָס בּלייבען, נהערט ניט שניאורסאַנען, שלעפּט איהם צן
צום צעגטער. טהוט אַ זעץ מיט דער האנט איבער'ן טיש). סילאנס! שטיפ
זאָל זַיין! נדער עולם טחוט 8 שטעהאויףן. חברים, שטיל זאָל זיין!
טהוט נאָך אַ מאָל א זעץ מיט דער האנט אֶן טיש). איך דארף אייך עפִּים
זאָגען זעהר א וויכטיגע זאך! נשפריננט:ארויף אויף 8 שטוהט. הערט
נאָר צו מיט קאָפּ! איהר זאָלט וויסען זיין, אַז איך בּין שוין מעהר
יט איך, איך בּין שוין ער ! ווייזט אויף שניאורסאַנען, װאָס שטעהט נאֵך
אַ פאַרנאַפטער און װישט זיך דעם שװיײיט פונ'ם שטערן). און ער אי שין
נישט מעהר ער, נאָר איך ! ער איז איך, איך בִּין ער,,. װואָס קוקט
איחהר זיך איבער און װאָס שמייכעלט איהר דאָרט אין די הויפענס ?
איך בּין ניט שכּור, טשאָרט װאָזמי } איהר ווייסט נאַנץ נוט, א8ז
20 | | שׁלום-עליכם
איך בּין ניט שכּור -- איך קאָן טרינקען. אָט בּאַלד װעט איהר
האָרכען, װעט אֵייך זיין קלאָר אַלסדינג. חברים ! זייט וויסען,
אַז איך און אונזער חבר שניאורסאָן האָבּען זיך נעבּיטען, אויף אַ
יאָהר האָבּען מיר זיך געבּיטען. מיר האָבּען זיך געגעבּען דאָס װאָרט,
מיר האָבּען געהאַלטען אַ וועטע, קורץ --- ס'איז ניט איער זאַך.
איהר דאַרפט נאָר הערען און זעהען און שוויינען. איך בּאַשווער
אַייך מיט אונזער היילינען בּונד פון חבר'שאפט, אַז דעם זאָל אִפּי
דאַרען די צונג, װער ס'וועט אַרױסלאָזען אין דרויסען אַ פּיפּס
ווענען דער גאַנצער געשיכטע אין פאַרלױף פונ'ם דאָזינען יֹאֶהך !==
חברים ! איך פאָדער פון אייך אינ'ם נאָמען פון אונזער סאָליראַ-
ריטעט, איהר זאָלט מיר געבּען אַייער עהרעןװואָרט און שווערען,
אַז דאָ, אין דעם קאַבּינעט, ווערט די זאַך בּאַנראָבּען אויף אייבינג,
און קיין פוינע? װעט ניט וויסען, זאָגט איהר מיר צו?
ק?ופות. מר זאָגען דיר צו! מיר זאָנען דיר צו!
קולות. חאָטש מיר ווייסען ניט װאָס, מיר ווייסען ניט
ווען !
איוואנאָוו. אָטבאַלד װעט איהר וויסען. איהר דאַרפט
מיר נאָר צוזאָגען, אַז ס'וועט ניט אַרױסגעטראַנען ווערען פוֹן דאַנען
א װאָרט, איהר דאַרפט מיר צושווערען, אַז צווישען אונז װעט דאָס
בּלייבען, אַלזאָ, שווערט איהר מיר צוֹ? והויבטאויף צװײי פיננערן..
זאָגט: ,מיר שווערען !"
אַ 5 ע ההויבעז-אויף צוויי פיננער, זינגען מיט א נינווז. מיר הויבּען
די הענט און מיר שווערען !
א יוואַנ אַ וו אױפעבראַנטן. סילאַנס! װאָס פאַר אַ
געזאנג, טשאָרט װאָזמי ? ! דאָ האַנדעלט זיך וועגען אַיין ערנסטע
זאך, און זיי האָבּען זיך צעזוננען נאָר! אַלזאָ, איך פאָדער פון
אייך, איחר זאָלט זיין ערנסט און זאָגען : , מיר שווערען",
אַ 5 ע נערנסטן. מיר שווערען. מיר שװוערען!
א יוואנ אָוו. אָט אַזױ האָבּ איך אֵייך ליעב,. אַצינר,
חברים, אַז איהר האָט מיר אָפּנעשװאָרען, על איד אייד שויל
? מער צו זיון אַ איך 1
; ערצעהלען, אום װאָס דאָ האַנדעלט זיך, אונזער חבר, הערשקא
;שניאורסאָן, וי אייך איז בּאַוואוסט, געהערט צו יענעם פאָלק, װאָס
איז פאַרהאַסט און פאַרפאָלגט אויף דער נאַנצער וועלט, צו יענעם
אויסדערוועהלטען פאָלק, װאָס איז צעזייעט און צעשפּרײט, ---
מיט איינעם ואָרט: ער איז אַ איד, און אַ איד איז זעהר שווער
צו זיין, 3מעט אוממעגליך. אַזױ זאָגט ער, הערשקאָ הייסט עס,
און איך זאָג, אַז ס'איז ניט אַזױ גװאַלדינ. דער שר איז גאָרניט
אַזוי שרעקליך, וי מע מאָהלט איהם... זאָגט מיין חבר, אַז דערפאר
מיין איך עם, ווייל איך בּין קיינמאָל קיין איד ניט געווען. לֹאִם איך
בּרובען, זאָגט ער, זיך געפינען אין זיין פעל חאָטש איין יאָהר, ווע
איך, זאָגט ער, דעמאָלט פיהלען. גוט. איז געבליבּען, איך וֹאֶל
אריין אין זיין פעל חאָטש אויף איין יאָהר. וי אזוי זשע מאַכט
מען דאָס ? האָבּען מיר זיך נעבּיטען אויף א יאָהר..,
שניאורסאִן. נאך ניט געבּיטען, נאָר ער וויל, מיר
זאָלען זיך בּייטען. |
איוואַנאָוו. געבּיטען, געביטען! הערט איהם ניט!
פון דער מינוט אָן אין ער שוין ניט מעהר שניאורסאָן, נאָר
איװאַנאָו, און איך בּין אויס איװאַנאָוו, נאָר שניאורסאָן. (ער
שפּרינגט-אַראַפ כון שטוה?, ציהטאראָפּ פון זיך זיין מונדיר, גיטיאיבער שניאור'
כאַנען, שלעפּטאַראָפּ במעט מיט גוואלד פון שניאורסאַנען זיין מונדיר, און ביידע
טהוען ויך איבער פאַר אַלעמען אין די אויגען. װאניא איװאַנאָו מאכט א אידיש
פּנים, סטארעוועט זיך, ער זאָל זיין עהנליךף צן שניאורטאַנען, דער עולם נעץטי
אויף דוי סצענע סים גרויס ענטויאַום}.
אַ ? ע ואפּלאדירעזן. בּראַװאַ! בראווא!
א יוואַ נאָוו (שפּרינגט-ארויף װיעדער א מאָל אויף אַ שטוהלן.
חברים ! אַצינד, אַז די זאַך איז שוין געמאַכט, ערלויבּ איך מיך
פארצושטעלען פֿאַר אַייך. איך בּין שוין ניט מעהר דער כּריסט,
דער דװאָריאַנין, איװאַן איװאַנאַװיטש איװאַנאָו, נאָר ונעמטארויס
פון שניאורסאנ'ט זייטיקעשענע זיינע דאָקומענטען, דעם פּאָס מיםט'ן אַטעסטאַט,
קוקטישרייזן -- דער שקלאווער מיעשטשאַנין, טשאָרט װאָזמי, הערש
מאָושאָו שניאורסאָן, דער זוהן פונ'ם פֿאַרהאַסטען און פאַרפאלן-
יו שלום-עליפם
טען, נאָר פוֹן גאָט אויסדערוועהפטען פאָלֹק ישראל,. און דער
וווייזט אויף זיין חבר שניאורסאַן} -- איז שוין ניט מעהר דער שקלאַווער
מיעשטשאַנין הערש מאָװשאָוו שניאורסאָן, נאָר... אַנו, הערשקאָ,
נעם-אַרויס אַקאַרשט פֿון קעשענע דיינע נייע דאַקומענטען! ויענער
נעמט-ארויס}. אַיין אמת'ער דװאָריאַנין און אַ זוהן פון אַ דעיסטווי-
טעלני סטאַטסקי סאָװויעטניק, טשאָרט װאָזמי, איװאן איװאַנאָװיטש
איװאַנאָו ! איך לענ-פאָר צוליעב דער דאָזיגער מעטאַמאַרפאָוע
אָנפילען די כּוסות און אויסטרינקען. הוררראַ !
אַ 5 ע נפילערדאַן די כוסותן. הורררא { {מע גראַטולירט און מע
קושט זיך מיט די געביטענע חברים און מע טריגקטן.
שניאורסאַ| וטרעט-אַרויס מיט'ן כוס אין דער האַנטן. חברים !
אונזער חבר ואניאַ איװאנאָוו, אָדער, וי ער הייסט שוין איצטערטא,
הערשקאָ שניאורסאָן, איז בּאַגאַנגען, וי איהר זעהט, אַ שפּאַם, און
אױסגעלאָזט האָט זיך עם, וי עס ווייוט אויס, מיט אֵיין ערנסט.
די זאַך איז אָפּנעטהאָן -- פאַרפאַלען, מיר האָבּען זיך, הייסט עם,
געבּיטען מיט די יוצרות. זאָל זיין אין אַ גוטער שעה. וער פון
אונז בּיידע האָט געמאַכט אַ בעסער געשעפט -- דאָס ווייס איך,
און אויך איהר, אויב איהר האָט אַ קלעפּקע אין קאָפּ, בּאַדאַרפט
אויך פאַרשטעהן, און טאָמער פאַרשטעהט איהר ניט -- בּין איך
ניט שולדיג..,. איין זאַך נאָר מוז איך זאָגען פאָראויס ; אַזױ וי
מיר קאָנען נישט וויסען, װאָס מיט אונז בּיידען קאָן פּאַסירען אויף
ד'"ם נייעם וועג, װאָס מיר בּיידע לאָזען זיך געהן, על-כּן װאָלט איך
וועלען אויסנעמען א תּנאי, אַז טאָמער װעט עמיצען פון אונז צוויי
אין פאַרלױף פוֹן דעם יאָהר אויסקומען שוין זעהר שמאָל, ראָם
הייסט... | |
איוואַנ אוו שטפט איחם אָפּז. קיין שום תנאים! קיין
שום װאַמפּראָמיטען ! װאָס ס'זאָל ניט זיין --- קאַן זיך זיין ! אִמֹּ"
נעמאַכט -- איז פאַרפאַלען !
אַ 5 ע. פאַרפאַלען ! פאַרפאַלען !
איוואנ אָוו. בִיט פּאָסיעמו!
צווער צן ווון אַ איד 9
א 5 ע, ביט פּאָקיעמו!
שנ י אור ס אַן נפנם אַרטז. געדענק זשע, װאַניא, מיין
איך הערשקאָ, זאָלסט קיין חרטה ניט האָבּען !
א יוואנ אָוו.. חרטה? די איואנאווס.. פֿאַרדאָן!
מיין איך די שניאורסאַנס האָבּען קיינמאָל קיין חרטה ניט! איך
קום-אַרויס פון אַ פאָלס, טשאָרט װאָזמי, װאָס איז שוין דורכגע"
גאנגען דורך פייער און דורך ואַסער און דורך מעשענע רעהרען!
מיינע עלטער-עלטער-זיידעס, װאָס האָבּען געקנעטען לעהם בּיי
פּרעח'ן, אויפנעשטעלט די אייבינע פּיראַמידען, אויפגעבּיט די
בּאַריהמטע שטעדט סדום און עמורה,.. פּאַרדאָן ! איך מיין פּיתום
און רעמסם, זענען גענוג אויסגעשטאנען בּיז זיי האָבּען זיך בּאַזעצט
אינ'ם געבּענטשטען לֿאַנד מצרים,,. פּאַרדאָן ! מיין איך כּנען. און
אַן מיר האָבען זיך באזעצט אינ'ם געבּענטשטען לאַנר כּנען, איז
נעקומען בּלשאצר,.. פּאַרדאָן { . איך מוין נבוכדנאצר, און האָט
פאַרבּרענט אונזער היילינען טעמפּעל און אָפּנעפיחרט אונזערע זיהן
און טעכטער אין אַייזערנע קייטען צו זיך אינ'ם באַרבטרישען
בּאַבילאָן, און נאָכדעם אין שפּאַניען... חברים ! איך מאַך, טשאָרט
װואָזמי, אַ היבּשען שפּרונג און לאָזידורך בּלעמ'ען, המנ'ען מיט
אחשורוש'ען ט נאָך אזעלכע פיינע מענטשלעך, ווייל עס טאַנט
שוֹין, װי איהר זעהט, אין דרויסען -- אַלזאָ, אינ'ם פינסטערען
קאַטוילישען שפּאַניען, וואו עס האָט געװארט אויף אונז די אינ-
קוויזיציע, 1מיט היץן. קאָנט איהר זיך פאָרשטעלען, חברים, װאָס
פאַר ליידען מיינע עלטערען זענען אױיסגעשטאַנען אין דער אינ-
קוויזיציע ? אויפ'ן אױיטאָדאַמע האָבּען זיי זיך געלאָזט ברענען,
טשאָרט װאָזמי, אוים'ן עשאַפאָט האָבּען זיי זיך געלאָזט קוילען,
שניידען, האַקען, בּראָקען, פערטלען...
אַ ? ע נפיט גרויס ענטזישזם און שפלויזן. בּראַווא, הערשקא,
בראַואָ ! |
קולות. גאָרניט צו דערקענען אז דאָם איז א כּריסט !
קולות. אַאיד! אין אמת'ער איד! האַ - הא -חא!
4 | = שלוםדעלוכבם ||
איינער פון דעם עולם. אַגעבּױרענער זשיר,.
נאָר פּייסיקעס פעהלען איהם ! |
גאַָך איינער. און אַ לײבסערדאַק! |
נאָך איינער. אויועה-מיר! טאַטעלע-מאַמעלע!
| ציצעלעדהאַמעלע ! הא -האַ -חא!
איוואַנאָוו. סאַנס! אַז איך רעד, דאַרף זיין שטיל,
טשאָרט װאָזמי ! |
שניאורסאַ | צואיװאנאַװען. האָב צויט -- דאָס האָסט
דו ערשט אֵיין אַדערױף. שפּעטער װעט נאָך זיין בּעסער..,
איוואַנאָוו. װער עס װעט װאַגען אָפּצולאַכען פון אַ
אידען, דער װועם האַבּען צו טהון מיט מיר! ננאַװײוט אַ קולאַקן.
איך װעל ניט פאַרשװײיגען, קיינעם ! איך ועל ניט דערלאָזען,
טשאָרט װאָזמי, מע זאָל חוזק מאַכען פון מיר דערפאַר, װאָס איך
שטאַם-אָפּ פוֹן אַ פאָלק, װאָס האָט געגעבּען דער וועלט אַ זאַקאָן,
מיט אַ צאַר דאַװיר, מיט אַ פּסאַלטיר, טשאָרט װאָזמי! איך בּעט
נאָך אַ מאָל אָנצופילען די כּוסות און טרינקען פאַר'ן דאָזיגען פאָלק,
פאַר'ן אויסדערוועהלטען פאלק ישרא?, װאָס איך בּין איצט איונער
פֿון זיינע קינדער, לעבּען זאל דאָס אַלטע אויסדערוועהלטע פאָלק |
הורררא !
אַ ?ע. הוררראַ !
קוֹלות. בּראַואָ! בראוא!
קולות. גאָספּאָדא! װאָס שוויינט איהר?
קוֹלות. לֿאָמיר איהם נעמען ! לאָמיר איהם ויעגען!
סאַטשען ! קאַטשען ! |
ק | 5 ו ת. בּיידען קאַטשען! בּיידען! ודער עולם צעטײילט
זיד אויף צוויי. איין טייל האפט זאונטער שניאורסאַנען, דעם איבערגעטהאַנענעם
איװואַנאַװען, דער אַנדערער טייל האַפּט זאונטער דעם איבערנעטהאַנענעם שניאור-
סאַנען אויף די הענט, און מיט קולות : ,בראַוא, הערשקאַָ } בראוא, ואניא 2
טראָנט מען זיי אַרום טיש, איבער'ן קאַבינעט, אַ צווייזדריי מאָל. -- דער פאָר-
האַנג פאלטן.
ערשטער אַקט
;בי דוד שפּיראַן. -- אַ גרוים עסיצימער. בעלהבתיש מעבלירט.
נישט רייף, נאַר זויבער און מיט אַ גוסט. ווייסע נאַרדינען, גרינע
וואַזאַנעם, אֵיין אַלטער פאַרטעפּיאַן, אַ פּאַר אידישע בילרער אויף די
ווענט, -- פיער טירען; צװײי רעכטס, פיחרען צו די זייטינע צי
ימערען ; איונע אין הינטערגרונט, פיהרט צו די טרעפּ אַראָפּ; איינע
ילינקם, אין װינקע?, פיחרט צו דער קיך. לינקס אַ פענסטער. ביי'ם
פּענסטער, נאַהענט צו דער ראַמפּע, שטעהט א קאַנאַפּע. אויף דער
קאנאפע, אַנגעשפּאַרט אויף דער האַנט, זיצט ב ע טי, שטאַרק פאַך.
-מטיעפט אין א בוך. אָנגעטהאָן געהט זי אין א גרין שילערי|קלייךף
;מיט א שווארץ פאַרטיכע?. אַ װייסער שפּיצעױקראַנען מיט ווייסע
שפּיצען-מאַנשעטען. די האַר פֿאַרקעמט, מיט אַ שענעם לאַנגען צאָפּ
-פארווארפען אַהינטער. מיט אַ ביכעל אין האַנט, איבער'ז שטוב אַהין
און צוריק, שפּאַנטאַרום מיאַמקע, אָנגעטהאָן אין א גרויער
יגימנאַזיאליטוזשורקע מים קליינע ווייסע קנעפּלעד. ער לערענט אויף
אויסוועניג, מים אַ ניגון, שאַקעלט זיך צום טאַקט :
;קאַק ניניע זביחאיעטסא וויעשטשיי אַלִיעג
אטאַמסטיט ניעהאזומנים האַזאַהאַם "
יאון נאר אַ טאָל דאָס אייגענע:
,;קאַק ניניע זביחאַיעטסאַ וויעשטשיי אֶלִיעל "
פוז דרויסען דערהערט זיך א ווייטער קלונג. סיאַמקע הערט ניט אויף
שרומצושפּאַנען און לערנען אוֹיה אַ קול. בעטי ריהרט ויף ניט. --
עס קומט טריין פון קיך שרה שפּיראַ מיט פאַרקאַטשעטע ארבעלן.
שרה שפּיר אַ נצו דער טאַכטערן. בּעמין
3 ע טי נענטפערט ניטן,
שרה שפּיר א נאד א מאָט. בּעטי!ן
28
6 ישלוס-עלוכם
ב ע ט י ננעמט נישט צו די אוינען פון בודּן. מהו?
שרה שפּיראָ. זעהנאָר, וי זי האָט זיך אַ בּיסע? פאַר- .
טיעפט ! גאָרניט אָפּצורייסען !
ב ע ט י (היבטאויף די אויגעון. װאָס ווילסט רו, מאַמע?
שר ה שפּיר אָ. נאַ דיר גאָר װאָס איך װויל, האָסט דו
געהערט אַ בּיסע?5? עמיצער קלינגט דאָך, נעס הערט זיך א צװײיטער
קלונגן. עס קעהר אודאי זיין א בעלן אוים'ן צימער.
בע טי ננישט צוענומען די אוינען פון בוױן. אַ סך בּעלנים,
װוינציג מחותנים. זינט מע האָט אויפגעהאנגען דאָס צעטעל, אַן
סע גיט זיך אֶפּ א צימער, הערט דאָס גלעסעל נישט אױף צױ
קלינגען ; נאָר עמיצען זאָל געפעלען --- דאָס נישט, |
שר ה שפ יר אָ. סמז? טוב! פן װאַנען וייסט דו+
אפשר װועט דעם יאָ געמעלען ?
בע ט י ננישט צוגענומען די אוינען פון בוױן. װואָס קאַן איהם דאי
געפעלען? א קעמערעל אֶהן מעבּע?, אֶהן געזונט, אֶהן לייפ און
לעבּען.
שרה שפּיראָ. װאָס האָסט דו געװאָלט? שפּיענלען +
סאמעטענע דיװאַנעס ? האָסט דו נעהערט אַ ביסע?? וערליגֿ
דאָס נעלט, איז נענונ מעבּעל,. געח נאָר, טאַכטער, אַראָפּ אונטען,
עפען. איך קאָן מיך אָט אַזױ אויף די טרעפּ ניט ווייזען.. אין
אויסגעשמאָדערטע.,,. טאָמער בּאַנעגענט מיך עמיצער,.,
ב ע ט י ננישט צוגענומעז די אוינען פון בודן. װאָס עפּים איךר?
לאָז געהן סיאָמקע,
שרה שפּיראָ. זעהנאָר, וי מע דינגט זיך דאָ, משטיינס
געזאָנט! דאָס קינד לערענט דעם אוראָק, דאַרף מען איהם שטעה"
רען, האָסט דו געהערט אַ בּיסעל ?
בע ט י ננישט צוגענומען די אוינען פון בװױן. אִחן אֵיין אומנליס,
ס'וועט איהם נאָרניט שאָדען צו די אוראָקען, אַז ער װועט נעהך
עפענען די טיר.
שווער צו זיון א אוך 7
ש ר ה שמפ י ר א שן אויפגערעגטן. קינדער מיוחסים --
טפו זאָל דאָס ניט ווערען ! וָצו סיאמקעזן. נעה נאָר, סיאָמעניו, עפען-
אויף די טיר אונטען, מע קליננט.
פ י אַ מ ק ע ענערט ניט אויף חור'ען אויף אויסועניג, קוקט אויף
דער טוטערן. ,קאק ניניע זבּיחאיעטסאַ וויעשטשיי אַליעג"
שרה שפּיראָ. זעה נאָר, מע רעדט צו איהם, גלייך װוײ
אין דער װאַנט אַרין, נעה עפען די טיר --- זאָנט מען דיר,. מע
קלינגט,. האָסט דו געהערט אַ בּיסע?? נעס הערט זיך א דריטער קלונגן.
ס יא סמ ק ע נוי אויפגעװאַכט פון שלאַףן. מע קלונגט? איר
האָבּ נאָרניט געהערט, מע זאָל קליננען, איך. אֶטאָ נעה איך.
נגויפט צן דער טיר אַראָפּ אויף די טרעס און האַפּט בעת מעשה א טענצעלן.
ש ר ה שפ יר א גרײט צום טיש, שטעלט דאָס טיינעשיר, רערט
צו זִיךּ אלייזן. בְּראֵשׁ זענען זיי דאַ אַלע פאַרטאַרעראַמט. ער איז
שטענדיג אויף דער בּערזע, דרעחט געשעפטלעך, די אין א נימנא-
זיסטקע, לייענט בּיכער, דער איןז אַ נימנאַזיסט, חזר'ט די אוראָקען.
און דו אַליין דאַרפסט זיך טויטשען טאָג װי נאכט, טאָ דאָס, טא
יענס, טאָ הין, טאָ הער, טאָ דעם, מאָ יענעם..
בּ ע ט י ננישט צוגענומען די אוינען פון בודן. מיט וועמען רעדסט
דו דאָרט, מאַמעטשקע 4 פיט זיך אַלֵיין ?
שרה שפּיראָ. מיט װעמען דען זאָל איך רעדען, האָסט
דו געהערט א בּיסע? 4 אַז איהר אַלע זענט פאַרטראַסקעט, און איר
איינע דרעח מיך אַרום, װוי א מחותנת'טע בּיי דער מיזינקע אויף
דער חתונה, און דאַרף אַרבּייטען, קיין עין-חרע, אויף אזא שטוב,
אֶהן אַ הילף, אָהן אַ האנט-איבערנעמער,.,
בּ ע ס י. וער הייסט דיר, מאַמעטשקע, ניט צונעמען קיין
דיענסט ?
שר ה שפַי ר אַ (שטעלט זיך אַװעק, טענה'ט אין איין אָטעם, שיט
װי פֿון אַ פאָס, װועהרענד די טאַכטער קוקט אַלץ אין בוױן. דיענסטען זאפ
איך נעמען ? פון װאַנען װעל איך זיי צאָהלען ? די שענע פּרנסות
פון דער בּערזע, משטיינס געזאָגט, אויף װאָס דער טאטע אין אי"
28 שלומ-עלוכם
בּערגעקומען, אַז ער דאַרף זיין אַ מעקלער גלייך מיט קעצעלען און
מיט נאָך אַזעלכע שלים-מזל'ען, און נאָך בּיי היינטינע הוצאות :
דירה-נעלט צאָהל, פּראַװאָזשיטעלסטװע צאָהל, פּראַװאָאוטשעניע
צאָה?, טאָג װי נאַכט נאָר פּראַװעס און פּראַװעס און פּראַװעס..
נעס קומט צוריק סיאַמקע. נאָך איהם -- אַ יונגער פּאַרשױן, עלענאַנט געקליידט.
אין איין האַנט האַלט ער א קלײין טשעמאָדאַנטשיקע?, אין דער אנדערער -- אַ
5עד. וי נאַָר ער קומט אַדיײין און טהוט אויס דאָס היטע;, דערקענט מען אין
איהם, אַז דאָס איז דער כריסט איוואנאַוו, דער, װאָס האָט זיך פאר'
שטעלט פאר'ן אידען שניאורסאָן}.
א יוואַנ א וו פפֿאַרניינט זיך פאַר דער מאַדאַם שפּיראַ און פאַר
בעטין, רעדט רוסישן. טוט סדאַיאָטסיא קאַמנאַטאַ? *
שר ה שפּיר אַ צצו בעטין, אויף אידישן. סז? טוב! שון
גויים אויך אָנגעהױיבּען נעהן דיננען דירות אויף דער אידישער גאָס ?
נֵצו איװאַנאַװען, אויף רוסישן. טוט, טוט **.
איוואנאָוו. מעבלירט?
שר ה שפּיראָ. מעבלירט,
איוואנאָוו. קאָן מען זעהען דאָס צימער?
שרה שפֿיר א {אַטשעטאָפּ די אַרבע?. צו איװאַנאַװעון. פֿאַר
װאָס ניט ? נצו בעטין, אויף אידישן. ער זאָל שוין אַזױ זיין מיט דער
נאָז, ווי ער װועט דיננען דאָס צימער, (צו איװאַנאַװען, אויף רוסיש),
פּאַזשאַלאָיטיע { (ווייוט איהם, וואו ער זאָל אָפּלעגען דאָס טשעמאָראַנטשיקע?
מיט'ן פלעד, פיהרט איהם אפ רעכטס, דורך דער זייטיגער טיר. עס דיערט
ט מינוט. בעטי ויצט איבער איהר בוך,. סיאַמקע הערט ניט אויף צן חזר'ען
זייזן אוראַק. עס קומעדאַן צוריק שרה מיטן פאַרשוין. שרה דערלאננט איהם
אַ שטוה?. רעדט אויף רוסישן.
שר ה שפּיר אָ. זיצט, פאר װאָס זיצט איהר ניט?
איוואַנאָוו נוילניט זיצעז, דאנקט, קוקט אויף בעטיןן. אלזא,
װאָס װועט קאָסטען דאָס צימער ?
יי
5 דאָ גיט זיך אִפּ אַ צימער ? -- ** דא, דאָ.
שווער צו זוון אַ אוך 90
שרה שפּיראַ ענטפערט איחם ניט, וענדט זיף צו דער טאַכטער,
רערט מיט איהר אויף אידיש, נאָר װאַרפטאַרײן 7שון-קודש-ווערטער, טאמער
פאַרשטעהט ערן. בּעטי! דער חדר איז דעם אִדון דוקא געפעלען. ער
פרעגט, מה יקר, וויפיעל דבר'ט מען איהם ?
ב ע ס י וו דער מוטער אויף איריש, באַגעגענט זיך מיט איושנאו'ס
אויגען, וערט רויטלידן. וויפיע? דו ווילסט. װאָס פרעגסט דו בּיי מיר ?
שרה שפּיראָ. איך וייס ניט, וויפיע? איך זאָל איהם
דבר'ען ? פופצעהן ראך? -- איז וינציגליך. צװאַנציגף ---
אפשר צו פיעפ ? נאָך די בּנדים ווייזט אפילו אויס, אַז ער האָט
יא מעות ; נאָר נאָכ'ן טשעמאָדאַנטשיקע? -- זעהט ער אויס א
גוי אַ שלים-מןפ, נאוּן דער גאַנצער צוים, װאָס שרה רעדט צו דער טאכטער,
לאזט איוואנאוו קיין אויג גיט אַראָפּ פון בעטין. עס זעהט אויס, אז זי איז
איהם שטאַרק נעמעפעןן.
ב ע ס ' משענירט פון דעם, װאָס איװאַנאָו קוקט אויף איהר אווי
געשמאַק, צו דער מוטער, אויך אויף אידישן. אַבֶּער זאָג איהם שוין, מאַמע,
װויפּיעל דו פאַרשטעהסט -- אַיין עק דאַרף דאָך עס האָבּען !
ש ר ה שממ י ר א נצו איװאַנאַװען, אויף רוסישן. דאָס צימער
וועט אייך קאָסטען אַלערלעצט אַ פינפאונצװאַנצינער א חודש,
{ א יוואש נ אָ דו. פינה און צװאַנציג ? אויסנעצייכענט.
שרה שמפיר א !צו דער טאַכטער, אויף אידישן. איך האָב זיר
ארויסנעחאפט מיט אַ כפ-הא'ער, געמיינט, ער װעט זיך דיננען --
צום סוף איז ער צופריעדען.. נֵצו איװאַנאַװען, אויף רוסישן, נאָר וואָס
דען? איך דאַרף אייך זאָגען פריהער, אַז בּיי אונז איז א מנהג, פאַר
א האַלבּען חודש דארף מען בײיצאַהלען פאַראויס,
איוו אַנאַ וו גיט לאנג געטראַכטן. אטיל פאַר אַ נאַנצען
גנעמטאַרוים אַ פינפאונצװאַנציגער און טהוט איהם אַ ואָרף:אַרויס מיט צוויי
פינגער מיט אַזאַ לייכטקייט, ווי מע װאַרפט-אועק טיין אויסגעלאַשען שוועבעלע}.
שרה שפּיר נֵצו דער טאַכטער, אויף אידישן. וואָס זאגסט
דו, בעטי ? עפיט צו אַ גיכער טארשוין, מי יודע, ער ער אין,
דער שלים-מזל !
30 | שלום-עליכם
ב ע ט י צו דער מוטער, אויף אידישן. טאָמער װאָלט געווען
נענוג צו שליממזל'ען ? און װאָס נעהט עס דיך אָן, ווער ער אי ?
אבי אַ קװארטיראַנט,
שרה שפּיר אַ נצו דער טאַכטער}. וואָס הייסט, װאָס געהט
עט מיך אָן, האָסט דו געהערט אַ בּיסע?? אַבּיזועמען װעל איך
דאָך ניט אַרײינלאָזען, און נאָך אַ גנוי דערצו ! איז איין מאָל אַװעק.
היינט דאַרף מען איהם א פרעג טהון וועגען אַ געשריפטס, מכּח
שװואַרץ אויף ווייס, | |
הע טי, פאַר װאָס זשע פרעגסט דו איהם ניט?
יש ר ה ש 8 יר אַ צו דער טאַכטערן. ווע? איך איהם טאַקי
פרעגען. נצו איװאַנאַװען, אויף כוסישן.. איזוויניטיע.. האָם קיין פאַר-.
איבּעל ניט,,,. ביי אונז איז דאָ שטרענג.,. זעהר שטרענג.. מע
דאַרף יאווען דער פּאַליציע פּאַפּיעדען,.. דאָקומענטען,.. א פּאַם...
אַ פּאַספּאָרט האָט איהר ? |
איוואנאָוו. 8א? אַפּאַפפּאַרט? נטהוט זיד אַ נעם צו דער
זייטיקעשענע און ציהטארויס אַ פּאָס, גניט איהם איבער שרה'ן מיט דער זעלבער
לייכטקייט, װי דעם פינפאונצװאַנציגערן.
שׁרה שפּיראַ געמט דעם פּאַס, ניט איהם איבער דער טאָכטערן.
אנו, טהו נאָר אַ קוק, טאָכטער, אין זיין געשריפטס, װאָס שטעהט
דאָרטען ?
בע טי געמט דעם פּאס, לייענט מיט א האַלבער שטימע, װי פאַר זיף}.
, פּרעדיאַװויטעל סיעוואָ, שקלאָווסקי מיעשטשאַנין, הערש מאָוושאָװו
שניאורסאַן... נדיע יעװורעיאַם זשיט דאַזװאָליענאָ..." {קוקט אויף
איװאַנאָװוע}, אויף דער מוטער. די מוטער -- אויף איהר,. איװאַנאָן -- אויה
זֵיי ביידען. אַ שטומע סצענע דויערט 8 מינוטן},
שר ה שפּי ר אַ 1אָס פּנים אויפגעשיינט. 8 זעץ מיט די הענט
איבער'ן קליידע?, צו איװאַנאַװעז, אויף אידישן. זענט איהר, הייסט עס,
אַ אונזערינער ? וואָס זשע האָבּען מיר פיז אַהער געדאַרפט זיך
מוטשען אומזיסט און רעדען אויף גויעש4 פיר האָבּען דאָך גע-
קאָנט נאַנץ שען רעדען אויף אונזער איינען לשון, האָסט דו גע"
סיר -י.
שווער צו זוון + אוך :
הערט אַ בּיסעל ? האָם חאָטש קיין פאַראיבּעל ניט, טאָמער האָבּ
איך מיך אַרױיסגעחאפּט מיט א װאָרט...
איווא נאַו { נצו בעטין, שמייכעלטן. איך פאַרשטעה ניט..
װאָס זאַנט אַייער מוטער ? |
בע טי נצן דער מוטער, אויף אידישן. ער זאָגט, אַז ער ווייסט
ניט, װאָס דן רעדסט. ער פאַרשטעהט ניט קיין װאָרט אידיש,
שרה שפּיר אַ נצו דער טאַכטערן. אַ בּיסעל א משל! אַ
איד, װאָס מע רופט איזם שניאורסאָן, פאַרשטעהט ניט קיין
אידיש ?
בע ט וּ נצן דער מוטערן. נו, זעהסט דו דאָך, קאַרג אידען
פטרהטן אַצינד, װאָס פארשטעהען ניט קיין אידיש ?
שׁר ה ש 9 ייר אָ. אָבֶּער אַ מיעשטשאַגין פון שקלאָוו ?
אין גאָטעס וִוילֶען !
איווט ג 8 וו פאַרשטאַנען. װענדט זיך צו בעטיון. אַייער
מוטער וואונדערט זיך, װאָס איך פאַרשטעח ניט גוט קיין אידיש ?
איך בּין, פארשטעהט איהר מיך, אױסגעװאַכּסען ניט אין שקלאוו
בי מיונע עלמערען, נאַר אין א רוסישער שטאָדט..,. בַּיי מיין
באַבּושקא.,, + און געווען מעהר צווישען כּריסטען.. האָבּ איך
פארגעסען אידיש רעדען,,,
3 ע 8 ו נצו דער מוטערן. דוֹ האָסט פֿאַרשטאַנען, װאָס ער
זאַנט ? .
שרה שפּֿיראָ צו דער טאַכטערן. פאַרשטאַנען, פארשטאנען.
װאָס קומט אָבּער אַרױס פונ'ם פאַרשטאַנען, אַז וויבאלר ער איז
א אונזערינער, איז ער דאָך גלאָט אויף צרות. וי קאָן ער בּיי אונז
דיננען דאָס צימער, אַז ער האָט מסתמא א פייג, ניט קיין פּראַווא-
זשיטעלסטווע ?
בּ ע ט י אס דאַלמאַטש, צו איװואנאַװענז. מיין מאַמע זאַנט, אַז
װויבּאַלד אַזױ, וי קאַנט איהר דְאַ זיין, אַז איהר האָט ניט קיין
פראוואזשיטעלסטווא ?
9 | שלום-עליכם
א יוואַ 2 אָוו. פּראַװאָזשיטעלסטװאָ} װאָס הייסט עס
רשַװאָזשיטעלסטװאָ ? | |
כַ ע ט י. הא-חא- האַ!
ש ר ה ש תּיר אָ נאו דער טאַכטערן. נו? בִּין איך גערעכט
געווען, אַז איך האג געזאָנט, ער איז אַ שלים-מז? ? ער זעהט מיר
אוים גאר אַ חושים צו זיין ! !איװאַנאָו קוקט פון דער מוטער אויף דער
טאַכטער און פון דער טאָכטער אויף דער מוטער, פאַרשטעהט ניט, ואס רדא
קומטיפאָר,. בעטי קומט איהם צו הילף).
3 ע ט י צו איװאַנאַװעזן. די מאַמע וואונדערט זיך, ואס איהר'
ווייסט אפילו ניט, װאָס פּראַװאָזשיטעלסטװאָ בּאַטײט. בּאַדאַרף
מען אַייך געבּען צו פאַרשטעהן. פּראַװאָזשיטעלסטװאָ הייסט, אַז
איהר, וויי? איהר זענט א איד, האָט איהר ניט קיין רעכט צו
וואוינען אין דער דאָזינער שטאָדט, װאָרום זי רעכענט זיך שוין
אויסער דער , טשערטאַ .,
א יוואנ אָוו. פֿאַזװאָלטי! וי אַזױ זשע קאָן איך דאָ
לערנען אין אוניווערסיטעט און ניט וואוינען דאָ ?
ב עטי. איהר לערענט דאָ אין אוניווערסיטעט ? איהר זענט
דען אַ סטורענט+ -
איוואַנאָוו. כּמעט אַ סטודענט. איך האָבּ אָנגעגעבּען
מיינע פּאַפּיערען, און היינט ווער איך צוגענומען.
בּ ע ט י צו דער מוטערן. דו הערסט? ער איז אַ סטורענט
| אין דער הינער אוניווערפיטעם,. נצו איװאנאווען. און איהר וענט
זיכער, אַז מע װעט אַייך צונעמען ?
איוואנ אָוו. מעהר וי זיכער, איך האָב א גאָלרענע
מעדאַל,
ב ע ט י נצו דער מוטערן. ער אין אַ מעראַליסט. אַ ג:. הנה
מעדאַל.,
ש ר ה שפ יי ר אָ. א מענדאל?ל? אַ גאָלדענע מענדאַל ?
וא פּלעסק טיט די הענט. צו דער טאַכטערן. נו4 וער איז גערעמט4.
איהר לאַכט דאָך פון מיר שטענדינ, דו און דער טאַטע, למאי איף
שווער צו זוין אַ אוף 29
וויל, אַז סיאַמקע זאָל זאָבּען אַ מענדאַל. וָצום קװארטיראַנטן. זיצט.
פּאַר װאָס זיצט איהר נים ? ורוקט איהם צו אַ שטוה?. ער זעצט זיףן
איך זאָג אַלע מאָל, אַז אַ איד דאַרף האַבּען אַ מענדא?. נצו סיאַמקען,
װאָס הערט גִים אויף צו חזר'ען שטילערחייטן. קוֹם נאַר אַהער, זוהנעניו.
זעהסט דו? נווייזט איהם אויף איװאַנאַװעזן. אָט האָבּען זיי געענדיגם
מיט 8 מענדאפ, מיט אַ גאָלדענער מענדאַל, וועלען זיי, אם ירצה שט,
געוויס אַריין. היינט זעהסט רו שוין, וי אַזױ מע דאַרף זיך לערנען ?
אויף װאָס מע דאַרף האָבּען פינמען ?
3 ע ס ' נצו איװאַנאַװעזן. די מאַמע זאַנט איהם מוסר, אַז מע
דאַרף זיך גוט לערנען, בּכדי מע זאָל קריגען אַ מעדאַל, ס'איז מיינם
אַ גרודערעק.,,. אַ גימנאַזיסטעל,,, נצום ברודערן. סיאַמע, קום אַהער,
געב די האַנט. {סיאמקע געהטיצו, פאַרניינט זיף, ניט די האנטן.
א יוואַ 2 אוו נצו בעטין. אין וויפיעלטער קלאַס אין עף
דאָס ?
ב ע ט י. אין דריטער קלאָס דערווייפֿ,
איווואנאָווֹ. אַזאַ גרױסער ערשט אין דריטער קלאט ?
בּ ע ס י. פֿאַר װאָס פרענט איהר ּעסער ניט, וויפיע? יאָהר
איז ער געגאַנגען צום עקזאַמען, איידער מע האָט איהם צונעלאזט ?
און וויפיעל טרערען האָט מיין מאַמע פאַרגאָסען ?
איוואַנאָווֹ., פאַר װאָס האָט מען איחם ניט צונעלאָוט ?
ב ע ס י צצעלאכט זידן. חא-האַדחא! א איר - און פרענט
אַזעלכע קשיות !
| איוו אַ 2 אַ | ו נעהט, אַז ער איז אַרינגעפאלעןן. יאָינו. איךף
מיין ניט דאָס,. איך מיין עפּיס אַנדערש. אין דריטער קלאס איז
ער --- און מע שמועסט שוין ווענען אַ טמעדאל ?
בּע ס י. געויס. אַניט, וועט ער דאָך ניט אריין אין אוני-
ווערסיטעט,
א יוואנ א { { נצופריעדען, װאָס ער קאַן אַ ביסע? אויסשמועסען
זיד מיט בעטיזן. וואו זשע אין דאָס געזאַנט געװאָרען, אַז אַײיעף
בּרודערע? מוז אַרין דוקא אין אוניווערסיטעט ?
שלומיעלכים 3ּ, א 3
4 | | = שלום-עלוכם
בע טי. ואוו איז דאָס געזאָגט געװאָרען, אַז איהר מװט
אַריין דוקא אין אוניווערסיטעט ? |
איוואַנאָווֹ נשפיעעלט זיך אין בעטיט פּניסן. איהר האָט
מיך נעחאַפּט אויפ'ן װאָרט.
בּעטי. איך האָבּ אייך ניט געחאַפּט. איהר האָט זיך אַלײן
נעחאַפּט. די קשיות, װאָס איהר פרעגט, פּאַסען זיך בּעסער פאַר
א גוי, ניט פאַר קיין אירען.
שר הח שפּיר א נישט איבעריג צופריעדען, װאָס איהר טאַכטער
האָט זיב אַרײננעלאָזט אין אַ צױלאנגען שמועס מיט אֵין אומבאַקאַנטען פּאַרשוין,
מישט זי זיך אַרײז, בכדי איבערצורייסען זיי, און א ביסע? װילט זיך איהר
טאַקי באַריהמען מיט איהר זוהנדעל, -- וענדט זי זיך צו איװאַנאַװעון. ער
וועט מיט גאָט'ס הילף נעוויס קרינען אַ מענדאל, אַזױ וי איהר, ער
לערענט אויף סאַמע פינפען.
איוואנאָווֹ. מאַלאָדיעץ!
בּע ט י. און קריגט פאַר יעדען פינף אַ פֿיטאַקעל בּיי דער
מאַמע.
איוואַנאָוו. נעקיפטע פינפען?
ס י אַ מ ק ע ואס איז געשטאַנען ביז אהער און אינגעהערט זיב
אינ'ם שמועס, מישט זיך אויך ארייזז. נישט נעקויפטע, נאָר פארדיענטע.
איוואַנאָוו. בּראַװאַ! ננעמט בי איהם דאָס ביכעל. לייענטן.
, פּיעסן אַ וויעשטשעם אַליעגיע!", אַנו? יט סיאַמקען, ער זאָל לייענענן.
ס יי אַ מ ק ע ניטאָפּ צוריק דאָס ביכעל. נייציגן. איך קען עס
אויף אויסוועניג. ושנייצט-אויס די נאָז, שטעלט זיד אַװעק, קלינגט הויך,
טיט אַ נייעם איינענעם נינון, שאַקעלט זיך צום טאַקט}:
,קאַק ניניע זבּיחאַיעטסאַ וויעשטשיי אַליעג ,
אטאָמסטיט ניעחאַזומנים חאַזאַחאַם,
איח סיאָלאַ אי ניווי זא בּויניי נאַבּיעג
אבּחיאָק אָן מעטשאַם אי פּאַזשאַחאַם.. -
נבעטי און איװאַנאָו קוקען זידך איבער און שמייכלעןן.
ישווער צו זוין אַ אוך. 80
א יוואַ נאַ ווֹי צו סאמקען. בּראואַ! אױיסגעצייכענט!
נאָר צו װאָס זינגענדיג ? צו װאָס שאַקלען זיך ?
שרה שפּיר א מאומרהיג, צו דער טאַכטערן. וואָס זאַנט ער?
ס'איז נישט גוט ? נישט נעפעלען איהם, וי ער פייענט ?
בּ ע ט י וַצו דער מוטערן. ער זאַנט ניט, אַז ס'אין נישט גוט
ער זאָנט נאָר, ?מאו ער זינגט מיט אַ נינון און למאי ער שאקעלט
זיך,
שר ה שפיר אָ. אפשר װאָלט געווען א סברה, אַז ער
זאָל מיט איהם צולערנען, רעפּעטיטעווען ?
בּ ע ם י וצו דער מוטערן. רעפּעטירען, ניט רעפּעטיטעווען.
שרה שפּיראָ. לאָז זיין אַזױ, אַנו, טהו איהם נאָר א
פרעג, װאָס װעט ער וועלען דערפאר ?4 זאָג איהם, אַז ס'וועט איחם
קאָסטען בילינער דאָס צימער, אויבּ ער װעט איהם רעפּעטיטעװען.
בע ט ו נצו דער מוטערן. דרעפּעטירען, ניט רעפּעטיטעװען. וצז
איװאַנאַװען. די מאַמע זאָגט, אַז ס'וועט אייך קאַסטען אַ סך בילינער
דאָס צימער...
שרה שפּיר א פפארריכטן. נישט קיין סך, נאָר עטוואס
בּיליגער.., |
בע ט י. אוב איחר װועט לעהרנען מיט מיין בּרודערע.,
איוואנאָווֹ. פיט' גרעסטען פאַרגענינען. עס דאַרף
ניט קאָסטען בּילינער, איך קאָן מיט איהם לעהרנען אַוֹי. איך
נויטיג זיך ניט,
שר ה שמפּיר אַ שײענדים. לֹאִם איך האָבּען אזא יאָהר
וואָס פאַר א פיינער מענטש דאָס אין ! איך האָבּ עס אַרױסגעזעהען
בּאַלד,. פונ'ם ערשטען קוֹק! נצו איװאנאַוען, פריינטליףן. מע שיקט
אַייך צו פון דער היים ? נזעצט זיך אװעק אַקענען קװאַרטיראַנט, לענט-
עונויף די הענט אוים'ן האַרצעןן.
איוואַנאָוו. װאָס שיקט מען מיר צו פון דער היים ?
שר ה שפּיראָ. געלט מיין איך,
איוואַנאוו. יאָ. מע שיקט מיר צו פון דער היים.
26 שלוםזעליכם!
שר ה שפּיראָ. איער טאַטע מסתּמא? אָדער איער /
מאַמע ? |
איוואַנאָוו נקקט אױף בעטיון. יאָ.. ניין.. דאָס הייסט..
איך קריג געלט צוגעשיקט פון מיין בּאַבּושקאַ... |
ש ר ה שפ יי ר אַ. אַזױ נאָר? זענט איהר, הייסט עס
אַפּנים, אַ יתוֹם ?
איוואנאָוו. אַיתום.
שרה שפּיראָ. אהן אַ טאַטען אֶהן א מאַמען?
א יוואנאָוו. אִהן אַ טאַטען אֶהן א מאַמען.
ישרה שפּיראָ. שוױןאַנג? |
איוואנ אָווֹ. שוױן לאַנג.
ש ר ה שפּיר אָ. פו קליינווייז אויף?
איוואנ אָוו. פו קליינווייז אויף.
שרה שפּיראָ. או קיין זיידע איז נישטאָ?
איוואכנ אָוו. קײַן זיײידע נישטאָ.
ב ע ט י ואַן נישט ליידען. צו דער מוטערן. מאַמע! װאָס אי?
דאָס פאר אַ עקזאמען ? |
שרה שפיראָ. ס'איז נאָרניט קיין עקזאַמען. איך װיל
וויסען. נצום קװאַרטיראַנטן. איז זי, הייסט עס, אַיין אַלמנה ?
איוואנאָוו. װער?
ש ר ה שפּיר אָ. אײער באַבּושקאַ.
איוואַנאָוו. פאַרשטעחט זיך, אֵיין אַלמנה,
שרה שפּיראָ. שוױןלאַנג?
איוואנ אָוו. שון לאַנג.
- ש ר ה שפּיר אָ. או האָט ניט חתונה?
איוואנאָוו. ניין
ש רה שפּיראָ. און זי איז רייך?
ב ע ט י וויעדער אַ מאָל צו דער מוטערן. וואָס פאַר אַ דאָפּראָס.
מאַמע? /
שווער צן זוון אַ אוך 87
שׁרב ה שפּיראָ. סאי גאָרניט קיין דאָפּראָס. איך פרענ
גלאַט אַזו. נַצום קװאַרטיראַנטן, און זי אין רייך?
|| אווואנאָוו. וער?
שרה שפּיראָ. איער באבושקא.
איוואַנאָוו. רײך
שרה שפּיראָ. זעחר רייך?
איוואַנאָוו. זעהר רייך,
שרה שפּיראָ. דהײינו, וויפיעל שאַצט מען זי?
א יוואַ נאָוו (שיַנקעלט זיהן. הם.. בּיי צוויי הונדערט
טויזענט,.,
יש רה שפּיר אַ. צוויי הונדערט טויזענט ? נצו דער טאַכטער).
קעטי, דו הערסט 4 צוויי הונדערט טויזענט !
ב ע ס י. װאָס פאַר אַ פּנים האָט דאָס, מאַמע ?
יש ר ה שפּ יר אָ. װאָס אַהרט עס דיך? נַצום קװארטיראנט)
זאָנט זשע מיר, איך בּעט אַייך, און מעהר קיין אייניקלעך האָט זי
בניט?
איוואנ אוו. וער?
ש רה שפּיר אָ, אײער באבושקא.
איווגנאָוו. נײן זי האָט ניט מעהר.
שרה שפּיראָ. זענט איחר, הייסט עס, איינער? .
איוואנאָוו. אינער
ש רה שפּיראָ. איךאוך-איינצינער?
א יוואַנאָוו. איךאו-איינצינער.
שרה שפּיר אָ. קמט דאָך אױס, אַז איבּער הונדערט
אוֹן צװואַנצינ יאָהר זענט אוהר דער..
ב ע ס י פאזט איהר נישט ווייטער נעהן. צום קװארטיראַנטן. איהר
ווילט דאָך אודאו זיך אֶפּרוהען, אָדער איבּערטהון זיך ?
איוואנאון נשטעהטיאויף, נעמט זיד צו די זאַכעון. יאָ איף
ראָרף זיך איבערטהון און געהן אין אוניווערסיטעט געוואוירע
ווערען...
8 | | שלוטיעליכם
שר ה שפּי ר אַ נצו דער טאַכטערן. דאַרף מען זיי אַרײג-
טראַנען די זאַכען אין צימער אַריין, און געבּען זיי וואַמער, און 8
האַנטוך, און ציכלעך אויפציהען אויף די קישעלעך. בּטְטי, זיי זיך
מטריח. איך וועל דערוויי? אַ קוק טהון צום סאַמאָװאַר, דער טאַטע
דאַרף בּאַלֹד קומען. וצו פיאַמקעוז. סיאַמעניו, העלף זיי טראַגעף
נבעטי געהט מיט איװאַנאַװען אין וײן צימער. פיאַמקע חאַפּט און טראַגט זי
נאָף פון הינטען דאָס טשעמאדאַנטשיקע?ל מיט'ן פּלעד, הערט נישט אויף נעהענריג
צו חזר'ען דעם אוראָק שטילערהייט ! ,קאק ניניע זביחאיעטסא ויעשטשי
אַליעג...* שרח פֿער?אטשעט די אַרבע?, געהטיאַפּ אין קיך אַרײן און קומט גניר
צוריץ מיט'ן סאַמאװשַר און מיפֿין טיינעשיר. באַלד נאָד איהר קומטראָן פונ'ם
זייטינען צימער בעטין. | :
שרה שפֿירא. נו? װאָס האָבּ איך ריר געזאָנט ?
בע טי. ואָם האָסט רוֹ געזאָנט?
שרה שפֿיראָ. אז 8'איז א יוננטרמאַן 8 נגאָלר.
בּעטי. דוֹ האָמט געזאָגט אַ גאָלף
שרה שפּיראָ. װאָס דען האָף איך געזאָגט?
בּעטי. א שׂלים-מזל? האָסט דו דאָך געזאַנט, מאמעטשקע
שרה שפּיראָ. איך האָבגעזאַנט א שליםימזל? איך?
ב ע טי. װער דען האָט געזאָגט אַ שלים מ??. איף+
ונאומנעריכט, אַהו אַ קײַונג, קומטיאָן דוד שפּירא, ט פארשוויצטער, אָנ"
געטהאָן אין אויבערשטען ראק און אין קאַפּעליש, מיט'ן שטעקעלע אין האַגֿט,
בלייבט שטעהן אויף דער טיר א מינוט, הערט זיך צן צו זייפר ששועםן}.
ד ו ד ש פ י ר א (קרימט זײ איבערן. געזאנט- געזאָגט-
נעזאָנט ..! איך האָבּ געזאָגט... דו האָסט געזאָגט... נאָך אויף
די טרעפֿ לאַזט איהר זיך הערען... גאָט איז מים אַייך! נטהוט זי
אויסן. מיט וועמע'ס ירושה קאַנט איחר זיך גים אַינטיקקן ? ועהט
צום טישן. די מאַמע מיט דער טאָכטע! ווען וועם איהר אויפּהערעו
צו קריעגען זיך ? |
בּ ע ט י. וֹער קריענט זיך דשן ? | |
שודה שפּיראָ. אנדערע קרשען זך, מיר פריענען זִיך -=
איז נאָך נינ גלייך,
=
'שווער צו זוון אַ אוף / 898
ד ו ד ש פּיר אַ (אין נוטען מוטהן. ,אַנדערע קושען זיך, מיר
קריעגען זיך -- איז נאָך ניט גלייך !",.. הכּל?, װאָס איז דאָ בּיי
אַייך געווען פאַר אַ שפּאַרעניש: , איך האָבּ געזאָגט -- דו האָסט
געזאַנט/? מעצט זיך צום טישן.
בּ ע ס י יל איחם איבערגעבעון. פאַרשטעחהסט, פּאַפּאָטשקאַ..
שרה שפּיראַ ודעראזט נישטן. ווייס איך װאָס? צו װאָס
איבערנעבען? טאַקי כֹּדאי !,.. הער בּעסער, דוד, איך דאַרף דיר
דערצעהלען אַ שענם,,.
דוד שפּיראָ. א שענס? איך האָב אויך געבראַכט צו
טראָגען א שענס,
בּ ע 8 י. אוי, פּאַפּאָטשקט, דערצעהח?, דערצעה? !
דוד ש פּיר אַ וצ דער טאַכטערן. ניין, לאָז זי פריהער. זי
איז בּילכער. (צום ווייבן. 3 9.. ו'
שר ה שפּיר א ניסטאַן טײ דעם מאָון. גאָט האָט אונז צו"
געשיקט א גליק, װאָס זאָג איך אַ גליק ? = צוויי גליקען מיט א מאָלֿ,
דוד שפּיר אָ. צװי נליקען מיט אַ מאָל? קיין ען-
הרע ניט! װאָס פאַר גליקען 4 די קוה האָט זיך געקעלבּט און
די קאַץ האָט זיך געקעצעלט ?
בּ ע ט י נפאַרלעגט אַ פינגערן. ערשטענס, א קווארטיראנט.
ש רה שמּיראָ. אןנאָך װאָס פאר אַ קוארטיראנט!
אַלץ הייסט א קװאַרטיראַנט !
בע ס י פפאַרלענט נאך אַ פינגערן. און, צווייטענס, א לעהרער
פֿאַר אונזער סיאָמקען...
שרה שפּיר אָ. און נאָך װאָס פאַר א לעהרער! אַכץ
הייסט אַ לעהרער ! אֵיין אומזיסטינער ! ער נעמט ניט אַ גראַשען !
ידוֹר שפּיראָ. פאַר װאָס עפּיס?
בע טי. ער איז אַ רייכער..
שרה שפּיראָ. אַלץ הייסט רייך! אֵיין עושר. אֵיין
דיר ! אַ מיליאָנשטשיק !
בּ ע טֿי. ניט ער, די באַבּושקא זיינע...
40 | : שלום-עלוכם
דוד שמפ יר אַ נהאפּט זיך בי די אויהערעון. טרט -טאַ-טאַ-
טאַ-טא! ביידע מיט אַ מאָל! לאָז איינע רעדען. איך פאַרמאָנ
מעהר ניט וי איין פּאָר אויהערען. גאָט איז מיט אַייך !
שר ה שפ "ר אַ נצו דער טאַכטערן. נו, דערצעה? דו, אַז דו
קאַנסט בּעסער. (טרעטאַפּן. אַ גימנאַזיסטקע פון זיעבּעטער קלאַס --
בּיזט דו בּילכער. {טרעטיאָפּן. בי
בּע ס י וצו דער מוטער, מיט ביידע הענט צו איהרן. מאַמעטשקע,
דו קאָנסט בּעסער,. דערצעח? שוין רו, דערצעהל. |
שר ה שמפּיר אַ נעהטצו. אַ שכן האָט אונז גאט צוגע-
שיקט -- (גויגט זיך אַן צום מאַן, רעדט שטילן אַ קװואַרטיראנט, א מאָרנע
פװואַרטיראַנט ! ערשטענס, שטעל דיר פאָר, אַז היייסען הייסט ער
מאירסאָן... י
בּ ע שטי. ניט מאירסאָן, נאָר שניאורסאָן.
שר ה ש פּיר א אַ קק בײז איף דער טאַכטערן. מיין איך
שניאורסאָן, און פאַרשטעהט ניט, זאָלסט זאָגען, אַ װאָרט איריש |
ער ווייסט ניט אפילו, װאָס הייסט פּראַװאָזשיטעלסטװע..
דוד ש פּיר אַ נטרינקטן. אַ גע"שמד'טער) /
שרה שפּיראָ. חס ושלום! אַ איד!
בּ ע טי. ער איז א סטודענט,
שר ה שִׁפּיר אַ שטי2 צום מאַן אויפץן אויהערן. סיט אַ
מענדאַל! אַ גאָלדענע מענדאל !... צאָהלט מיר אַ פינפאונצװאַנ-
צינער פאַר'ן צימער... | | |
דוד שפּיר א "ײא קק אויפץן װײבן. אַ פינפאונצװאַנציגער
פאַר'ן צימער ? משוגע? צי חסרידעה ? |
שרה שפּיראָ. האָב צייט, בּיזט נאָך ניט פאַרטיג. (שטילן.
ער האָט זיך, אַחוץ דעם, נאָך אונטערגענומען צו לעהרנען מיט
אונזער סיאָמקען אומזיסט, אֶהן א גראַשען געלט. |
ד וד שפ י ר א װהױד. וייזט אויס, א רעכטער 9/, אַ
פרייער, אָדער אַ פּעכפוינעל, װי מע רופט עס בּיי אונז אויף דער
בּערזע, |
:
שווער גו זוין אַ אוךף 41
שרה שפּיראַ (שטענגן. ששש. ער קאַן נאך דערהערען,
האָסט רו גמזעהען 8ַ ביסעפ ?
3 ע מ י נצעלטנט זיצן. וו אזוי וועט ער עס דערהערען, 5מש5?
סיידען ער זאָל שטאהן הינטער דער טיר --- פארשטעהט ער דאָך
נים א ווצָרם אידיש ! :
שרה ש איראַ נהיה. טפו! איך האָבּ גאָר פארגעסען,
אַז ער פאַרשטעחט נים אונוער לשון. הכּל?, איך זאָג דיר, דור,
8 סאָדנעם שכן װאָט אונז גאָט צונעשיקט! זאָלסט זאָנען אַ
בענטש זאָל זיך עס פּרובען רינגען! מע זאָגט דיר פינף און
צוואַנציג --- זאג חאָטש צוויי און צוואנציג... אַז מע שמועסט ---
שיין אַדיר } א מיליאַנשטשיק !
בּעמי נצם פאַטערן. די מאַמע האָט, ווייזט אויס, חרטה, פֿאַר
וואָס זי האפ איהם ניט געזאנט מעחר.
דוד שפְּ יר אַ נצם װײב, שפּאטישן. טאַקי, ?מאי האָסט דו
איהם ניט געזאָגט אוויי סאל פינף און צװאנציג ?אזא צימער |
ש דירה-מלוכה !
ש רה שפי ר א נגעפינט זיך באַלעדינטן. אט דאָס אין דאָך
רי מעשה מיט אַייך --- בּאַלד עפּיס, מאַכט איחר חוזק. דער טאַטע
מיט דער טאָכטער |..
דוד שפּיר אָ. װער מאַכט דען חוזק, שטיא װאָס דו
ביזמ+ גלאט אַזױ, מע רערט --- רערט זין, חקיצור המעשח, גאָט
האט אייך דא צוגעשיקט אַ העכט פוֹן העכטענלאַנד! איך װאָלט
איהם אַ בעלן געווען אָנקוטען, װאָט פאַר אַ חיה דאָס איז... 4 װאָס
שטודיערט ער 3 דאַָקטאָריע ?
שר ה שש יר אָ. לאם איך אזוי וויסען בּייז מיט אַייך
אי וגאיינעם !
בע 8 י. ער דאַרף ערשט היינט אַריין אין אוניווערסיטעט.
ד ו ר שפּיר א אויסגעצויגעון. אַזױ ? ער דארף ערשט
היינט אריין אין אוניווערסימעט ? הא -חא-חא! אוב אװי.
גהאַפּם זיך אויףן. וואין איז ער ערגיץ? על איך איהם דערצעהלען .
פא / שלום-עליכם
דעם פּסוק } איך על איהם אָנזאָגען אַ בּשורה, איהר פארשטעהט
צי ניין, אַז ער מעג זיך שוין געזעגענען מיט זיין אַרײן אין אוני-
ווערסיטעט לעולם וער ! |
שרה שפּיראַ און בע טי ואיבערראשטן. פֿאַר װאָס
עפּים ? | |
ד וד שפ י ר אַ ושפּאַנטאָרוסן. פאַר װאָס? פאַר שבּת!
דערויף זענען מיר דאָך עפּיס אידען אויף דער וועלט. אַתֹּה בּחרתנו
מכּ? העמים,.. איך האָב דאָך אַייך געזאָגט, אַן כ'האָבּ געבּראַכט אַ
שענס. ט'איז אַרױס אַ שפּאָנעל-נײער צירקוליאר, אַזױ זאָנט מען
בּיי אונז אויף דער בערזע, לכבוד אונז אידען, הייסט עם. {בלייבט
שטעהזן. אָבֶּער א צירקוליאַר אשר לא צירקוליאַרו אבותינו! אַזאַ
מין צירקוליאַר, װאָס נאָר איין מאָל אין טויזענט יאָהר קאָן מען
אַזעלכס אַרױסלאָזען, חאַ-חאַ-האַ! נקקט זיך ארומן. וואו איז ער
ערגיץ ?
ש ר ה שפּיר אָ. װער?
דוד שפּיר אָ. דער קליינער װעווריק, סיאָמע דיינער?
שָׁרה שפּיראָ. װאָס עפּיס מיינער? פאַר װאָס ניט
דייגער ? |
ד וד שפ י ר אָ. לאָז זיין מיינעף |
שר ה שפּיראַ. װאָס דאַרפסט דו איהם? (אומרוחיגן.
ד וד שפּיר אָ. גאָרניט. איך האָבּ איהם געװאָלט אֲני
זאגען אַ בּשורה, אַז ער דאַרף זיך שוין אַזױ ניט מוטשען, טאָג וי
נאַכט חזר'ען די אוראָקען, לערנען אויף סאַמע פינפען, בּכדי צו
בּאַקומען א מעדאל. אויס מעראַלען --- אֵיין עק !
ש ר ה שפ יר א פפריליזן. אַזױי? מע דאַרף שוין ניט?
מע וועם שוין צונעמען אַזױ ?4 דאַנקען און לויבּען !..
ד וד שפ י ר אַ נָצו דער טאַכטערן. שוין? זי האָט שוין קיין.
צייט ניס! נצום װוייבז. ווֹאָפֿ , דאַנקען און לויבּען"? װאָס ?
ש רה שפּיר אָ. דוֹזאָנסט דאָך, אַז מע װעט שוין נים
דאַרפֿען מעהר, מע וועט שוין צונעמען אַזוי...
שווער צן זוין אַ אוך 48
דוד שפּ י ר אָ. אָנ אודאי װועט מען שוין צונעמעי
אַזױ. נאָר ניט אין אוניווערסיטעט. פאַר סאָלדאַטען װעט מען
צונעמען,
ש ר ח ש פ יר אַ (ברעכט די הענט}. א דונער האָט מיך גע-
טראָפען !
3 ע ס 7 נעמט זיך אַן דער מוטער'ס קריוודע. צום פּאַטערן. פּאַ-
פּאָטשקאַ } למאי זאָלסט דו שרעקען די מאַמע ?
ד וד ש פ יר אַ נצו דער טאַכטערן. למאי האָט זי מיר אִמ-
געגעסען דעם קאָפּ: גימנאזיע און גימנאזיע און גימנאזיע? זיף
אַיינגעשפּאַרט איין מאָל פאַר אַלע מאָל, אַן סיאָמקע זאָל דוקא אַריין
אין נימנאַזיע, און אַז סיאָמקע זאָל דוקא שטודיערען, און דוקא אויף
סאַמע פינפען ?
שרה שפּיראַ. איך האָבּ דיר אָפּגעגעסען דעם קאָפּ, אַז
דאָס קינד זאָל אַרין אין גימנאַזיע ?
דוד שפּיראָ. װער דען האָט געאַרבּײט, אַן דאָס קינף
זאָל אַריין אין גימנאַזיע ? |
שרה שפֿיראַ א פּעסק מיט די הענט. צו דער טאַכטערן, נו?
בּעטי ! זאָג שוין דו ! זיי שוין דו אַיין עדות !
בּ ע טי. ששש.. לאָז זיין גענוג ! אָן געהט אונזער נייעף
שכן.. נעס קומט אַריין פון זיין צימער איװאַנאָו, אַיין אובערגעטהאָנענער,
גריים אַועקצוגעהן. דערזעהט שפּיראַן, פאַרניינט ער זיך. בעטי שטעלט זי פאָרן.
דאָס אין סיין פּאַפּאַ. דאָס אין אונזער קװארטיראַנט, הער
שניאורסאָן,
דוד שפּיר א נציהט איחם אויס אַ חאַנט, הויבט:אָן צו איהם נלייף
אויף אידישן. שלום עליכם אַייך, פון װאַנעט אין א איר? מוו
װאָסערע שניאורסאָנס ?
ש ר ה ש פּ י ר אַ ואויפן אויהער צום מאון. ער פארשטעהט
דאָך נים קיין װאָרט אידיש. הויוּז. רעד צו זיי אויף רוסיש.
ד ו ד ש פּ י ר א נצום װייב, אויף אידיטן. רוסיש איז רוסיש.
איך שרעק מיך ניט איבער פאַר אַזעלכע זאַכען! וצו איװאנאװעף
44 | שלום-עלוכם
| אוה רוסישן. סאַדיטיעס. זיצט, פּאַני שניאורסאַן. פאַר װאָס זיצט
איהר ניט ? |
שר ה שפ י ר אַ נטראַנט איהם אונטער א שטוהלן. זיצם, פאַר
װאָס זיצט איהר ניט ? |
דוד שפּיר אַ זצואיװאנאַװען. פון אַ נלעזעל טיי װעט איהר
זיך ניט אָפּזאַנען? נצום װײבן. שרה, ניס אַן טיי. נשׁרה ניסט זײ
ביידען אַן טיין. איך האָבּ נעהערט זאַנען, איהר זענט אַ סטורענט,
דאָס הייסט, איהר װאָלט אַ בּעלן געווען זיין אַ סטודענם...
איוואנאָוו. שױן כּמעט אַ סטודענט,,. איך האָבּ אֵינ-
געגעבען די פּאַפּיערען, איך האָבּ אַ מעדאַל.
שר ה שפּיר אָ. א גאָלדענע מענדאַל.
דוד שפּיראָ. איך האָבּ געהערט. א מעדאַל, און נאָך
אַ נאָלדענע דערצו, איז זעהר אַ וואוילע זאַך. גאָלד בּלייבּט תּמיר
נאָלד.., נאָר אויב ס'וועט אֵַייך העלפען בּיי'ם אַריינטרעטען אין
אוניווערסיטעט -- דאָס, זעהט איהר, איז שוין אַ גרויסער ספק.
איוואנ אוו גיניערי. פאַר װאָס עפּיס אַזױ? |
ד וד שמפי ר אָ. װייל אַ מעדאַ? איז שוין היינט אוים
יחום איצט געהט שוין א נייע סדרה: גוֹרל!..
איוואנ אָוו,. װאָס הייסט דאָס?
ד ו ד שפּ יר אָ. גורל, זשערעבּ. מע װעט ציהען אַ
זשערעב. מז? זכה בּגור?, חא -חא-חא! איהר פארשטעהט, צי
ניין? איהר האָט נעענדיגט גימנאַזיע, איך האָבּ געענדיגט גימנאַזיע.
איהר האָט אַ נאָלדענע מעדאַל, איך האָבּ אַ פייג, הייסט מען אונז
ציהען אַ גור?. ציה איך אַרוֹיס דעם מזל-זכהיבּנורל --- און מע
נעמט מיך צו, און אַייך ניט. הייסט מען אַייך געהן אַהיים. האָט
איהר עס צעקייעט, צי נאָך ניט ?
| איוואנ אוו נאַדניט פאַרשטאַנען, נאַר ער מאַכט זיך װי ער
פארשטעהט}. אַזױ גאָר? ואס זשע איז די מעשה ?
ד ן ד ש פ י ר אָ. די מעשה אין א שענע מעשה, נאָר אַ
קורצע. איהר ווייסט דאָך, אַז דאָרטען אױבּען, אין די הויכע
שווער *ן ווין } איך 4
פענסטער, זיצט מען יומם ולילה און מע זאָרגט זיך רק פון אונזערט-
וועגען, און מע קלערט, און מע טראַכט-צו אַלע מאָל עפּיס אַ נייעס,
ווי אַזױי אידען צו פאַרצוקערען, פאַרזיסערען אונז דאָס לעבּען. נו,
האָט מען געפונען, אַן ס'איז ניט עלדפי יושר און על-פּי מענטש-
ליכקייט, אַן אין אוניווערסיטעט זאָלען אַרײנטרעטען נאָר מעראַ-
ליסטען, אַ רחמנות נעבּאַך אויף די איבערינע, איחר פארשטעהט
צי ניין, װאָס האָבּען ניט קיין מעדאַלען, זייערע נשמות זענען
אויך ניט פון קלאָטשע, 7כן אין געבליבען, אַז אַלע דארפען זיין
גלייך, ניטאָ קיין מיוחסים. יאָ מעדאַליסטען, ניט מעדאליסטען ---
בּיי'ם אַריינטרעטען אין אוניווערסיטעט זאָל מען צווישען דעם פּראַ-
צענט אידען, װואָס דאַרפען אריין, װאַרפען אַ גור?,. עלעהיי, לאָז
זיך אייך דאַכטען, צום פּריזיוו, ס'אין אַ זשערעב, א לאַטעריי,
איהר פאַרשטעחט צי ניין 4 וועמען ס'איז בּאַשערט --- דער געהט.
איוואַנאָוו. קאַנען דאָך אַרײן אין אוניווערסיטעט די
סאַמע ערנסטע, און די בּעסטע זאָלען בּלייבען אין דרויסען ?
ד וד שפּיראַָ. אָט-אָט-אָט! הערסט דו! אָט דאָס
מיינט דאָך טאַקי דער פּסוק! קוים געפאַלען אויפ'ן שכל! מע
האָט זיך אַרומגעקוקט, איהר פאַרשטעהט צי ניין, אַז ס'האָבען זיר
צונויפגעזאמעלט די לעצטע יאָהרען אין די אוניווערסיטעטען אַלע
בּעסטע, דער סאַמע צימעס, נו, און הוילע צימעס איז אַ חסרון...
ס'קאָן אַמאָל שאָדטען צום מאָגען,.. הכּל?, יונגערמאן, פ'טהוט מיר
זעהר לייך, נאָר איך דארף אַייך זאָגען, אַז איהר זענט מיט אוער
גאָלדענער מעדאָל נאָך גאר אין דרויסען,.. סיידען איהר זענט א
בּרימןל און איחר וועט אַרױסציהען אַ גוטען זשערעף ?
שר ה שפיר א (בעכט די הענטן. וועה אין מיר!..
דוד ש 8 רר א לט אויף איהד בייז. צו איװאַנאַװעוז. הקיצור,
לאָמיר שוין רעדען פון עפּיס פרייליכערס. פון װאַנען זענט איהר
און פון וועלכע שניאורסאַנס קומט איהר אַרוֹיס ? טאַקי פון דו
אמת'ע, פון די ליבּאַװויטשער שניאורסאָנס ?
46 | שלום-עלוכם
א יוואנ אוו (פאררויטעלט זיך, לאַזט נים אַראָפּ קיין אוינ פין
בעטין. נאָך א קורצער פּויזע, צו דוד שפּיראָז}. נו, נעוויס פון די ליבּאַ-
וויטשער,.. נאָר פון װאַנען ווייסט מען דאָס, אָט דאָס, װאָס איהר
דערצעהלט 4 אפשר איז דאֶם... |
דוד שפּ יר א נאפּטאנטערן. אפשר אין דאָס נאָר א
סלוך --- ווילט איהר זאָגען ? קאָנט איהר שוין זיין זיכער. דאָס
זאָנט אַייך שפּיראָ, ניט אַבּייזוער, נאָר דוד שפּיראָ --- איהר קענט
מיך נאָך ניט. נאָר אַז איהר װעט אַייך צעפרענען, װעט איהר
וויסען. איך בּין פון די אמת'ע שפּיראָס, פון די פלאַװיטער, אויבּ
איהר האָט געהערט. ניט געהערט ? עס טהוט מיר לייד !,. אין
איין מאָל אַװעק,. והשנית, פון װאַנען איך ווייס עס ? פּון דער
בּערזע ווייס איך עס. איך בִּין אַליין, איהר פאַרשטעחט צי ניין,
אַ בירזשעוויק, אַ מעקלער בּין איך, פון דער בּערזע, און בּיי אונז
אויף דער בּערזע ווייסט מען אלסדינג. לאָז אַרױיס עפּיס אַ נייער
זאַקאָן, אַ צירקוליאר --- איז קודם כּ? ווער ווערט געװואָהר פריהער 4
די בּערזע. נאָך מעהר,. אויף דער בּערזע ווייסט מען אָפּטמאָל
אַזעלכע זאכען, װאָס זענען נאָך גאָרנישט געבּוירען געװאָרען אפילן,
װאָס דאַרפען ערשט אַמאָל זיין, הקיצור, איהר געהט דאָך מסתּמא
אין אוניווערסיטעט אַריין, װועט איהר שון האָרכען, מע װועט אַייך
שוין זאָגען, איצט דאַרפען מיר בּאַטראַכטען אַקאָרשט, װאָס װעט
זַיין ננעמט זיך ביי דער באָרד און רערט מיט אַ ניגוון: סאַמער אין דאָס
טאַקי אַיין אמת, װאָס איך האָב אַייך דערצעהלט, --- בּלייבּט איהר
דאָך מיט איער גאָלדענער מעדאַל, װי דער דראַזשנער רב אוים'ן
יאַריד, בּשעת מע האָט אַועקגע'גנב'עט בּיי'ם גוי דעם װאָנען!
מילא, מעדאל יאק מעדאַל,. װאָס וועט אָבּער דעמאָלט זיין מיט
איער פּראַװאָזשיטעלסטװע? יי
א יוואנ אָוו. צוֹ װאָס פּראװאַזשיטעלסטוא ?
דוד שפ י ר אָ.. װאָס הייסט צו װאָס? פון היימליכ-
סייט ווענען. אַ קשיא, װאָס סע מאַכט זיך 4 טאָמער, חלילה, איין
אבּלאווע ?
{ זער צו זוין 5 אוך : 1
איוואַנאַלו נפארשטעהט ניט}. וועלכע אָבּלאַװא?
ידוד שפּיראַ נעקאכט זיך ביטערן. חאַ-האַ-חא! (שטעהט.
אויף, װענדט זיך צו זייניגעז. װאָס זאָגט איהר דערויף? ער וייסט
אפילו ניט פון א אָבּלאַװע צו זאָגען !
בּ ע ט יו גנעמט זיך אַן דעם קװאַרטיראַנט'ט קריוודע. צום פֿאַטער.
פון ואַנען זאָל וויסען ט פרעמדער מענטש, װאָס אי נאָר-װאָס
געקומען צו פאָהרען פון א רוסישער שטאָדט, פון די ווייטע נו-
בּערניעס ?
דוד שפּיראָ. גט. אָבֹּער אַ איד אין ער דאָך! און א
שניאורסאָן דערצו | וואס הייסט, ער האָט ניט געהערט פון קיין
אַבּלאַװעם, װאָס מע מאַכט דאַ אויף אונו ?
איוואַנ אוו העכסט צופריעדען, ואס בעטי האָט זיך אַנגענומען
זײן קריוודע. צו שפּיראַןן. איער סאַכטער האָט רעכט, און אוהר
זענט אויך גערעכט, אַ איד דאַרף אַלסדינג וויסען, װאָס סע געהעו
זיך אָן מים,., מיט זיין פאָלק. בִּין איך אָבּער, װי איך האָבּ זיי
שוין געזאַגם (וייזטאָן אויף שרתץ און בעטין), אויסגעװאכּסען און
אויכגעצויגען מעהר צווישען כּריסטען, אין אַ רוסישער שטאָרט...
ער געהערט האָב איך, און געלייענט וויפיעל מאָל, אַן בּיי אַייך
אָט דאָ, וואו אידען וואוינען, איז פאַרחאַן פּאָנראָמען.. -
דוד שׁ פיר אָ. װאָסערע פלאָמען? נאַ דיר נאָר פּאָן-
ראָמען ! וער רעדם דען פון פּאָגראָמען ?ָ
איוושנאָוו. אָט זאָגט איהר דאָך אבּלאַװעס.
ד וד שפ י הא {שיסטיאויס אַ געלעכטער. שרה און בעטי און
גויך סיאַמקע, װאָט וואכסט-אויםס פון !ייטינען הדר, האפּען זיךף ביר די זייטען
און העלפען קאכעון. חאַ -הא-חאַ! מע רעדט פון אָבּלאַװעס, זאַגט
ער גאר פּאַנראָמען !
ש ר ה ש 9 יר אַ נדערועהט סיאַמקען לאכעון. דו בּיזט אויך דאַ
אין קאָהן, קליינער וועווריק? די אוראַקען געה לערנען! (סישמקע
געחט-אָם צוריק אהן השק},
48 | שלום-עליכם
איון אַגאָוו נפארשעמטן. אה אַזױ.. אנטשולדינט... איך
האָב אַייך ניט איננטנצען מאַרשטאַנען. פון וועלכע אָבּלאַװעס רערט
איהר דען ? |
דוד שפּיראָ. פון וועלכע אָבּלאַװעס זאָל איך רערען ?
פון אונזערע איינענע, פון די אידישע אָבּלאַװעס רעד איך, װאָס מע.
מאַכט דאָ אויף אונז אַלע נאַכט, װאָס קוקט איהר מיך אָן, װי אַי
נעכטינער ?
איוואנאַ וו. מע מאַכט דאָ אויף אַייך אָבּלאַװעם? פאַר
װאָס ? |
ך ן ד שפ י ר א צעאַנט זיך ביטערלידן. חא - חאַ-חאַ! ער
פרענט נאָר, פאר װאָס ? נַצום װײב און צו דער טאַכטערן. ואִם זאג
איהר צו דעם אידען ? |
איוואנאָוו. נין.. איך מיין.. איהר זאָגט אבּלאַװעס.
אָבּלאַװעס מאַכט מען בַּיי אונז אויך, נאָר אויף חיות.
דוד שפּיר אָ. אן מיר זענען דאָ ערגער פוֹן היות+
ל?משל, קעץ אָדער הינט קאָנען זיך דאָ אַרומדרעהען פראַנק און פריי,
וויפיעל זי ווילען, און קיינער שטעהרט זיי נים ; און אונז, אירען,
לֿאָזט מען דאָ ניט זיין,. מיר טאָרען ניט. בּאַהאַלטען מיר זיך,
איהר פארשטעהט צי ניין, אין די לעכער, אַזױ וי מייז, חאַפּען זיך'
אַרײן בּננבח. קומט מען בּיינאכט אונז זוכען, אונז חאַפּען און
אוועסשיקען מיט'ן עטאַפּ פּאַ מיעסטו פּריפּיסקי --- װערט דאָס.
אָנגערופען אָבּלאַװועס. האָט. איהר שוין צעקייעט, צי נאָך ניט ?
נקוקט אויף איװאנאַוועז, זיפצטן. עה, יונגערמאַן, יונגערמאַן! איהר
זענט דאָך עפּיס נאָך גאָר-גאָר אַ נעוויקעל, כלעבּען ! און א גליק-
ליכער מענטש! װאָרט-אויס א בּיסעלע,. אויבּ איהר בּלייבט אַ
היגער און װועט ווערטה זיין בּיי נאָט, וועט איהר נאָך זוכה זיין, אם
ירצה שם, איבּערצולעבען ניט איין אָבּלאַװע.
ש ר ה שׁ פּיר אַ נצום מאַז, אויף אידישן. בּיים דיר אִפּ די
צונג { צו װאָס זײפֿרט דו לענען יענעם שטיינער אויפ'ן האַרצען,.
שווע{ר צו זיין אַ אוך 40
האָסט דו געהערט א ביסעל? { גפאַט, אַ מענטש האָט א צונג און
פּלאַפּעלט !
ב ע ט י וו דער מוטער, אויף אידישן. וואָס האָסט דו ספורא,
יענער וועם זיך איבּערשרעקען און אַנטלױיפען ?
דוד שפיראַ נֵצו דער טאַכטער, אויף אידישן. נוטע יאַהרען
אַז זי נוייזט אויפץ ווייב} לעהרענט מיך שב5, וי אַזױ צו רעדען מיט
אַ מענטשען !
בּ ע ם * נוֹם קװאַרטיראַנט, אויף רוסישן. מיין מאַטע, מאַר"
שטעהט איהר, האָט מורא, אַז מע װועט אייך דערצעחלען, װוי אַזױ
מע מאַכט אויף אונז אָבּלאַװעס, וועט איהר זיך אויפהויבען און
אַנטלױפען, און זי װועט בּלייבּען אֶהן אַ קװאַרטיראַנט, חא - חא !
א יוואַ נ אוו נאַכטן. 8, ניין! נצו שרה'ן. זייט רוהיג
מאַטושקאַ, איך בּין ניט פון די איבּערגעשראָקענע. איך האָב פאַר
אַזעלכע זאַכען קיין מורא נים. (שטעהט-אויף אװעקצוגעהן).
ד וד שפ י ר אַ נַצום װײב, טריאומפירענדן. זעהסט דו?
אַבּי דו מישט זיך אומעטום אַרײן! ושטעהט אױך אױף. צום קואך.
טיראַנט, אויף רוסישן. הכ27, איהר געהט, הייסט עס, אין אוניווער-
סיטעט געוואוירע ווערען ? געהטינעהט. מע ועט אַייך שוין
דאָרטען דערצעהלען. איהר װועט, אם ירצה שם, קומען, וי ביי
אונז אין פּסוק שטעהט : בּנפּו יבוא, בֹּנפּו יצא. נאָר איהר ווייסט
דאָך נעבאַך נים, װאָס דאָס בּאַטייט --- אזוי װוי איהר ווייסט ניט,
אַזױ זאָל דאָס אַייך ניט שאָרטען. נאָר איידער איהר געהט, ואלט
איך אַייך עפּיס געװאָלט זאָגען, איך פיין טאַקי פון איער טובה
וועגען.
איוואַנאָוו. צום ביײשפּיעל?
ד ו ד שפ י ר אָ. װבּאַלד ס'איז אמת די מעשה מיטץ
זכה-בּנורל, בּלייבּט איהר דאָך דערוויי? אֶהן א קנעלונג, אֶהן א
פּראַוואָזשיטעלסטװע מיין איך, און אֶהן אַ פּראַװאָזשיטעלסטװעש
זענט איהר א טוידטער מענטש,.
שלום"עלכים 5, לא 4
50 שלוםיעלוכם
ש ר ה ש פּ יר א צצם מאן, אויף אידישן. וויעדער אַ מאֵָל
געשראָקען ? : |
ד ו ד ש פ י ר אַ וצם װיב, אויף אידישן. וויעדער א מאָל
מישט דו זיך אַרייז אין פרעמדע געשעפטען? צצום קװאַרטיראַנט,
אויף רוסישן. איהר קאַנט דאָך דאַ ניט זיין בּשום אופן ואופן! איהר
קאַנט דאָ אפילו אַ נאַכט ניט איבּערנעכטיגען ! |
איוואַנאָוו. אײןנאכט אויך ניט? ניעארזשעלי?
דוד שפּיר אַ צו דער טאַכטער, אויף רוסישן. וואָס זאָגסט
דו דערויף ? ער מיינט, איך טרייב קאַטאָװעס... נאויה אידישן. אַ
רעכטער לץ !
ב ע טס י נצם קװאַרטיראַנטן. מיר האַבּען דאָך אַייך געזאָגט
בּאַלד, אַז דאָ איז זעהר שטרענג... |
איוואנאָוו. יאָו, איך ווייס -- פּראַװאָזשיטעלסטװאָ.
װאָס זשע טהוט מען דערצו ? :
ד ון ד ש פ י ר א (אױפנעלעבטן. װאָס טהוט מע! דערצו?
אָט אזוי זשע רעדט ! אָט אַזױ האָבּ איך אַייך ליעבּ! אַז אַ מענטש
פרעגט, װאָס טהוט מען -- בּאַדאַרף מען זיך בּאַטראַכטען, געפינען
אֵיין עצה. {טראַכט אַ װײלע, האַלט א שפּיץ באַרד אין מויל, טהוט זיך אַ
פּאַטש אין שטערןן. שא{ ס'אין דאַ אַיין עצה !
א יוואנאָוו. צום בּיישפיעל? אנגעבּען דעם מיניס"
מער ? אוועקשיקען א דעפּעש?
דוד שפּיראַ (שאַנט איהם איבערן. ששש.. האַפּט ניט!
אַ איד בּליינּט א איד ! אַ איד האָט אַייך קיינמאל קיין צייט ניט!
ונלעט זיף די באַרדן. מיר וועלען די זאַך בּאַטראַכטען פּאַװאַלינקע,
ניט געחאַפּט, און אַרום און אַרום, איחר פאַרשטעהט צי ניין, פון
אַלע זייטען,. הערט זשע נאָר צו מיט קאָפּ, װאָס מע רעדט צו אַייך.
איין אַטעסטאַט האָט איהר ?
שרה שפּיראָ. דוד! װאָס רעדסט דו? מיט אַ מענדאַל!
ד וד שפּיר אַ נצם װײבן. לאָז צודרוה! זי אין דאַ מיט
איהר מעדאַל אין זי דא! נצום קװאַרטיראַנטן. און אַ פּאַס אױך?
שווער צו ווון אַ אוך , 81
און די איבּערינע פּאָפּיערען זענען בּיי אֵייך מסתמא אויך אין דער
ארדענונג ?
איוושנאָוו. אין בּעסטער אָרדענונג !
ד וד ש פ יר אָ. אז נוס. אוב אַזי, אי נוט. איצט
לאָמיר זיך קאַרשט ניט גאַרען נמיט א גיגון : וואו שטעהט עס נע-
שריבען, אַז... װוי אַזױ רופט מען אַייך בּיי איער הייליגען נאָמען ?
איוואנאוו {קקט 8 װײכע ארויף, צו דער סטעלין. שניאור"
פאָן רופט מען מיך,
בּ ע 8 י צצום קװאַרטיראַנטן. דער פּאַפּאַ מיינט איער מאך-
גאַמען און איער פאטער'ס נאָמען,
א יוואַנ אָוו. א? הערש מאָוושאַװויטש, שקלאָווסקי
| מיעשטשאנין...
ד ו רד ש פיר אַ (מיט'ן זעלבען ניגון און גלעמענדינ די באָרדן
לואן שטעהט עם געשריבען, זאג איך, אַז הערשקאָ מאַשקאַװיטש
שניאורסאָן, דער שקלאָווער מיעשטשאַנין, בּאַדאַרף אריינצוטרעטען
דוקא אין אוניווערסיטעט און שטודיערען דוקא דאָקטאָריע ? הא ?
סאמער װאָלט געווען אַזאַ פּלאַן ? איהר װעט אַייך טאַקי טהון
טייערס,. דאָס הייסט, איהר וועט אייך קורם-כ? געהן ציהען א
זשערעבּ, דערנאָך אַיינגעבּען, חלאָפּאָטשע; און אַזױ ווייטער,. נאָר
דערווייל, בּין עפּיס װאָס, איהר פאַרשטעהט צי ניין, װעט איהר
פארשרייבּען זיך בּיי א צייהן-דאָקטאָר פֿאַר א דאנטיסט. לאָז זיין
8 האַלבער דאָקטאָר. אַבּי, איהר פאַרשטעהט צו ניין, איהר זאָלט
זיך באַװאַהדענען דערווייפ מים אַ פּראװאָזשיטעלסטוע. װאָרום
וויבּאלד איהר פארשרייבט אייך פֿאר אַ דאַנטיסט, אַזוֹי האָט איהר
שוין רעכט דאָ צו וואוינען. איהר פאַרשטעהט, צי ניין? דער-
נאָך װועט איהר אֵויך קאַנען טחון װאָס איהר ווילט. האָט איהר
עס צעקייעט ?
איוואנ אוו 6 צעטומולטער, קלערם 8 װײילען. צן וואס א
דאַנטיסט, אז איך בִּין גאַרנישט געקומען אַהער שטודיערען מע-
דיצין ?
592 שלום-עליכם
דוד שפּיר אַ , = ס'איז דיר אַיין אַקציע מיט דעם אידען !
ווער רעדט דאָ פון שטודיערען ? מיר רעדען דאָך דערוויילע נאָר
פון פּראַװאָזשיטעלסטװע ! שטודיערען --- דאָס איז אַ בּאַזונדערע
זאַך, און פּראַװאָזשיטעלסטװע איז וויערער א בּאַזוֹנדערע זאַך.
איונס צום אַנדערען געהער זיך.גאָרניט אָן,. האָט איהר עס פאַר"
שטאנען ?
איוואַנ אִו | ואד מעהר צעטומעלטן. ווייסט איהר ואס?
{קוקט זיד אַרומז. נישטאָ בּיי אַייד אַ טעלעפאַן ?
ד וד שפ יר אָ. אנטען איז דאָ אַ טעלעפאָן, װאָס מע
קאָן רעדען. צו װאָס דאַרפט איהר אַ טעלעפאָן ?
איוואַנאָוו. איך װאָלט אָנגעקלונגען צו מיינעם אַ חבר.
ער איז א מענטש מיט א בּאַשקא (באַװייזט זיך אויפץ קאָפּן, װועם ער
געפינען אַ וועג.
דוד שפּיראָ. װער איז דאָס אַזעלכער אֵייער חבר, װאָס
ער האָט אַזאַ בּאַשקאַ, וי איהר זאָגט ?
איוואַנאָוו. ער איז טאַקי פון יענער רוסישער שטאָרט,
וואו איך האָבּ געענדינט גימנאַזיע... אַ רוס איז ער.... איװאַנאָו
הייסט ער...
דוד שפּיראָ. א רוס, װאָס הייסט איװאַנאָו און האָם
אַ קאָפּ, אָדער א בּאשקא, וי איהר זאָגט, װאָס זאָל קאַנען געבּען
עצות ? ווער איז ער ? פון װאָסערע איװאַנאָוס ?
איוואַנ אָוו. זיין פאָטער איז טאַקי אַ דאָרטיגער, א
דעיסטוויטעלני סטאַטסקי סאָװועטניק.
דֹ וד ש פּיר אַ. הייסט דאָך עס אַ גענעראַל! באַקומט מים
אַ מאָ? אפּשײן. ווילט איהר איהם אנקלינגען, הייסט עם, זיך אָנ-
פרענען בּיי איהם דורכ'ן טעלעפאָן ? צי איהר ווילט, ער זאָל
קומען אַהער ?
איוואנ אָוו. זאָל ער קומען אַהער:.
דן ד ש פִּי ר אָ. זאַנט זשע איהם, ער זאָל קומען טאַקי
בּאַלד, 2? זמן איך כּין נאָך דאָ. (רופּטאריין פיאַמקעון. סיאַמעי
שווער צן ווון + איף 8
נה נאָר, זוהניו, מיט זיי אראָפּ אונטען צום פּגמלעפּאן אויף א מינוט.
{סיאַמקע מיט איװאַנאַװען געהעךאראַפּ אונטעןן.
שו. שפּיר א נצם מאַז. ט, דור? װאָט האָב איך דיר
געזאָגט? אֵיאָ, אַ מאָדגער פּאַרשױן ?
דוד שפּֿיראַ טױל איהר ניט צוליעב טהו}. א גאַנץ גע
וויינטליכער פּאַרשױן.. נזעצט זיך צוריק אום טיי פרינקען. נֿאָר איין
זאַך: אַ שניאורסאָן, פון די ('2שהוימשור שניאוױרטאָגס, --- און
נישם אַ װאָרט אידיש! שיפצטז. היינטינע דערציהונגען, היינטיגע
לערנעכטסען, גימנאזיעס...
בּ ע טי גקוקענדיג אין בוך ארייזן. נים די גימנאזיע אין דֹאָ
שולדיג, נאָר די שטאָדט. א רוסישע שטאָדט,,. צווישען כּריסטען...
הו ה; שפּיר אָ. ויאָ, א רוסישע שטאָדט, צװוישען
כּריסטען..,, אָבֶּער אַ שניאורסאָן! איהר שפּיעלט זיך מיט די
שניאורסאָנס ? זיין עלטער-זיידע רבּ שניאור-זלמן פון די זאָפֿ
אויפשטעהן פון קבר און אַ קוק טהון אויף זיין אייניקעל!... נפּויוען.
נאָר אויך די איינענע מעשה ! למאי מיין עלטער-זיידע, רב שמואל-
אַבֹּא שפּיראָ, פון די סלאוויטער, זאֵל אויפשטעחן פון קבּר טון 8
קוק טהון.. עם קומט צוריק סיאַמקע מיט איװאַנאַװעז. -- דוד שפירא, גישט
געענדינט זיינע װערטער, ווענדט זיד צו איװאנאװע. נול
איוואנאָוו, ער קומט בּאַלד צו פאָהרען
ס י אַ מ ק ע. מיט אֵיין אַװטאָמאָבּי? !
ד וד ש 8 י ר אָ. צו װאָס אַװטאָמאָבילען ? זיצט, פאַר
װאָס זיצט איהר ניט ?
שר ה שפּיראַ נטראָגט איהם אונטער א שטוה?ן. זיצט, פאר
װואָס זיצט איהר נים? וַאיואַנאָווּ זעצט זיך אַװעק, װאַרפט פיט אוינען
אויף בעטין, וועלכע רייסט זיב ניט אִפּ פון איהר בוױן.
דוד שפּיראַ נצ איװאנאַװע. מיר רעדען דאָ פון אַייעף
זיידען, דאָס הייסט, פון אַייער עלטער-עלטער-זיידען, דעם לאַדיער
רב, זכרונו לברכה. ער זאָל אויפשטעהן, זאָג איך, און געבען א
קוק, זאָג איך, אויף זיין אייניקעפ, װאָס פֿאַר אַ פנים ער האָט און
54 : שלום-עלודם
וי ער זעהס אויס... האָט קיין פטרוגיבּעל ניט, װאָס איך רער מיט
אַייך אַזױ אָפענטליך. איך האָבּ פיינט רעדען פאַרשטעל?ט. איך
בִּין אַ שפּיראָ, פון די אמת'ע שפּיראָס, איהר פאַרשטעתם צי ניין,
פון די סלאַװיטער, --- האָבּ איך ליעב זאָגען ראָס, װאָס איך שראַכט,
יענעם אין די אויגען, איך קוק אויף אַייך און קלער מיר : רבּוֹנו
של עולם ! שניאורסאָן, רב שניאור-זלמנ'ס אֵיין אייניקעל, -- און
פארשטעהט ניט אַ װאָרט אידיש ! מילא, דאָס בּין איך אַייך שוין
מוח?.. אױסעגעװאכּסען צוישען כּריסטען, אין א רוסישער
שטאָרט -- װאָס זאָל מען טהון? אָבּער דאָס אוימוטהן? איך
בּעט איבּער איער כּבוד, דאָס פּנים ? דער טיפּ, איהר פאַרשטעהט
צי ניין ? פון װאַנען נעמט זיך צו די שניאורסאַנס אַזאַ עכט"
רוסייטער טיפּ? (שרה שפּיראַ, בעטי און סיאַמקע -- אַלע קוקען אויף
איואגאַועסן.
א יוואַנ א וו פאַרשעמט זיך, חאַפּט אַ קוק אין שפּיעגעל, ואס
אקעגען אויף דער װאַנט, פאַרװאַרפט די בלאַנדע רוסיש:אונטערגעשוירענע האר
ארויהן, ניעאודזשעלי?. דאָס איז דערפאַר, ווייל איך האָבּ ווייסע
האָר... |
דור שפּיראָ. װוייסע האָר בּין איך אַייך מוחל. פאַרהאַן
בּיי אונז, צווישען די שפּיראָס, אויך מיט ווייסע האָר+.
שר ה שפּיר אַ נם מאו. װער, למשל, איז בּיי אייר א
שפּיראָ מיט ווייסע האָר ? |
ד ו ד ש מ י ר אַ נַצוּם װײבן. מיין געשװועסטערקינד מפּינר +
שפּיראָ.
שרה שפּיראָ. סא משל! דיין געשװעסטערקינר פּינײ
שפּיראָ איז ניט קיין ווייפער --- ער איז א געלער..
דוד שפּיר א ואױפעטראנעון. קיין פּיני אין אַ געלער?
ש רה שפּיראָ. װאָס דען -- אַ גרינער איז ער ?
דוד שפי ר אַ וַצוּ דער טאַכטערן. בּעטי! דו הערסט?'
ב ע טי זרייסט ייד אִפּ פון ביכעלז. איך הער... זקוקט אין פענסטער}.
אָט איז צוגעפּאָהרען אֵיין אַװטאַמאָבּיל, |
שווער צן זיין אַ אוד 89
איוואַנאָוו נאפּט זיך אויףן. דאָם דאַרף זיין מיין חבר
שניאורסאַן... {סיאַמקע װאַרט ניט ביז מע װעט איהם שיקען עפענען, קויפט
אַלײן אַראָפּן.
ד וד פּ יר אָ. װאָסער שניאורסאָן 4 איהר ווילט זאָנען
יקיװואנאָט. |
איוואנאָוו אלאכט זידן. טפו! פיין איך איװאַנאָט..
ד ו ד ש טי ר אָ. סאיז דערפאַר, יל סיר האָבּען דאָ
גערעדט אלץ , שניאורסאָן" און , שניאורסאָן". ס'איז אַלע מאָל
אַזױ. דער נאַטמען, װאָס מע רעדט פון איהם, בלייבט אונז אין זכּרון...
נעס קומט-אריין סיאַמקע סיט שניאווסאַנען, ואס באַדאַרף שׁוין גילטען
אַלם איװאנאָו.. ער געהט אָננעטהאַן אין אַ נייער סטודענטישער אוניפארם מיט
גאָלדענע קנעם, האלט און האַנט א סטודענטיש היטעל מיט אַ בליען ראנד, פאַרי
ניינט ויף פאַר די בעליבתיםן.
איוואנ אוו ששטעלט איהם פאָרן. מיין חבר איואן איווא"
גאָון ש איװאנאָוו. {שניאורסאַן ניט אַלעמען די האַנט}
דוד שפּיראָ. א דרייענדינער נאָמען -- דאָס קאָן בֹּיו
אונז, אידען, נישט געמאָהלט זיין, און אז דער זוהן זאָל הייסען
מיטץן טאיען איין נאָמען -- דאָס אודאי ניט. סיידען, בּאַהיט
נאָט, דער טאַטע שטאַרבט איידער דער זוחן ווערט געבוירען, ניט
מען דעם ווהן א נאַמען נאָכ'ן טאַטען. זַצום גאַסטן, זיצט, פאר וואס
זיצט איהר ניט ?
שרה ש6שפיר א (טראָנט איהם אונטער א שטוהל). זיצט, פֿאַר
װאָט זיצט איהר נים ? {עניאורסאַן זעצט זיך אועק).
ד ו ש פ יר א (הרסט זיף צו צום נאַסטן,. די היסטאָריע פון
דער נעשיכטע איז, וי זאָגט ער, אזא מעשה: איער חבר, הער
שניאורסאָן, האָט דאָ געדוננען בּיי אונז א צימער. אַלסדינג פיין
אוֹן שען אַרום און ארום. נאָר איין זאַך פעהלט איהם,
שניאורסאֶן. פראװאַזשיטעלסטואָ.
ד ו ש פּיר א צם װײב און צו דער טאַכטערן. זעהט איהר?
א כּריסט, און אַ נייער מענטש -- און ווייסט שוין פון פּראַואָ
זשיטעלסטווע,
56 | : שלום-עליצט-
שניאורסאַן נפאַרחאפּט זידן. איך בּין שוין דאַ בּאַלר אַ
װאָך, האָבּ איך זיך אָנגעהערט צווישען מיינע אידישע חברים. /
דוד שפּיראָ. נויאָ. ער עס אויך נוייזט אויהף איװאַנאַװען
געוואוירע ווערץ! מיט דער צייט. דערוויי? איז ער, זאָל ער מיר
מוח? זיין, נאָך גאר א נטוויקעל. ער ווייטט אפילו ניט פון דעם
נייעם צירקוליאר, װאָס איז אַרױס..
שניאורסאָן. וװענען זשערעבּעס פאַר די אידישע סטו-
דענטען? דער דאָזינער צירקוליאַר איז ערשט היינט נאָריװאָס
אָנגעקומען אין אוניווערסיטעט. :
דוד שפּ ירא נצו איװאַנטװעז. זעהט איהר? װאָס האָבּ
איך אַייך געזאָגט? נצו שניאורפאַנעון. איהר זאָנם: אָט-ערשט, און
בּיי אונז אויף דער בּערזע --- איך בּין אַ בּערזיאַנער --- ווייסט מען
שוין פון אין דער פריה אָן, און אפשר --- נאָך פון נעכטען בּיי-
נאכט..,. הקיצוו, ס יו א שלעבטע מעשה, ס'איז אַ גורל, און ווי-
באַלד אַ גורל,..
שניאורסאַן. איזאַ סך גריננער צו געווינען דאָס גרויסע
געווינס... |
ד ן ד ש פ י ר א נטריאומפירענדן. סמיינע וװערטער! וצם
ווייב און צו דער טאָכטערן. ואָס זאָגט איהר דערויף? און דוקא א
כּריסט ! +צו איװאַנאַװעון. איהר װאָלט זיך געמעיט בּייטען מיט .
איער חבר. דאָס הייסט, איך האָבּ געװאָלט זינגען, אַז איהר װאָלט
געמענט זיין זיי, און זיי װאָלטען געמעגט זיין איהר... (ביידע חברים
קוקען זיך איבער, שמייכלען. -- דוד שפּיראַ צן שניאורסאַנעזן. האָבּ איך
גענעבען איער הבר אֵיין עצה אַזױי נמיט אַ נינוון: דער זשערעב איז
זיך אַ זשערעב, די פּאַפּיערען זענען פּאַפּיערען. און דערווייל, בִּיז
עפּיס װאָס, בּאַדאַרף מען זיך בּאַצייטענס בּאַװאָהרענען, אויף יעדען
פאַל, איחר פאַרשטעהט צי ניין, מיט אַ דאנטיסט.
שניאורס אָן. איהם צושרייבּען, הייסט עס, צו ט דאנ-
טיסט צוליעב פּראַװאָזשיטעלסטװאָ ?
שווער צו ווון אַ אוךף 1
רוד שפּיראַ נװעלטן. איהר חאָפּט אַלסדינג מיט'ן קוס,
זוי אֵיין אמת'ער איד !... האָט קיין פאראיבּעל ניט, איוואן איוואַ-
נאָװיטש, װאָס איך האָב זיך אַרױסנעהאַפּט...
שניאורסאַן "ביג דעם קאָפּ, שמייבעלטן. עם מאַכט ניט
אוים.,, |
דוד שפּיר אָ. א איער חבר אין פּונקט פארקעהרט.
{קוקט אויף איװאַנאוועון. ער פרעגט אזעלכע זאַכען, גלייך וי ער װאלט
גאַר קיין איד נים געווען,. און צום סוף אין ער דוקא יא אַ איר,
און נאָך װאָסער אַ איד ! אַ שניאורסאָן, פון די אמת'ע שניאור-
סאָנם 1... איהר ווייסט ניט, ער די שיאורסאַנס זענען. פון
װאַנען זאָלט איהר וויסען ? מע בּאַדאַרף עס אייך קלאָר מאַכען,
וועט איהר פֿאַרשטעהן...
איוואַנאוו. דאָס איז ניט אינכערעסאַנט פַטַר מיין
חבר...
שניאורסאָן. אומגעקעחרט -- זעחר אינטערעסאנט!
1צו שפּיראון. דערצעהלט, דערצעהלט !
דוּ ד ש פ יו א. זייער זיידע ווייזט אויף איואנאווען, דאָס
הייסט, זייער 0/,...--עלמער-זיידע, דער לאַדיער רב, הטָמ געהייסען
רב שנישה--זלטן,.., :
שרח שמ ירה א (אוֹיף אידיש, צום מאון. וואָס ווייסט אֵיין
ערל פון אַ לאַדיער רב און פון אַ רבּ שניאור-זלמן ?
דוד ש מפי הא נווערט אויפגעטראַנען אויפ'ן ווייב. צו איהר,
אויך אויף אידישן. אפשר װאָלט איך געגאַנגען לערנען זיך ביי דיך,
וי אַזױ מיט וועמען מע בּאַדאַרף צו רעדען ?
בּ ע ט וּ יל פאַרגלעטען דעם אַיינדרוק, װאָס פּאַטער און מוטער
שמועסען זיךף דורף אויף אידיש פאר א כריסט אין די אױינעןן. אונזער
קווארטיראנט איז גערעכט, פּאַפּא, --- ס'איז נישט אינטערעסאַנט.
{איװאַנאָון ווארכט אויף בעסין אַ בליק פון דאַנקבארקייט און אנמציקונג. זייערע
אוינען באַגענענען זיך. שניאורסאָן האפּטיאיבער זייער ביידענ'ס בליק. בעטט
װערט רוים, קוסט צוריק אין בוך ארייןן.
8ט שלום-עלוכמם!
דוד שפּיראָ. איך שמועס עס טאַקי אַלץ אַקעגען אוב"
זער קװארטיראַנט. איך זאָג, אַז דאָס בּעסטע פּראַװאָזשיטעלסטװע
איז פון אַ דאַנטיסט, און אַזױ וי דאַנטיסטען זענען דאָ אַלערלײ,
און ניט איעדער דאַנטיסט האָט פּראַוו צו צושרייבּען צו זיך דאַני
טיסטען, בּאַדאַרף מען זיך פריהער פון אלסרינג זעהטן מימ'ן ראג"
טיסט אַליין. איך האָבּ איינעם א באַקאנטען דאַנטיפש, װאָט פֿאַר
קיין אַנדערען װעט ער עס נישט מאַכען פאַר קיין דריי הונדערם
קאַרבּען. נאָר בּיי מיר װעט דאָס אֶפּנעהן פאַר איין הונדערטער.
נצו איװאַנאַװעז. ער כּאַדאַרף נישט וויסען, הער שניאורסאן, צי איהר'
פאַרמאָגט, צי איהר פאַרמאָגט ניט. דאַנטיסטען, ואָאָבּשטשע,
זענען בּלוטצאַפּערס. איהר פאַרלאָזט זיך אויף מיר. בּיי מיר
צאַפּט מען נישט. איך הייס דוד שפּיראָ. איהר לענט אַייך איבּער
מיט אַייער חבר נווייזט אויף שניאורסאַנעןן, מיט איוואן איװאַנאַוויטשען
הייסט דאָס, און לאָמיר טאַקי בּאַלד און טאַקי שוין געבּען אַ נעה"
אַריבּער צו מיין דאַנטיסט און אָפּמאַכען דאָס איינס-צוויי-דריי...
ושניאורסאָן שטעהטיאויף, אַנטשוקדינט זיד און טהוט א רוף מיט זיד דעם חבה'
איװאַנאַװעז, ער זאָל אויפשטעהן פון טישן.
ש ר ה ש פיר אַ נצם מאזן. צו וועלכען דאַנטיסט ווילמט
דו מיט זיי נעהן ?
דוד שפ8 י ר א. צו וועלכטן דאַנטיסט? צו הענריף
לאַפּעטוטניס,
שרה שפֿיראָ. צואָט דעם קאַליקע? ער רייסט ארוױים,
זאָנט מען, געזונטע צייהן און שמעלט אַריין קראַנקע:.
דוד שפּיר אָ. ואס מאַכט דאָס אויס ? צו פּראַװאָײ
זשיטעלסטװע שאַרט עש ניפ.
ב ע ט י נצום פאַטערן. אוֹן דצס, װאָס ער איז אַ זשוליק מיט
קאַסאָקע אויגעלעך ?
ד וד שפי ר אָ. איז אויך ניט קיין חסרון. וועלכער
לייטישער דאַנטיסט װועט דאָס וועלען האָבּען צו טהון מיט פּאַליציע
און מיט פּראַװעס?... נאיז דער צייט, וס בעטי רעדט, לאַזט איװאַנאָו
שווער צו זיין אַ איך שו
פון איהר קיין אויג נים אראָפ. שניאורסאַן באַמערקט דאָס, רומט אִפּ דעם הבר
אויהף 8 זייט, נעהענטער צו דער ראַמפֿח, פאַררויגערען צו פאַפּיראַסעןן,
שניאורם אַ| נַוֹם חכר, פארזיכטיגן. נו? וי פיהפמט דו
זיך בּיי'ם ערשטען ארױיטפאָהר ? שווער צו זיין א איף ?
איוואַנאָוו. פסטאַקי! װאָט זאָנסט דוֹ געסער אויף
מיין קװאַרטיר ? איך מיין, װי געפעלט דיר אָט דאָס מיירעפ }
שניאורסאַן. נישקשה, אַ פיין מיירעל,
א יוואַנ אוו ננטציקטן. אַ פיין מיידע? -- זאָנסט רוף
א קראַסאוויצע !
שקיאורסאָן. עעה נאָר, װאַניש, זאָלסט ניט צרויס-
בּאַווייזען דאָ... זאָלסט זיך נים פאַרנעסען, ווער דו בּיום און
װער זי איז. דו בּיזט א כּריסט, און זי אין א אידיש מיידעל..
(באַטאַנט די װערטערן. אַ א י די שע טא כט ער..
א דוואנאוו 1ט קיין אויג ניט אַראַפּ פון כעטין פון דערװײטעוז.
געה שוין געה, הערשקא, פּאַר וועמען האַלסט דו מיך ? איך זאג
נאָר גלאט אַזױ : קוק דיך צו צום מיידעל. זי שיינט, וי די זון }
געפעלט דיר אוינען ? בּרעמען ? איהר קוק 7.., א קראַסאַװיצע
שניאור ס אַָן. אַ קראַסאַװיצע, א קראַסאַװיצע. האָסט
פאָלקאָם רעכט. נאָר צופיעפ אַיינקוקען זיך אין איהר --- װאָלט
איך דיר ניט ראַטען. איך זאָג דיר נאָך אַ מאָל ומיט א האַטאַנונגן.
ס'איז א אידישע פֿאַכטער!... או בכל? װאָלט
איך דיך בּעטען, זאָלסט זיין געהים מיט א װאָרט אָט דאָ, זאָלסט
בּעסער אָפּשװײינען דאָרט, וואו דו פאַרשטעהסט ניט, בּכרי ס'זאָל
זיך זיי נים װאַרפען אין די אוינען, װאָס דו בּיזט שוין צודפיעפ גי .
צו װאָס, למשפ, האָט דיר געטוינט אויסטרשכטען אַ לינען, אַז דו
בּיזט פון די ליבּאַוויטשער שניאורסאָנס ,.. |
איוו א נאַ וו. טשדאַק! ניט איך -- דאָס האָט אט
דער איר, אָט דער שפּיראָ, מיך אַיינגערעדט, אַז איך בּין פון יענע
שניאורסאָנם,.. ער איז, װאַאָכּשטשע, אַ מאָדנער איד, האַ דחא !
60 שלום-עלומם
גאָר די טאַכטער זיינע! די טאַכטער!.. נאַזט קײן אויג ניט אַראָפ
פון בעטין פוּן דערװײטעזן.
שּ ניאורס אָן. װיעדער די טאָכטער? הער שוין אױף
צו קוקען אַהין אַזױ שטאַרק!... נואַרפט אוועק דעם פּאַפּיראָס, טהום זיף.
א דרעהיאויס צוריק, געהטיצן צום טיש. איװאַנאָו געהט איהם נאָך. שניאור"י
סאָן צו שפּיראַזן. אויסגעצייכענט, הער שפּיראָ. מיר האַבּען זיך מיט
מיין חבר איבּערגעלענט, און ס'איז געבּליבּען, אַז איהר זאָלט אַייך
בּאמיהען מיט איהם צום דאַנטיסט, און איך װעל מיר געהן אַהים.
ונעמט זיך געזעגענען. איװואנאָװו געזעגענט זיד אויך מיט שרח שפּיראַ און מיט
בעטין, דריקט איהר די האַנט זעהר ואָרעם. שניאורסאַן באַמערקט דאָסן,
ד ו ר שפּ יר א. נ, װאָס דען? אַז איך זאָג, ווייס אב
װאָס איך זאָג. /װאָס מיך קאָסט שוין אִפּ אָט דאָס פּראַװאָזשי
טעלסטווע, זינט איך בּין אַ הינער, װאָלט זיך עס אֵיין אַנדערער
געמעגט ווינטשעז! זעהט איהר אָט די דאַזיגע גרויע האַר ? נוייזט
שניאורכאַנען דעם קאָפּ און די באָרדן. דאָס איז אַלץ צו פאַרדאַנקען,
איהר זאָלט מיר קיין פאַראיבּעל ניט האָבּען, איװאַן איװואנאָװיטש,
איער פּאַליציע מיט אַײיערע אוטשאסטקעס מיט אַייערע פּראַװעס.
{נעמט זיך אַנטהון. אַלע דריי לאַזען זיך צו דער טיר -- שניאורסאַן און
איװאָנאָװו אויף צו פריהער, דוד שפּיראַ פון הינטען.
שר ה שמ יר אַ נצום מאן. דוד! האָסט נאַך אפילו דיין
טיי ניט אויסגעטרונקען! האָסט נאָך גאָרניט געגעסען !
ד ו ד שפּיר אַ נשיז פון דער טירן. װאָס מיר טיי? װער
מיר עסען ? ביי מיר איז אַ אידען אַ טובה טהון פריהער פון אַלע
טרינקעכצען מיט אַלע עסעכצען! האָסט פאַרנעסען, אַפּנים, אז
איך הייס דוד שפּיראָ, פון די אמת'ע שפּיראָס, איהר פאַרשטעהט
צי ניין נשוין פון יענער זייט טירן, פון דיי סלאַװויטער !..
ד עד פ אָרהאננ פאַלט.
ענדע פונ'ם ערשטען אַקט.
צוויימער אקט
נַדאָס זעלבע גרויסע צימער ביי שפּיראַן אין הויז, נאָר אַנדערש +5
געקלויבען, אַראַנזשירט פאַר אֵיין אַװענט, אויף אויפצונעמען געסט.
אויפ'ן טיש בלומען, טיייגעשיר, װאַזעס מיט פרוכטען, ניסלעך און
אַלערלי אַיינגעמאַכטסען אויף צן פאַרבייסען. דער זאל אין גי
באַלױכטען. -- שרה שפּיראָ אין אָנגעטהאַן שבת'ריג, מיט איה-
גאַנץ ביסע? ציערונג, װאָס זי פאַרמאָגט, פארנומען מיט גרייטען צום
טיש און אוועקשטעלען די אַלע אויסגערעכענטע זאַכען. סיא מקע
העלפט איהר אויסשטעלען די טעלער, די גלעזלעך מיט די קעלישקעס.
גאַר װי אַזי ער שטעלט, געפעלט דאָס ניט דער מוטער, און זי
שטעלט דאָט איבערן.
שרה שפּיראָ. ניט אַזױ. אָט אַזױ דאַרף שטעהן. קייך
עיןדהרע, אַ בּחור'על פון דריטער קלאַס, און הױבּסט נישט אָן צו
פאַרשטעהן פון דאַנען אַהין. ס'איז נישט דיין טלאכה,. געה שוין
בּעסער צו דיין אַרבּייט -- לערנען, מאַכען די אוראָקען !
ס י אַ ם ק ע. האָסט דאָך מיך אַליין גערופען, מאַמע, איך
זאָל דיר העלמען.,
שרה שפּיראָ. העלפען? אַז דו קאָנסט אָבּער ניט |
סיאָט קע. פאַר װאָס קאָן איך ניט ?
שרה שפּיראָ. דערפאַר װאָס דו קאָנסט ניט, האָסט דוּ
געהערט אַ ביסעל! (באַװייזט איהסן. אט דאָס גלאַז באַדאַרף שטעהן
אָט דאָרט, און דאָס שעלעכעל באַדארף שטעהן אט דאָ, און דער
הויכער ווייןדקעלישעק -- אָט דאָרט, און דאָס קליינע בּראָנפען-
קעלישעקע? -- אָט-אַדדאָדאָ, ווייסט דו שוין ?
61
60 שלום-עלוכם
ס יא מ ק ע. נו האָבּ איך דאָך געװאָלט אַזױ. (װיליאװע?
ישטעלען אַזוֹי, װי די מאַמע װויל, ואַרפט:יאום א ויירקעלישעק און צעברעכט
יאיהם).
ש ר ה שפּ יר אָ. שוױן? סז? טוב! אין אַ גנוטער
שטאָדט ! אַנו, וויפיעל קעלישקעס האָסט דו שוין צעבּראָכען ?
ס י אַ מ ק ע (בליכט שטעהון. וויפיעל קעלישקעם? סף-
הכל איינעם אַ קעלישעק. |
שר ה שפּיראָ. סךהכ?? דאַנקען און לױבּען יאָסקי
:דעם טױבּען,. 8 גליק, װאָס ניט אַלע,
ס יאָ מ ק ע. װאָס בּין איך שולדיג, אַז ס'איז אַזעלכע
שעלישקעס ? מע טהוט זיי אַ ריהר, בּרעכען זיי זיך.
ש ר ה שפֿירּאָ. א ריחר פון אַ בּלייען פייגעלע! (נשטטי
יצונויף די שטיקלעך גלאָזן. זיין זאָל עס שוין אַ כפּרה פאַר דיר און
פאר אונז אַלע און פאַר כ? ישראל.. נפּויזעז. טאַמער װאָלסט דו
בעסער געגאַנגען טאַקי מאַכען די אוראָקען, איידער מאַכען היזקות ?
גיָה שוין, געה צו די אוראָקען !
פיאָסקע נאטריבטן. אוראַקען? טאָג װי נאַכט אוראַקען
און אוראָקען און אוראָקען ! איין מאָל אין יאֶהֶר אין בּיי בּעטין
איומענינעם, איז אויך אוראָקען } וגעהטאָפּ אָהן חשק. -- פון דער זעלבער
טיר קומטאָן ב עטי, האלבאויסגעטהאַן, די האָר צעלאָזט, מיט א שטלעכעל
אויף די נאַקעטע אַכסלעון. / |
ב ע 8 ' (בליבט שטעהן אויף דער שװעל, קוקט זיך אַרום, שיינטן.
ניטצ נאָך קיינער, מאַמע ?
שרה שפּיראָ ננישט איבעררייפענדיג איחר אַרבײטן. אַזױ פריה ?4
בּעטי. או דער טאַטע וואו איז? און דער קװאַרטיראַנט ?
שרה שפּיראָ. װאוזאָלען זי זיין ? אין אוטשאַסטאָק !
האָסט פאַרגעסען, אַז מע האָט דעם קװאַרטיראַנט אַרויסנערופען
אויף זיעכּען פאַרנאַכט אין אוטשאַסטאָק ?
בּ ע ט י. װאָס זשע איז אַזױ לאַנג? {קוקט צו זיףך אויף דער
;האַנט, אויף וועלכער ס'איז צו זעהען א גאלדען ברטסלעטעל, מיט צ זײנערעפ+ּ
שווער צו זיון א אוךף 8
איינגעפאסטן. = שוין בּאַלד אַכט. גנבח'ט זיך אונטער נאַהענט צו דער
ימוטער, טראָנט איהר צון גלייך צו דער נאָן איהר האַנט מיט'ן בראסלעטעל,
ווייזט איחר אויפץ זייגערעלן. װאָס זאָגסט דו, מאַמע, אויף דעם ?
שר ה ש פ יי ר א וארפט אַ קק אויפ'ן בראַסלעטע? און אוֹיף
דער טאַכטער}. א בּראַנזעליעט ? |
ב ע ט י, אַ בראסלעט, ניט קיין בּראַנזעליעט !
שרה שפּיראָ. אנאָלדענער? :
בע טי. אַנאָלדענער.
שרה שפּיראָ. מיט בארליאַנטען?
ב ע ט י. מיט בריליאנטען.
שרה שפּיראָ. אמתע?
בע טי. אמתע. |
ש ר ח שפ י ר א ש פּלעסק מיט די הענטן. בּע-טי!
ב ע ט י, װאָס'טו זיך דערשראָקען, מאמע ?
שרה שפּיראָ. סאיז פון איהם 4 מונ'ם קװאַרטיראַנט?
ב ע טי. נויאָ, צו די אימענינעס, װאָס אין דען?
שרה שפּיראָ. ואס אין דען, -- פרענט זי! נפיוע).
נישט באדטרפט צו נעמען..
ב ע ט י משענירטן. פאַר װאָס?
ש ר ה שפיה אָ. פאַר שבּת., ניט אַזױ פיהרט זיך עס
ביי לייטען..
בּ ע טס י. בי לייטען! וער זענען דאָס די , לייטען"?
שרה שפּיראָ. הלייטען' -- מיינט מען דאָס די נאַנצע
וועלט, אַלע אָנשטענדיגע מענטשען... אַנשטענדיגע מענטשען זענען
זיך ניט אַזױ נוהג.
בּע ס י, וי אַזױ דען זענען זיך נוהג די אָנשטענדיגע
מענטשען ? :
שרה שפּיראָ. בי אָנשטענדינע מענטשען אין פריהערט
אַ װאָרט, דערנאָכעט אַ קנס-מאָל, דערנאָך שרייבּט מען תנאים,
ברעכט מען טעלער...
64 | שלום-עליכם
בע ט - נויל ניט הערעז װייטערן. מאַמע! איך האָבּ דיר גע"
זאָגט וויפיעל מאָל, אַז וועגען דעם זאָלסט דו מיט מיר גאָרניט
רעדען --- עס האַלט נאָך נאָרניט דערבּיי. לאָז מיך צורוה ! לאָמיך
פריהער ענדיגען די נימנאַזיע.
ש רה =שפ ייר אָ. די נימנאַזיע וועסט דו, אם ירצה שם,
ענדיגען אין ניכען, הלואי זאָלען מיר שוין אַזױ ניך אויפגערעבט
ווערען אַלע אידען... און אוב ער ווי? דיך, דו בּיזט איהם געפעלען,
באדאַרף ער פריהערט געבּען צו וויסען אונז, און מתּנות -- דאָס
איז שוין נאָכדעם... |
בּע טס י פפאַרזאָרגט, נעמט נישט אַראַָפּ קיין אויג פונ'ם בראַסלעטעלן.
קומט-אויס נאָך דיין שב?, אַז איך בּאַדאַרף עס איהם אָפּגעבּען
צוריק 3...
שר ה שפּיר אָ. חלילה! װער זאָגט דען צוריק? א
מתּנה גיט מען ניט צוריק --- דאָס איז אַ פּאַטש אין פּנים, האָסט
דו געהערט אַ בּיסע??... נעס הערט זיך אַ קלונג פון אונטען. בעטי הילט
זיד אי אינים שאַלעכע? און קויפטיאַפּ צו זיךּ. שרה רופט הופן. סיאַמע!
סיאַמקע? נַפון דער זייטיגער טיר באַװײזט זיך סיאַמקען. געה נאָר, מע
קלינגט שׁוין. נסיאַמקע לאַזט זיד אַראָפּ עפענען אוֹן קומט באַלד צוריק 8
פאַרפאַפּעטעד פון די טרעפּ אַרויף}.
ס י אַ מ ק ע. אנזער קװאַרטיראַנט'ס חבר, איװאַן איװאַ,
נאָוויטש. |
ש רה שפּיראָ. אֵ? דער נױעץ? אַ װאױל גױעצעל
אָט דער איװאַן איװאַנאָוויטש, זיין זאָל ער די כּפּרה פאַר דיין
מינדסטען נאָנעל ! |
ס י אִ מ ק ע. פאַר װאָס שעלסט דו איהם, מאַמע? פאַר
װאָס קומט עס איהם ?
ישר ה שפּיראָ. ניט דיין עסס, קליינער וועווריק! דל
שטעלסט זיך אויך אַװעסעט אויס'טענה'ן מיט דער מאַמע 3 נעה.
צו די אוראָקען געה !
שווער צו זוון אַ אוף. 1
ס י אַ מ ק ע. ויעדער אַ מאָל אוראָקען און אַבּער א מאָפֿ
אוראָקען ! וגעהטיאָמ װאַרטשענדיג. עס קומטאַרײן שניאורסאן, דער
װאָס גילט אונטער'ן נאמען איװאָן איװאנאַװיטש איװאנאון.
ש ניאורס א נאַנגעטהאַן אין סטודענטישער אוניפאָרם, מיינטשיקן,
אַייך קומט מזל-טוב, סאַדאַם. {קוקט זיך אַרוםן. וואו אין זי, די
אימעניניצא אליין ? און דער בּעל-חבּית וואו איז ?4 און איער
קװוארטיראַנט, מיין הבר ?
ש ר ח שמפיראַ נבעט איחם זיצען, זעצט זיד אליין אויד אועק
אוים דער קאַנאַפּע, װאָס אין דער אַװאַנסצענען. די אימעניניצע אין נאך
ניט פארטיג מיט איחהר טואַלעט, איהר װויסט ניט? אַ באַרישני,
בּיז זי טהוט זיך אָן... און מיין מאַן מיט'ן קװארטיראַנט --- דו
זענען אין אוטשאַסטאָק, טאַקי צוליעב איער חבר'ם פּראַװא-
זשיטעלסטווע,
ירשניאורסאִן. ויעדער אין אוטשאַסטאָק? ויערער
פּראַװאָזשיטעלסטװאָ ?
שרה שפּיראַָ. װאָס זשע? איחר מיינט, ס'אין גריננ
צו זיין אַ איך ? גום איז אֵייך, אַז איחר זענט ניט קיין איר, ווייסט
איהר ניט פון קיין פּראַוועם..,
שניאובר ס אָן. ער האָט דאָך שוין געהאַט אַלע פּראַוועס,
אייער קווטױטיראנט ? |
שרה שפּיראָ. אלע פּראַװעס 4 ניט מעחר זאָלען זי
עס פאַרמאָנען, איך מיין טאַקי די גויים מיין איך.,,. {פארחאפּט זיף},
אחוץ אֵייך. טייך רעכענען מיר ניט פאר קיין גוי...
שניאורסאָ ן| נגנטן. פאַר װאָס עפיט ?
שרה שפּיד אָ. דערפאַר, וייל. אויף אײך זיצט א
אידישער קאָפּ, און אַ פּנים, דאַרף איך אייך זאָגען, איז יי אַייף
אויכעט א איריש.
שניאורוממו גהאפט אַ קוק אין שפּיענעלן. טֵאַקי פאמת ל
שרה ש פּיראָ. װאָס זשע, איך װעל אייך אויסטראַכטען
אַ לינען? פרעגט וועמען איהר ווילט... נפארהאפט וידן. נאָר אמשף
סשלומ"עלכים 5, אלא 5
66 שלום-עלוכם
האָב איך אַייך דערמיט בּאַלעדינט ? בּעט איך אייך, איהר זאָלט
מיר הונדערט מאָל מוחל זיין++
שניאורס אָ|. באלעדיגט ? חלילה! אַדרבה, פאַרי
קעהרט !
ש ר ה =שפּיראָ. זאָל איך האָבּען אַזאַ יאָהר, װאָס פטר
אַ חכם איהר זענט ! איך האָבּ שוין ניט איין מאָל נעטראַכט, הלואי
װואָלטען געווען אַ סך אַזעלכע גויים, וי איהר..
שניאורס אִן. װאָס זשע װאָלט געווען ?
ש ר ה שפּירא. װאָלט אפשר נעקומיןן משיח.. נרוקט זי
צן געהענטער צום גאסט און רערט מיט א האַלבען מצֵן נידעריגערן. יאָ, װאָס
האָבּ איך אַייך געװאַלט בעטען, איוואַן איװאַנאָװיטש? נקקט זיר
אַרוםן. איצט אין דאַ נישטאָ קיינער, קאַן איך מיט אֵייך רעדעו
אויג אויף אויג. איך האָבּ מיך שוין עטליכע מאָל געקלויבּען טיט
אַייך צו רעדען.. 1קויינקעלט זידן. הָמ קיין פאַראיבעל ניט, איך
װאָכט עס אפשר ניט בּאַדאַרפט, נאָר אַ מאַמע, אַ מאַמע'ס חטרץי-.
ואַנטשליסט זיד}ן. איך האָבּ אַייך געװאָלט בּעטען, איהר זאָלט מיר
זאָגען, וי איין אייגענער, װוי אֵיין אמת'ער גוטער גריינט: ווער
איז ער און וואָס איז ער?
שניאורסאָן. װער, אייגענטליך?
שרה שפּירא. װער!.. איהר ווייסט שוין, וועמען איך
מיין. אַייער חבר מיין איך,
שניאורסאָן. װעלכען חבר?
ש ר ה שפיר אָ. װעלכען חבר !.. שניאורסאַנען מיין
איך !
שניאורסאָן. אֵ? שניאורסאַנען מיינט איהר? אַקענען
װאָס פרעגט איהר דאָס, אייגענטליך? (האַפּט ויך צו דער קעשענעי
געמטיאַרויס דעם פּאַרטאַבאַק, וויל פאררויכערען אַ פּאַפּיראָס און געפינט נים.
באהאלט צוריקן,
שר ה שפּיראָ. אַקענגען װאָס איך פרעג? אַקעגען דעם,
װאָס איחר זאָגט, אַז ווער עס פרעגט, דער בּלאַנזעט ניט..
שווקד צן ווון אַ אוך 67
שניאורסאָן. װאָס זשע פרענט איהר עפּיס נראָר ביי
מיר}
שרה שפּיראָ. בַּיײ װעמען דען זאָל איך פרענען ? איהר
זענט דאָך עפּיס מיט איהם, וי אַנדערע צוויי, און ער האַלט דאָך
פון אַייך עפּיס נאָר וי איין אייגענער בּרודער, טהוט ניט אֶהן אַייך
פון דאַנעט אַהין,,
שניאורס אָן. סע קאָן זיין.,. װאָס זשע, איינענטליך,
ווילט איהר וויסען פון מיר { |
שרח שפּיראָ. װויל איך ויפען פון אייך, װאָס פאַר א
מענטש ער אין9..
שנ יאורס אָן. זעהר אַ וואוילער מענטש.
שרה שפּיראָ., דאָס אי נאָר?
שניאורסאָן. װאָס נאָך האָט איהר געװאָלט?
שר ה שפּיראָ. אַז ער איז אַ וואוילער מענטש -- דאָס
ווייס איך אִהן אַייך,
שניאורסאַן. װאָס זשע ווילט איהר פון מיי?
שרה שפּירא, וי איך פון אייך, אז איחר זאָלט מיף
זאָגען, צי ס'איז טאַקי אמת, אַזױ װוי ער דערצעהלט, אַז ער האָט
א באבושקטא, א רייכע, א מילואַנשטשיצע פון צויי הונדערט
טויזענט }.. |
שניאורסאַן נשקָגט איהר איבערן. אַ מאַדנע אידינע איהר
זענט! איחר אליין האָט נאָר-װאָס געזאַנט, אַז איך פין מיט איהם
די בּעסטע, די נאָהענטסטע פריינט, געהט איחר בּיי מיר זיך נאָב-
פרעגען אויף איהם און קאַנטראָלירען, װאָס ער זאָנט אייך און װאָס
ער דערצעהלט אַייך !
שרה שמי ר אָ. איהר מיינט, חלילה, איך גלויב איהם
נים, אָדער װאָס ? איך גלויב איהם אלסדינג, ער אין אַ בּחוֹר ---
אויף מיר אַזאַ יאָהר! אַ פיינער בחור, און אַ לייטישער בּחור,
שיין אָפענע האַנט, און אַ גוט הארץ, און אֵיין איידעלמאן בּיז נאָר,
גאַר װאָס דען ?} עפּים פעחלט איהם... איך ווייס ניט װאָס,.. אֵיין
68 : שלוםיעלוכם
עבירה, װאָס איהר זענט אַ כּריסט, װעט איהר מיך ניט פאַרי
שטעהן...
שניאורסאָן. נישקשה, איהר מעגט רעדען ---איך פֿאַר"
שטעה אַלּסדינג. וַחאַפּט זי װיעדער צו דער קעשענע, נעמטיאַרױם דעם
פּאַרטאַבאַק, זעהט, ער איז אַ לעדינער, אָהן מּשמּיראָסען, באַהאַלט ער איהם
צוריקן. הו
ש ר ה שפיר אַ. איהר פאַרשטעהט אַלסדינג, נאָר דאָס
װעט איהר ניט פארשטעחן,. איהר זענט פאָרט נישט קיין איר !
איהר זאָלט זיין אַ איר --- עהע-הע !...
שניאורפּאַן נערפרײדטן. װאָס זשע װאָלט געווען?
שרה שפּיוט. װאָלש איהר גאָר אַנדערש פאַרשטאַנען.
און אַזױ איז אַרױסגעװאָרפען אונזער נאַנצער שמועס,
שניאורסאָן. עס טהוט מיר לייד. נאָר אַסעגען װאָס,
אייגענטליך, איז אָט דער גאַנצער שמועס ?
שרה שפּיראָ. אקענען װטֶם? אַקענען דעם, װאָס איהר
זאָגט, מע קען ניט 8 מענטשען, בּיז מע עסט ניט אויף מיט איהם
א פּוד זאַלץ, איך מיין עס טאַקי אֵייער חבר, אונזער קװאַרטיראַנט
שניאורסאָן, איהר זענט דאָך מיט איהם בֿאַקענט שוין אַזױ לאַנג,
מע קאָן זאָנען, פון קינדווייז אָן, -- וי האַכּט איהר פוֹן איהם ?
איך מיין, װאָס פאר א מיינונג זענט איחר פוּן איהם ? איהר מענט
זיין זיכער, אַז אַלסדינג, װאָס איהר זאָלט ניט זאָגען, --- איז צווישען
אונז װעט דאָס בּלייבּען. מיר זענען ניט אַזעלכע מענטשען, חלילח...
ש ניאורס אָן נעמט װיעדער אַ מאָל ארוים דעם פּאַרטאַבֿאַץ,
געמינט נישט קיין פּאַפּיראָס, כאַהאַלט עס צוריקן. הערט, ואָם איך וויל
אייך זאָנען, מאַדאַם,. איהר אַליין זאָגט דאָך אויף מיר, אַז איך הצע
אַ אידישען קאָפּ אויף זיך...
ש ר ה שפ יר אָ. איך זאָג? אַלע זאָגען עס. און אַ
אידיש פּנים אויך... |
שניאורסאָן. זעחר שען. װױבּאַלד אַזױ, פאַרשטעהט
איהר דאָך אַלײין, אַז איך פאַרשטעה אייך דורך און דורך. איך
! ישווער צו זוון אַ אוך 69
פאַרשטעה אַ זאַך מיט'ן קוֹק.. מיר דאַרף מען קיין פינגער אין
| מויל ניט לעגען...
שר ה שפּיר אָ. נעוויס אַזױ ! איחר'ט איהם אָפּבּייסען..
שנ יאורס אָן. אַלאָ, הערט זשע מיך אויס, מיין ליעבע
מאַדאַם. איהר האָט געפועל'ט בּיי מיר איך ווע? אייך זאָנען
אלפרונג, װאָס איהר ווילט. נאֶר..,
שרה שפּיראָ. נאָר װאָס?
שניאורסאֶן. נאָר מיט איין תנאי,
שרה שפֿיראָ. דהינו, מיט װאָס פאר א תנאי?
שניאורפֿאֵן. איחר װעט מיר פריהער ענטפערען אויף
דעם, װאָס איך װועל אַייך פרענען,
שוה ה שמפּיראָ. אָך! מיט'ן גרעסטען כּבוד! איך
על אייך זאָנען אלסרינג, וי אַיין אייגענעס טאַטען,, װאָס זשע,
ששטייגער, האט איהר געװאָלט פרענען ?
שניאור ם א ן. איך האָבּ אַייך געװאָלט פרעגען... דאָס
הייסט, איך האָבּ געװאָלט וויסען בּיי אַייך, צי עד האָט גערער
מיט אַייער טאָכטער, צי מיט אייך נאֶל צליון }
שרה שתּיר א נפינטעלט מיט די אוינעון. ווער גערערט?
שניאורס אָן. אַזױױי? איצט פרענט א יה ר שון
,ווער??. איך רעד פונ'ם זעלבּיגען פּאַרשױן, װאָס איהל... איך
וויל וויסען, צי ער האָט מיט אַייך גערעדט ?
שׂרה שפּיראַ נפינטעלט מיט די אוינעזן. וועגען װאָס גערעדט ?
האָט קיין פאַראיבּעל ניט -- איך פאַרשטעה ניט גוט רוסיש..
שניאורסאַן נשיז א ביסע? בײון. אַ? איהר פאַרשטעהט
נים גוט רוסיש 3 נויל אויפשטעחון.
שרה שפּיר אַ נאלט איהם אפן. האָט קיין פאַראיבּעפ
נים, איואן איװאַנאָװיטש, אפשר האָבּ איך אַייך בּאַלעדיגט ?
שש ניאורס אָן. באַלעדינט? זאָל גאָט היטען ! איך
האָבּ פיינט בּאַלעדיגען זיך... איך מיין נאָר, אַז איהר זעגט, דאַלט
מיר, שוֹין צו אַ קלוגעטשקע |...
70 שלוט-עליכם
שרח שפיראָ = למאי זאָט איהר מיך חושד זיין, איװאַן
איװאַנאָװיטש ? גלױיבּט מיר, זאָל עס מיר אָנגעהן, װאָס איך ווינטש
אייך !,.. מיין מאַן, אַשטײגער, זאָגט אויך אויף אַייך, אַז איהר
זענט א נאָלד. און אפילו מיין טאָכטער, װאָס האָט פיינט אַזױ
ניך נאָכגעבּען, --- איהר קענט דאָך זי, זי איז א שפּיראָ, פון די
שפּיראָס --- זאָנט זי אויך, אַזײי -
שניאורסאַו אויפנעלעבטן. אַז ווָם ?
שרה שפּיראִ אַז,, אָבּער איהר וועיז דאך עס קיינעם
ניט איבּערגעבּען ? :
שניאורסאָן. פאַר ועמען הצלט איהר מיך ?
שרח שפּיראָ. מײין טאָכטער זענט, אַז זי זאָל האָבּען
די בּרכות, װאָס איהר זענט מעהר איד, וי אונזער שכן שניאורסאָן.
ש ניאווסאָן. צָט דאָס איז נאָר 4
ש ר ה שפּ יר אָ. השט נאַך האָט איהר געװאָלט 1...
נדוקט זיך צו נאָך אַ מאָל נאַהענט צו איהם, רעדט שטיל און זיסן. הֿלל, איז
װאָס זאָגט איהר וועגען איהם ?
שניאורס א{ נמאכט זיר תמ'עוואטען. וועגען וועמען ?
שרה שפיראַ וועגען וועמען !... וועגען שניאורפאָנען !
שניאורמפֿאָן. ווענען שניאורסאָנען ? נאָרנים. ואס
האָב איך אויף איהם צו זשָנען? איך האָב אייך נאַר א מרעג
גענעבּען אַ זאַך, װאָס איך װאָלט עס געדאַרפט וויסען, טאַקי פון
איער טינטערעס וועגען, מאַכט איחר זיך נאַאיוו, נלייך וי איהר
פארשטעהט ניט, -- הצבּ איך מיט אַייך ניט װאָס צו רערען...
נשטעחטיאויף, האפּט זיד װויעדער אַ מאָל צן די פּאַפּיראַסען, לאָוט זיף געהן.
שרה שיר א נדערשראקעם. וואוהין איז, איװאַן איוואַ-
נאָװיטש? אֶט בֹּאַלד קומען זיי דאָך, אַייער חבר און מיין מאַן
און די איבּעריגע געסטי.. |
שניאורסאָן. אויף איין מינוט. איך האָבּ פאַוגעסען
קויפען פּאַפּיראַסען. איך קום בּאַלד צוריק. ונעחטאָפּ. פון צװײטע!
צימער שטעקט ויך אַרויס בעטי'ס קאָפּ;. די הטֵר שוין צונעקלויבעןן.
שווער צו זוון אַ אוך 11
בּע טי. ספמע! װער איז דאָ געװען? מיט וועמען האָסט
דו דאָ געשטועסט ? |
שרה שפּיראָ. דער כּפּרה'ניק איז דאָ געווען. קום נאָךר
אַהער, בַּעמֿי !
בּ ע 8 י (אהטיאז. װאָסער כפּרז גיק 9
שרה שפֿירע. זי װײיפֿם שוין ניט װאָסער כּפּרה ניק !
אונזער פוושרטיראנט'ס חכר,
בע ט י. קאָנסט דוֹ דאך זאַנען איוואן איװאנאַָוויטש. וואו
זשע איז ער אַהינגעקומטן ?
שרה שפּידרש. ועט זי סיך לעהרנען רעדען! ער סוטט
בּאַלד צוריס. זיץ, טאָכמער, איך דאַרף דיר עפּיס דערצעהלען א
שענס,
בעטי. אַבִיא שענס. מעצען זיך אַװעק ביידע אויף דער קאַנאַפּע.
װואָס נאַהענט צן דער רטמפע).
שרה שפּיראָ. װער ס'איז שען -- איך בּין קלונ,
בּ ע ט י. אַקענען װאָס אין דאָס געזאַנט געװאָרען ?
שרה שפּיראָ. אַקענען דעם, װאָס דו ואָגסט: 6אַ סור
פֿאַר גאַנץ בּראָד", לאָזט זיך אויס, אַז פונ'ם סור ווייסט די נאַנצע
וועלט, אַחוץ מיר, טאטע-מאַמע.
ם ע ט י. װאָסער סוך ?ָ
שרה שפּיראָ. װעגען דיר מיט אונזער קװאַרטיראנט.
אַז עס האַלט בַּיי...
בּע טי נמעביזערט). אִי, מאַמע! עס האַלט נאָרניט דערבֿײ,
האָבּ איך דאָך דיר געזאָגט שוין ! איך קלער נאָר אפילן ניט פון
דעם, װאָס דו מיינסט און װאָס דיר ווילט זיך..,
| שרה שפּיראָ. פון װאַנען זשע ווייסען דאָס אַנדערע,
זייטיגע מענטשען ?
בּ ע ט י. פון אייך אַליין מסתּמא. איך מיין טאַקי פון דיר
און פֿונ'ם טאַטען,. איהר זאָלט ווינציגער רעדען דערפון, װאָלט
קיינער נים גערעדפֿ,
79 שלוםיעליכם
שרה שפּיראָ. מיר רעדען דען עפּיס? סיר שויינען{
רעדען רעדען אַנדערע, זייטיגע. |
בּע טי. װער זענען די אַנדערע, די זייטיגע ?
שרה שפּיראָ. אָט, למשל, אָט דער גוי האָט אָפּגערעדט
מיט מיר אַ האַלבּע שעה... |
הב ע ט י אומרוהיגן. װאָס זשע האָט ער גערערט מיט דיר?
ש ר ה שפּ י ר אָ. ער האָט מיך געפרענט, וי אַזױ און
װאָס און ווען, און וואו האַלט דאָס בּיי אַייך מכּח'ן שִידוֹך...
בע ט י אויסער זידן. טאַקי אַזױ, מיט די ווערטער האָט ער
בּיי דיר געפרעגט ?
שרה שפּיראָ. דקא מיט די װערמער ווילסט דו?
בע טי. וי אַזױ זשע פארט האָט ער דיך געפרעגט ?
ש ר ה שפ יר אָ. װאָט איז בּיי מיר -- א קאָפּ פון 8
פֿאַדי? איך בּין טאַקי מחויכ צו געדענקען איטליכס װאָרט בֹּאַ-
זונדער ? און װאָס בּיזט דו עס פאַר אַ סליעדאַװאַטעל, װאָס איך.
דארף דיר אָפּנעבען דין-וחשבון ? איך דערצעה? דיר, אַז ער האָט
מיך געפרעגט -- האָט ער מיך געפרענט,. קיין ליגנערין בִּין איך,
ראכּט זיך, ניט געווען קיינמאָל, און היינט אוֹיך ניבֿ...
בּ ע ט י איינגעהאלטעןן. גוט, מאמע. איך זאָנ דען, חלילה,
עפֿיפ ,.. הכ99, לאָמיך הערען ווייטער. װאָס זשע האָסט דו איהם
דערויף געענטפערט ? יי
שרה שפּיראָ. ענטפערען װעל? איך איהם? אַוֹאַ נאַר
בּין איך טאַקי? איך האָב אָנגענומען אַ פולען מויל מיט װאַסער
אוֹן האָבּ געחאַפּט אַ שווייג.
בּ עטי. גאַרנישט נעענטפערט?
שרה שפּיראָ. אַזױ װי די װאַנט! :
ב עטי. צַשׁאָד. האָסט איהם בּאַדאַרפט זאָגען, ערשטענס,
אַז ס'איז א נעכטיגער טאָגי..
שרה שפּיראָ. געויס האָב איך איהם געזאָגט, אַז ס'איז
א נעכטיגער מאָר,
ישווער צן זוון אַ אוךף 8ף
בּ ע ט י. און, צווייטענס, אַז זייטיגע מענטשען האָבּען ראָ
נים װאָס צו אינטערעסירען זיך...
שר ה שפּיראָ. נאָך שענער האָבּ איך איהם געזאַנט.
איך האָבּ איהם געזאָגט, אַן ער מעג טאַקי האָבּען אַ אירישע נאָז,
נאָר שטעקען זי אַהין, וואו מע דאַרף ניט, איז ניט נויטיג...
בע ט י. זעהסט דו, מאַמע, דאָס איז שוין איבּעריג. דאָס
האָסט דו איחהם ניט באדארפט זאָגען.
שרה שפּיראָ. חלילה! אזוי טאַקי, מיינסט דו, מיט
די ווערטער 4 אַזױ גראָב בּין איך נאָך ניט! איך האָב איהם נאָר
געזאָגט, אַז אַלע געפינען, אפילו דו אויך, אַז ער האָט א אירישע
נאָן., (בעטי מאַכט א באװעגונגן. ניין! דאָס הייסט, נישט קיין
אידישע נאָז האָבּ איך איהם געזאָנט, נאָן אַ אידיש פּנים...
בּ ע ט י (אומגעדולדיגן. צו װואָס, מאַמע; האָבען דיר געטוינט
אָם די איבערינע רעד 4 און װאָס אין דאָס גלאָט פאַר איבערינע
שמועסען 4 און װאָס ווילט איור פון מיר מיט אַייערע שידוכים ?,..
פ"רה שפּיראָ. אַ! שי ניט אװי! מע װערט פון
דיר ניט גליקליך, האָסט דו געהערט אַ פיסעל ! |
בּ ע ט י. סאַמע! איך ויל זיך מיט דיר ניט צעקריעגען
היינט, אויף מיינע אימענינעס. נאָר איין זאך על איך בּיי דיךר
צּעטען : דוֹ זאָלטט זיך ניט אריינמישען אין מיינע געשעפטען.
שרה שפּירּאָ. איןאיהרע נעשעפטען...
ב ע טס י. נויאָ. יעדער האָט זיך זיינע געשעפטען. דו
זאָלסט שטעהן פון דערווייטען, צוקוקען --- און שוין !
שרה שפּיראָ. הערען און זעהען און שוויינען?
בּ ע ט י. און שוייגען! איך בִּין שוין ניט קיין קליין
מיידעלע. איך קאָן שוין מיין שטעדטע? בּאַשטעהן. אך בִּין שוין
אַלט נייענצעהן יאָהר !
שרה שפּיראָ. אַזױ? אַזש נייענצעהן יאֶהר? פּססנו!
א קליינינקייט 4 = װאָס זאָנט איהר אויף דעם פּרעסטאַרעץ? נייענ-
צעהן יאָהר! נעס דערהערט זיך אַ קלונג. בעטי אַנטליפט צו זיף. שרה
14 שלום-עליבם
רופט סיאמקען אויף א קולן. פיאָמקע ? סיאַמעניו, געה נאָר, מע קליננט !
{סיאַמע קומט-אַרויס, לויפט עפענען און קומט אַריין מיט'ז פאַטערן).
דוד ש פיר א (טראַָנט אין בײדע הענט פּעקלעד און פקארמוטשען,
ניט דאָס איבער שרה', טהוט זיך אויסן. ננו, נאַדיר אַ לויפעניש ! באַ-
שערט געווען צרות -- האָט נאָט צונעשיקט אַ קװאַרטיראַנט טיט
פּראַװאָזשיטעלסטװעס ! טאָמער איז קארג איינענע צרות, בּאַדאַרף
מען נאָך האָבּען פרעמרע !
שרה שפּיראָ. ואו זשע איז ער אַלֵיין?
דוד שפּיר אָ. װער?
שר ה =שפּ יר אָ. דער קװאַרטיראַנט,
דוד שפּיראָ. שניאורסאָן? ער קומט בּאַלר. ער האָט
זיך קוים ארױסנעחאַפּט פון דאָרט, וי פון אַ בּאָד, און איז אַװעס-
געפלױיגען קויפען. בּלומען און אַ טאָרט לכּבוד די היינטיגע אימע-
נינעס. {קוקט זיך אַרומזן. וואו איז זי ערניץ, אונזער אימעניניצעל?
שרד ה שפיראָ. זי טהוט זיך אָן. נצו סיאמקעון. דו געה
נאָר צו דיינע אוראָקען. האָסט דאָ ניט װאָס צו שטעהן.
ד ו ד ש פ יר אָ. װאָס יאָנסט דו אַרום דאָס קינד? דרי
אוראקען און די אוראָקען! היינט אויך אוראַקען? {סיאָמקע קוקט
מיט דאַנקנאַרקייט אויפ'ן פֿאַטער).
שרה שפּיראָ. איך װויל ניט, ער זאָל דאָ שטעהן. איך
בּאַדאַרף מיט דיר עפּיס רעדען.
דוד שפּיר אָ. אַ סוד? נצו סיאַמקעון. נו, געה, מיין זוהן,
וועסט נאָכדעם אַ בּיסעל שפּעטער אַרויסקומען, וועסט דו פאַרזוכען
פון אָט די אַלֶע נוטע זאַכען. וווייזט איהם אויף די פּעקלעך, װאָס אוים'ך
טיש -- פיאמקע אָפּ}. נו, װאָס פאַר סודות, למשל?
ש ר ה ש פ י ר א 1עדט שטי2, כמעט דעם מאַן אויפ'ן אויהער}.
איך קאָן דיר אָנזאָנען א בּשורה, דוד : עס האַלט שוין בּיי זי וויים.
נאָך ווייט,
ד וד שפּ י ר אַ ודקא הױבן. בּיי וועמען בּיי זיי?
שווער צו זוון אַ אוך | 8?
שר ה שמפּיר אָ. ששש!.. כּלומרשט וייסט ער ניט.
מע בּאַדאַרף איהם צעקייען און אריינלענען אין מויל אַרײן, בי
די קינדער --- בּיי אונזער טאָכטער מיט'ן פװוארטיראנט.
דוד שפּיראָ. אָט אַזױ אז דו רערסט, פארשטעהט מען
װאָס זשע הייסט עס ,ווייט"? און װאָס עפּיס אַזאַ נדולה אויף
דיר? |
שו ה שפּֿיר אָ. פאַר װאָס ניט? האָסט אַ שענערען
שידוך ? אַ משפּחה, זאָנסט דו דאָך אַלין, די ליבאוויטשעף .
שניאורסאָנס,. די ערשטע בּיי אידען. |
דוד שפּיראָ. ניט די ערשטע, נאָר די צווייטע,. פריהער
די שפּיראָס, דערנאָך די שניאורסאָנס. נו? און ווייטער װאָס ?
שרה שפּיראָ. או װייטער -- דער יוננערמאַן אַלײן.
דוד שפּיראָ. איך האָבּ קענען יונגענמאַן נאָרניט װאָס
צו זאָגען, בּלתי װאָס ער איז אַ בּיסעל.. אַ בּיסעל.. ובט מיט די
פינגערן. אַ בּיסעל? אונטערגעשלאַגען מיט גוי.
שר ה שפּיר אָ. דערפאַר אין ער אָבּער א דימענט פון
אַ מענטשען און האָט אַ רייכע בּאַבּע א מיליאָנשטשיצע,,
דוד שפּיר אָ. זעהסט דו, דאָס אין שוין בּיי מיר דאָס
לעצטע שבּלעצטע. ערשטענס, האָב איך די מיליאָנען איהרע נישט
! געצעהלט, און זיי װאַרעמען מיך װינצינ-װאָס, און, צווייטענס,
װאָס אָנבּאַלאַנגט נעלט -- איז אונזער בּעטי נישט קיין אַבּייווער.
נמיט נדלות. זי איז שפּיראַ'ס אַ טאַכטער, און קומט-ארויס, דו פאַר-
שטעהסט צי ניין, פון די אמת'ע...
שרה שפּיר אָ. פון די אמתע, פון די סלאויטער
שפּיראָס, מע ווייסט שוין, מע האָט שוין נעהערט ! אין זי אָבּער
נאַקעט און בּאָרוועס, גאָט זאָל ניט שטראָפען פאַר די רעד, און האָט
ניט אַ קאָפּיקע נדן -- דאָס דאַרף מען ניט פאַרנעסען. און היינטיגע
צייטען, א מיירעל אֶהן נדן, איז אַזוי ווי א... א...
דוד שפּיראָ. נו זאָג שױן נוֹ--- וי אַ חזן אֶהן אֵיין
עמוד, וי 8 מלמר אֶהן אַ קנעלונג, אָדער װוי אַ שטוב אָהן א דאך..
6 שלום-עלוכם -
נאָר זאָנ מיר, איך בּעט דיך, נשמה מיינע, פון װאַנען ווייסט רו
דאָס, אַז עס האַלט בּיי זיי אַזױ ווייט? בּעטי האָט מיט דיר.
גערעדט ?. צי ער אַליין ?
שרה שפּיראָ. מיט מיר דאַרף מען רעדע? און וואו .
זענען מיינע אוינען? {רעדט נאַד שטילערן. זאָלסט אַנקוקען, דור, אַ
בּראַנזעליעט האָט ער איהר אונטערגעטראָגען, היינט צו די אימע- -
נינעס, מיט בּאַרליאַנטען -- אָט אַזעלכע בּאַרליאַנטען ! ווייזט מיט .
| דוי הענט),
ד וד ש פּי ר אַ נדערשטוינטן. אַ בּראַסלעט? בּריליאנטען?
נַהוֹידן. װאָס פאַר בראַסלעטען? װאָס פאַר בּריליאַנטען?... פע!
בי מיר נעחט עס ניט! איך בין אַ שפּיראַ! {טהוט זיך א װאָרף צום /
זייטיגען צימערן.
שר ה שפּיר אַ האַלט איהם צו בי'ם ארבעט. שששאַ!
מאַך נישט קיין געפּילדער ! בּאַווייז ניט אַרױס דעם כֹּהן! דאָס -
אייגענע קאָן מען אַ בּיסעלע שטילער אויך ! צו װאָס איז דעף
כּעס, האָסט דו געהערט אַ בּיסעל? ! |
ד ו ד שמפּ י ר אַ װאין געסן. װאָסער כעס? וער אין אין
כּעס? איך האָבּ פיינט מיט כּעס! איך האָבּ ליעב מיט נוטען!
אָט נעה איך אריין און זאָג אֵיחר צוויי ווערטער --- איך האָבּ פיינט
לאַנגע דבּורים ! איך על איהר זאָגען אַזױ: הער זשע אויס,
טאָכטער,. מילא טאָרטען, בּלומען -- דאָס פאַרשטעה איך נאָך, .
אָבּער בּראַסלעטען ? בּריליאַנטען ?... זאָלסט אַזױ גוט זיין און -
מוח? זיין איהם אָפּגעבּען דעם בּראַסלעט צוריק --- און שוין !/..
{לאָזט זיך נעהן צן בעטין אין איהר צימער}. |
ש ר ה ש פּ י ר אַ נעהט איהם נאדּן. נאָר סיט גוטען, דוד, .
איך בּעט דיך, ניט מיט בּייזען. היינטינע קינדער טאָר מען ניט .
אַנדערש..
ד וד שפּ יר אַ נעזענדינז. זי לעהרענט מיך, וי אַזױ צו
רעדען ! ואָפּ. --- שרה בלייבט שטעחן פוז דער זײיט טיר, ק?ענטיצו אֵיין אויהער.
שווער צו זוון אַ אוך +
הערטיאונטער, טאַמער װעט זי האַפּען א װאָרט. -- אין דער צייט דערהערט זיף
8 קלונג. סיאַמקע קויפט עפענען און קומט צוריק אַ פאַרסאַפּעטער),
ס יאָ מ ק ע. אויואן איװואנאָוויטש!
שר ה שפ9 יר אָ. דער רוח האָט איהם געבראכט צוּ
טראַנען -- אַ חיטרע גויעץ! נטרעטאָפּ פון דער טיר, פריינטליף צום
אַריינגעקומענעם שניאורסאָן, װאָס גילט פאַר איװאנשון. מיין מאן איז שוֹין
דאָ, ער טהוט זיך איבער,
שניאורסאַן. א מיין חבר? נעמטאַרויס אַ פּאַפּיראַסן,
שרה שפּיראָ. שנאררטאָן? ער סקומט אויך באלד צו
נעהן. נעס הערט זיך װויעדער א קלונגן. אט דאָס דאַרף ער זיין מסתמא.
סיאמעניו, זיי זיך מטריח ! וסיאַמקע לויפט עפענען און קומט צו לויפעון.
ס י אַ סמ ק ע. אנזער קװואַרטיראנט שניאורסאָן! נעס קומט
אַרײן איוואנאוו, װאָס גילט אַלס שניאורסאָן, אָנגעלאָדען מיט בלומען
אין איין האַנט און מיט אַ פּראַכטפולען טאָרט אין דער אנדערער האַנט. דאָס
פּנים שיינט. מיט אַ צופריעדען שמייכע? גריסט ער זיךף מיט זיין חבר און
שטעלטאַוועק די בלומען מיט'ז טאָרט אויפ'ן טיש. אין דעם קומט אַן דור שפּיראַ
פון דער טאַכטער'ס צימער צוריק, באַנריסט זיף מיט'ן קװאַרטיראַנט'ס חבר
שניאורסאַן, װאָס נילט אַלס איװאַנאָװ, האַפּט אַ קוק אויפן קװאַרטיראנט'ם
בוקעט מיט'ן טאָרט, קוקט זיך איבער מיט'ן װײב פיעלרייטיגן.
ש ר ה שפ יר א צם װאַרטיראַנט, פריינטליךף, נעמטיצו דעם
בוקעט מיט'ז טארטן. װואָס האָט איהר בּאַדאַרפט נאָך אליין זיך מטריח
זיין?
ד ו ד ש פ י ר א נצם װײגן. אַלֵיין אין מעהר מצוה, דו
פאַרשטעהסט צי ניין... וַצוֹם קװאַרטיראַנט און צו זיין חבר}. זיצט, פאָךר
װאָס זיצט איהר ניט ?
ש ר ה שפ יר אַ נטראַנט זײ אונטער שטוהלעון. זיצט, פאַר
װאָס זיצט איהר ניט ? יי באַדאַנקען, וויכען ניט זיצען, פאררויכערען צו
פּאַפּיראַסען. -- שרה צום מאַן, אויף אידישן. נו, דוד, ואס איז מיט'ן
אוטשאַסטאָק ? פּטור געװאָרען ?
ד וד ש פּ יר אַ נצם װײב, אויח אידיש}. וואָס דען? איר,
אַז איך געה ! איך האָבּ זיי אַלעמען פאַרשטופּט דאָס מוי?: דעם
18 | שלום-עליכם
אריינגערוקט אין יד אַריין אַ צעהנערע?, דעם מטמא געווען מיט
א פינפערעל, דעם אַרײנגעװאָרפען אַ דרייערעק, און אונזער דװאָרניק
אויך אַ חצי פוינעל.. נצום קװאַרטיראַנט'ם חבר, צום אמת'ען שניאורסאָן,
װאָס גילט אַלס איװאנשװז. הערט איהר, װאָס איך װעל אַייך זאַָגען,
איואַן איװאַנאָוויטש? מיפצט אָפּז. ס'איז שווער צו זיין אַ איד!
שווער און בּיטער, װוי דער טוידט !
שניאורסאָזן נצושפּיראָז, כלומרשט פאַרװאונדערטן. טאַקי?
װאָס איז דען? נַצום חכרן. וויערער דאָס אַלְטע ליעדעל? װיעדער
אוטשאַסטאָק? ויעדער פּראַװאַזשיטעלסטװאַָ? נאָך ניט צר
גענעסען זיך ? |
איוואַנאָוו. פוסטיאַקי! נצו שרחזז. און וואו אין די
אימעניניצאַ ? |
שר ח שפּיר אַ נצם קװאַרטיראַנטן. זי קומט בּאַלד אַרױס.
דוד שפּיר אַ נצם קװאַרטיראַנט'ס הנרן. אֵיאַ, דאַ אין עס
בּיי איהם , פּוסטיאַקי"? אַיאָ, דאַ איז ער בּיי זיך א גאַנצער תּקיף ?
אַנו, פרעגט איהם אקאָרשט, װאָס האָט ער געזאָגט דאָרטען, בּעת
דער אַלטער סטאַלאַנאַטשאַלניק האָט איהם אַ רוף גענעבּען: ,עי
הערשקאָ, קום נאָר אַהער !"? |
איוואנאָוו צם חנרן. דו פארשטעהסט? אֵין אַלטער
שכּור, פאַרגינט ער זיך מיר זאָנען ,דו/, -- זאָל איך איהם
שווייגען ? | |
שניאורסאָן 61אכט. צום חכרן. װאָס זשע האָסט דו איהם
דערויף געענטפערט ?
איוואנאָוו. איך האָבּ איהם דערויף נאָרנישט נעענט-
:פערט, איך האָב איהם נאָר אַ פרעג נגענעפען : 3 פון װועןדאָן זענען
מיר דאָס געװאָרען אַזױ נאָהענט, װאָס מיר ,דוצען" זיך איינס דאָס.
אַנדערע 4 ...
שניאורסאַן נאנט. נ, און ווייטער װאָס?
אַ יוואַנ אָוו. װײיטער זאָנט ער צו מיר: , מאָלטשאָט,
זשידאווסקשיא מאָרדא !?" -- שיער ניט אַרױם אַ סקאַנדאל... -
ישווער צו זוון אַ אוך | 9
שניאורסאַן וערטצענאננען פאַר געלעכטערן. חא -חא -חא!
דוד שפּיר אַ צם װײב, װאָס איז פאַרנומען מיט אויפבינױען
די פּעקלעד או! אויסשטעקען 28ץ אוימ'ז טישן. זעה נאָר זעה, וי דער האָט
זיך אַ בּיסע? צעלאַכט! נצו שניאורסאנעזן. אייך איז נוט צו לאַכען
אז איהר זענט זיך אַ סטודענט, און הייסט איוואן איװאַנאָװויטש,
און האָט אַ טאַטען אַ דעיסטוויטעלני סטאַטסקי סאָװעטניק.,. איך
װאָלט 8 בעלן געווען אויף אַ טשיקאַװעסט זעהען, ווען איהר זאָלט
זיד נגעפינען, למשפ, אין זיין פע? (װוייזט אויפ'ן קװאַרטיראַנטן האטש
ניט לאַנג, האטש איין יֹאֲהֹר.. נביידע חברים קוקען זיך איבער און שיסען-
אוס א געלעכטער, -- אין דעם קומטיאָן בעטי פון איהר חדר, אַננעטהאָן שוין
נים װי א שילערין, נאַר אין א לאַנג קלייר, מאַדערן פּאַרקעמט. ביידע הברים
לאַזען זיך צו איחר, גראַטוקירען זי מיט איהר געבורטסטאָג. פאַטער און מוטעך
קוועכען אַז. -- גראטולירענדיג, דערזעהט שניאורסאַן אויף בעטי'ס האַנט דאָס
בּראַסלעטעל. בעסי באַמערקט עס, װערט רויט, באהאַלט איחר האנט. ביירש
הברים קוקען זיך איבערן.
בּ ע ט י. װאָס איז דאָ בּיי אֵייך אַזױ פרייליך -- איך האפ
געהערט אוער געלעכטער שוש אהין? פון װאָס רערט זיך דאָ?
דוד שפ ריר א נו דער טאַכטערן. סיר רעדען דט פון דעם,
וי ס'איז שווער צו זיין 8 איד. פאַרשטעהט מיך נים איװאן איוואַ-
נאָוויטש. זאג איך זיי, זיי זאָלען פּרובען זיין 8 איד װאָטש איין
יאָהר, װאָלטען זיי שוין געפיהלט דעם טעם. לאַכען זיי פון מיין
געדאַנק,
שניאורסאַ| (צושפיראן. אַנטשולדינט. ניט פון אַייעף
געדאַנק האַבּען מיר געלאַכט, נאָר פון מיין חבר, וי ער האָט זיך
דורכגעשמועסט מיט'ן סטאָלאַנאַטשאַלניק. נָצו בעטין). יענער האט
מכבּד געווען מיין חבר מיט א קאַמפּליטענט,
3 ע 8 י וו שניאורסאנעון. איהם אַננערופען מיט'ן אמת'ען
נאָמען ?
שניאורסאִן. גליך וי איהר וענט געווען דערבּיי,
גביידע הברים קאַכעןןת.
50 | | שלוט"עלוכם
דוד ש פּיר אַ נצו שניאורסאנעון. איהר לאַכט, אִיא? בי
אַייך איז גאָרניט, אַז איהר הערט דאָס דאָזיגע שענדליכע װאָרט,
וויי? איהר זענט אַ כּריסט, פיהלט איחר ניט,. און בּיי אונז טריפט
זיך בּלוט ! דאַכט זיך, װאָס אַזעלכס שטעקט אינ'ם װאָרט ,זשיר" ?
נאָר אַז אַ גוי זאָגט דאָס אַרױס, זאָגט ער עס מיט אַזױ פיעל רשעות
און מיט אַזױ פיע? גיפט, אַז נים ווילענדיג פיהלט איהר זיך
באַלעדינט... אודאי איז ער געװאָרען אָנגעצונדען, איער חבר
נווייזט אויף איװאַנאַװעז, װאָס גילט אַלס שניאורסאןן, אַז יענער האָט איהם
אַ זאג געגעבּען ,זשידאָווסקאיאַ טאָרדאַ"! מע קאָן װערען ניט
ניר אַנגעצונדען += מע קאַן די אפּאַפּלעקציע בּאַקומען ! וקאַכט זידן.
פאר װאָס ? פאַר ווע ? וועמען טשעפּעט ער? ועמען מאַכט
ער דאָ ענג? גלאָט מע נעמט ט בּחור, נאָט די נשמה שולריג, און
מע שלעפּט איהם אלע מאָל אין אוטשאַסטאָק, איהר פארשטעהט
צי ניין, מע לאָזט איהם נים זיצען רוהיג איין ואָך אפילו. זיי
זוכען אַלֶע מאָל א נייע עבירה אויף זיין פּראַװאָזשיטעלסטװע:
דאָס געטעלט זיי ניט -- דער דאַנטיסט איז ניט רעכט כֹּשר ; ראָס
דאַכט זיך זיי אויס, אַז די דאָסומענטען זעגען ניט, װי עס געהער
צו זיין,,. 8 גאָט'ס רחמנות אוים'ן יוננענמאן.-
א יוואַנאָונ עו שפיראז. ואס האָט איהר אויף מיר
אַזױי רחמנות ?
שניאורסאָן, יאָינו, װאָס באַװיינט איהר איהם אַזוי?
ד וד שפ י ר אָ. דערפאר, װאָס דאָס האר'ץ טהוט וועה.
דערפאַר, װאָס איך בּין אַ איד, און אַ איד איז ניט קיין נוי. א גנוי
האָט ניט אין זיך קיין קאַפּ רחמנות,,,
איוואנ אוו צו שפיראו). אזוי מיינט איתר -- אַן נאַר
אַ איד פארטמאַנט דאָס נעפיה? פון רחמנות 9
שיר ה שפ יר א צום מאו, אויף אידיש). צן װאָס טויג דיר
דבר'ען פאַר אַיין ער? אַזעלכע ווערטער ?4 זעהסט דאָך, אַז דער
יחודי וווייזט פיט די אוינען אויף איװואנאַװען) נעסט זיך אוש טן זין +
קריוודעי.. '
ישווער צו זוון אַ אוף 81
דוד שפ יר א אױד אױף אידישן. סקאַצעל קומט - אט
איז זי אויך דאַ! זאויף רוסישן.. איך זאג ניט, אַז א כּריסט פארמאַנט
נישט דאָס געפיה? פון רחמנות. איך זאָג נאָר, אַז א גוי אויף א
אידען האָט אַזױ פיעל רחמנות, וי אויף אַ הונט, נאָך ווינצינער ---
אָט ואָם איך זאָג! (צו שניאורסאַנען, װאָס גִילט אלס איװאנאװ}. זיים
זיך מורה, אַז איהר האַנדעלט קעגען אונז, אידען, א סך ערגער, ווי,
למשל, קעגען הינט, אָדער קעגען פערד, חינט זענען ביי אייך פּטור
פון פּראַוואָזשיטעלסטװע, אויף פערד איז בּיי אייך פארהאן א חברח
,צער בּעלי-חיים", און אונז, אידען, איז בּיי אַייך א מצוח צו יאָנען
און צו רודפ'ען און צו שלאַנען און צו טרייבען און צו מאַכען
פּאַנראמען..,
בע ט י צום פאטערן. וואָס טענה'סט דו, פּאַפּא, צו אווואַז
איװאַנאָוויטשען 4 - איוואן איװואנאָוויטש איז ניט פון יענע כריס-
טען, וועלכע...
דוד שפּיר א צצו דער טאַכטער, לאָוט איהר ניט ענדיגען).
איך ווייס, איך ווייס, אַז זיי זענען ניט פון יענע. הערסט דו!
דעריבער זאָ; איך עס זיי ! מיט איין אנדערען װאָלט איך דען אַרײיג-
געלאָזט זיך אין אַזעלכע רער ? נום קוארטיראנט'ס חברן. איך װאַלט
א פעלן געווען זעהען, איהר זאָלט זיין א איד, און ענדיגען נימנאַזיע
מיט אַ נאָלדענער מעדאל, און ניט אריין אין אוניווערסיטעט, און
האָבּען צו טהון מיט דטנטיסטען און מיט נאדזידאטעלים און מים
סטאָלאָנאַטשאלניקעס און סיט נאָך אזעלכע שווארצע יֹאָהר !
שניאורהאַן מרשפראש. װאָס זשע װאָלט געוען?
דוה שפֿידאַ. װאָלט איחר געפיחלט דעם טעם, װאָס
הייסט ט שטימקינר, און װאָס חייסט זיין אין גלות, גע-ונד, גרוים
איטליכען אין די אויגען,,, עך - עך - עך, איוואן איוואנאוויטש '
איחר מענט זיך טאַקי איבּערגעמען מיט אײיערע לייט, װאָס בּאַי
קלאַנען זיך אויף אונז, אידען, און וארמען אונז אויס אַלערלײי
חטאים, זאַגען אויף אונז, אז מיר זענען בלוטצאַפּערס, אַז מור
זויגען איער בּלוט, חא-חא! ניטאָ װער סזאֵל לאַכען! פַף
שלוםיעלכים 3. 2540 6
698 שלוטרעל וכ
זענען דאָס די בלוטצאַפּערם בּיי דער װעלט! לע מאָל מיט מעהר
היץן. מיר, װאָס פאַרנעמען דעם לעצטען אָרט, װאָס זענען נידע-
דעריגער פון נידעריג --- איך ווייס ? ציטערען פאַר אַ פליעג, ---
זענען מיר דאָס אַייערע נזלנים ! אייערע בּלוטפרעסער !... ניין!
די אמת'ע בּלוטצאַפּערס, אויבּ איהר ווילט וויסען, --- דאָס זענט
איהּר, איהר, כּריסטען ! יאָ, איך זאָג עס אייך גאַנץ אָפענטליך,
אין די אוינען : איהר -- איך מיין ניט אייך, איך מיין דאָס
נאַנצע רוסישע פאלק --- איחר זענט אַ בּלוטדורשטיג פאָלק, איהר
פארשטעהט צי ניין !... |
א יוואנ אוו נו שפיראן, מיט אײנגעהאַלטענער אויפרענונגן.
מיר דאַכט, אַז דאָס איז שוין אַ בּיסעל צו שאַרף געזאָגט. פון
װאַנען זענט איהר דאָס אַזױ קלאָר אין כּריסטען? פון ועךאָן
קענט איהר דאָס אַזױ דאָס רוסישע פאלק ?
דוד שפּיראָ. פו װאַנען איך בּין אַזױ קלאָר -- דאָס
איז אַ בּאַזונדערע זאַך. איך בּין, דאַנקען נאָט, קלאָר אומעטום,
נאָר מיר דאַכט זיך, אַז דאָס דאָזיגע פרענען בּיי מיר האָבּען בֹּאַ-
דאַרמט זֵיי נווייזט אויף שניאורסאַנען, װאָס נילט אלס איװואנאָװז, ניט איהר.
וַאיוואנאַוו ווי? ענטפערען. שניאורסאן טהוט זיך סמיט איהם א קוקאיבער.
איװאנאָו בלייבט שטיל, פאַררויכערט נאָך אַ פּאַפּיראָס. דוד שפּיראַ רעדט
װייטער, ווענדט זיך צו שניאורסאַנעזן. אט נעמט, למשל, אָט דאָס אַ:
איהר בּאַשולדיגם אונז, אַז מיר באַנוצען איער בּלוט אין אונזערע
מצות, אַז עס פומט פּסה...
שרה שפּיראַ אי דער כופט, האַלב אידיש, האלב לשוךרקורשן.
טאָמער ווייסט דו, צו װאָס דאַרף מען דבּר'ען פון דעם אומנליק ?
ד ו ר שפּי ר אַ נצום ווייב, אויף אידישן. אפשר על איך
געהן בּיי דיר לערנען זיך, װאָס און וי אַזױ צו רעדען ?
בע טי אוױף רוסישן. פּאַפּאַ} די מאַמע האָט רעכט -- דאָס
איז ניט קיין טעמאַ צוליעב מיינע אימענינעס,
דוד שפּיר א נצו דער טאַכטער, אויף אויף רוסישן. וואָס איז
שייך יאָ אימענינעס, ניט אימענינעס? נעה האָרך, װאָס אין
שווער צו זיין אַ איךף 58
שטאָדט טהוט זיך מיט'ן נייעם פּעקע?, װאָס מיר, אידען, האָבּען
אויף זיך! עס קאָכט די גאַנצע בּערזע מיט'ן כּריסטליכען קינד,
וואָס מע האָט געפונען אנומעלטען א גע'הרנ'עטען און אַ צעשטאָ-
כענעם דאָ, אויף דער אידישער גאָס !
ש ר ה שפֿירֹא אה אידישן. גע'הרג'עט און צעשטאכען
זאָלען זיי דיר ווערען פון גאָט, רבּוֹנוֹ של? עולם! (אויף רוסישן.
ס'איז גאָר ניט כּדאי אַקענען נאַכט אפילו צו דערמאנען אזא מאס-
קודספטווע.. {רערזעחט סיאַמקען, װוי ער שטעחט, צונוימגעלעגט די הענטלעף,
און הערט זיך אײַן מיט גרויס אינטערעס צום שמועסן. דו קליינער וועוורי?
דו דאַרפסט אויך הערען, אַז מע רעדט פון אַזאַ מיאוט'קייט 4 געה
בּעטער צו דיינע אוראָקען, דער אויפדערגאכט איז נאָך גענוג גרוים |
נסיאמקע געהטיאָסם צו זיך אִחן חשקן.
דוד שפ ירא {אַרתיגט זיף ניט). עס קאָכֿט, עס קאַכםש
די שטאָדט מיט דעם דאָזינען מיאוס'ען עסק ! די נאַנצע לופט אין
אָנגעפילט מיט שנאח, און סע שמעסט מיט פּונראם...
א יווא נ אוו (ו שפואן. אייר חטסמען זיך פאָר
פּאַנראָמען...
דוד ש !י ר אָ. פיר חלומען זיך פּאַנראָמען דערפֿאַר,
ווייל איך האָב שׁוין איבערגעלעבט צוויי, איהר פאצרשטעהט צי ניין !
און איך זאָל נים קענען אווואן איװאַנאָוויטשען, וי אַזוי זיי קוקען
דערויף, װאָלט איך עס נישט גערעדט פאר זיי אין די אוינען, ס'איו
דאָך טאַקי נשר ט הארצוועהטינ, אַז אין חיינטינער צייט, אין דער
צייט פון חכמה און וויסענשאפט, פון עלעסטריע, טעלעמאָן, גרא-
מאָמאָן, עראָפּלאַן, סינעמאַטאָגראַף און נאָך אַזעלכע זאַבען, זאָלען
מענטשען גלויבּען אין אַזעלכע ווילדע בּבאימעשיות, אַז ס'אין
פטרהאן בּיי אונז, וי זיי זאָנען, אַזאַ סעסטע, װאָס בּאנוצט בוט |...
איווֹאַנאָוו. סעקטעס און סעקטאַנטען זענען פארהאן
אומעטום, בּיי אַלע פעלקער,.,
ש גנ י אור ס א {| נמם חיזץ צו איװאַנאַװען. גאר נישט הי
אידען ! אױיסנעשלאָסען!
םר בי - = שלוםדעלופם) =
בע טי. הא-הא-האדחט}!.- האדהא-דחא-חא-הא}!
גווערט צעגאַנגען פון געלעכטער)}. :
ד וד שפ י ר אַ. זי איז זעהר גערעכט, װאָס זי לאַכט.
אַז איהר האָט זיך פאַרבּיטען טיט די טענות. ער, דער איד נווייוט:
אויף איװאנאַוועזז, ווי? האַבּען, אַז בּיי אונז זענען, װוי אומעמום,
פאַרהאַן סעקטעס און סעקטאַנטען, און זיי, דער כּריסט נווייזט אויף'
שניאורטאַנעזז, לייסענעאָפ, אַז בּיי אירען, הייסט עם, זענען קייך
טעקטעס נישט פאַרחאן,. היינט װי אַזױ זאָל מען ניט 7טכען?
גביידע חברים האַפּען זיך, װערען פארשעמטן}.
. א דווא נאוו נוי זיד פארענטפערעוז. איך האָב נים געזאגט,
אַז בּיי אַייך,., בּיי אונז מיין איך, זענען פאַרהאן סעקטטנטען. איףי
האָב נאָר געזאָגט, אַז מיר.., מיין איך, אַז זיי, די כּריסטען הייסט עס
נווייזט. אויפ'ן חברן, מעגען גלױבּען, אַזן ביי אַייך... בּיי אוֹנן מיין
איך, זענען יאָ פארהאן סעקטאַנטען..
דוד שפּיראַ נצו קײנעם ניטן. זעהט נאָר בּעסער, וי דער
פּלאָנטעט ווייזם אויף איװאנאַװעוז: בּיי אַייך -- בּיי אונן, ביר
אונז --- בּיי אויך"..
שניאורסאַָן וויצערייבען און פאַרגלעטען, רעדט צו זיין חברן, -
דער הער שפּיראָ האָט פאָלקאָם רעכט. דיר, אַלס איד, װאָלט גע"
מענט אָנשטעחן וויסען, אַז די בּבּאימעשה פון סעקטעס און סעק-
טאַנטען, װאָס נוצען מענטשענבּלוט, איז אַין אַלטע מעשה פון
פארצייטען, דו, אַלס איד, װאָלסט נעמענט צו וויסען, אַז דעם.
זעלפען בלבו? האָט מען אַמאָל, מיט אַ סך יאָחרען פריהער, בּאַ-
שולדיגט אונז, כּריסטען, אַז מיר קוילען פרעמדע קינדער און בֹּאַ-
נוצען זייער בוט צו היילינע צוועקען...
ד וד ש 8 י ר אַ (שאאָגט איהם אינערן. ווייס איך! ואָס
פאר אַ איד איז ער ?. אויך מיר א אידך ! ניטאָ ער ס'זאָל לאכען,
חא - חא ! שוין איין מאל א אוד ! איהר וועט מיר גלױיבען, צי
ניין ? עס מאַכט זיך צייטען, װאָס עס גלויבּט זיך נאָרניט, אַז ער
איז א איד, און נאָך א שניאורסאָן דערצו ! און ווייסט איחר, װאָס
ישווער צו זוון אַ אוך 98
נאָך איך על אייך זאָנען, איװאן איװאַנאָװיטש? האָט קיין
טאראיבע? ניט, נאָר איך מוז אַייך זאָגען אָפּענטליך, אַז איהר זענט
שוין מעהר איד פוֹן איהם. א סך מעהר -- איך זאָל האָבּען די
פרכות } זאָגט אַייך װאָס איהר ווילט, נאָר בּיי אַייך איז פארהאן
עפּיס אועלכט, אזױינס., מאכט מיט די פיננערן. איהר פאַרשטעהט
צו גיין, אַ ניצוץ פון א אידען... 8 נשמה, אַ אידישע נשמה..
שניאורסאַז 1אכט. אזי גאָר? אַייער ווייב געמינט,
אַז אויף מיר זיצט א אידישער קאָפּ, און איהר זאָנט, אז איך האָבּ
א אידישע נשמה,. איהר וועט שוין אָט בּאַלד אױיסטראַכטען אוֹיף
מיר אַ בלבו?, אז איך בֵּין גנאר אינגאנצען א איד.. נאלע צעפאכען זיף.
עס דערהערט זיך אַ 120גן,
שרה שפיראַ נצפריערען, װאָס מע האָט איבערגעשלאגען דעם
דאַזיגען שמועסן. אַ, עם געהען נעסט! סיאמקע, וואו ביזט דו ערגיץ ?
גקוסט זיךף ארוסן. טיאַָמקע!
דוד שפּיר א צם װײבן. האָסט פארנעטען, אַז דוֹ האַסט
איחם נאָר-װאָס דורכנעטריבען ? נסיאַמקע דערהערט, אַז מע רופט איהם,
קוסט צו לויפעןן.
ס יאָ מ קע. װאָס אין?
שרה שפיה אַ. געה סיאמעניו, מע קלינגט! וסיאמקע
לויפטאַראַט}.
דוד שפּי ר אַ נצום ווייב, אויף אידיש}. ווֹאס איז ער בי
דיר, װאָלט איך געװאָלט וויסען -- 8 לאַקיי, צי א שווייצאר ?
נצו שניאורסאַנען, אויף רוסישן. א לאַווקע יוננאטש אונזער זוהנדעל!
און קערנען לערענט ער -- לאָז אייך שוין אַייער חבר זאַנען..
נאין דעם קומט צן קוימען סיאַטקע סיט א גדולהן.
טס י אַ ס קע מחוין. בעטי'ס חבר'טורינס -- א גאנצע
האַליאַסטרע! דוד שפּיראַ רייסט איבער דעם שמועם. בעטי לויפט אַקעגען
די ארייננעקומענע הבר'טעס, א שטיק פינףזעכס מיידלעך, שילערינם, אַלֶע אָנ
געטהאָן, װי גימנאַויסטקעס, אין גרינע קליידלעך, שווארצע פארטיכלעף און ווייטע
שפּיצעןקראַגענס פיט פמאַנשעטקעך, בעטי צעקושט זיך מִים זיי, פיחרט זי צו
שון שטעלט זיי פֿאר פריהער פאַר די עלטערען,
שזרריזלשושרדידף.
88 | | = שלוטדעליכם
בּ ע ט י. טיינע חבר'טעס, מיינע עלטערען. (דערנאָףּ צום
שֿאַרטיראַנט מיט'ן חנר}. הער איװאַנאָו, הער שניאורסאַן -- זייט
בּאַקאַנט. נדי מיידלעך געהעזיצו איינציגװוייז, מאַכען קניקסענםן.
ד וד שפיר אָ. זיצם, פאַר װאָס זיצט איהר ניט?
וִטהוט א וואונק צום װײב, זי זאָל זי אויפנעמעןן. |
ש ר ה שמי ר אַ (טראַנט זי אונטער שטוחלעון. זיצט, פאַר
ואס זיצט איהר ניט? דֲדי מײדלעד מאַכען נאָך ט מאל צו קניססענם,
ועצען זיך אויס. אין דער זעלבער צייט דערהערט זיף נאָך אַ קלונג. סיאַטקע
לויפט עמענען און קומט אַרױיף װויעדער מיט אַ שמחהן.
- ס וי אָ טם ק ע. נאָך דריי געסט; צויי סטודענטען אין
אוינער אַזױ א מענטש! נאלע לאַכעו.
דוד שפּיראָ. וי יענער פּוילישער, ואס האָט געואָגט.
, איך האָבּ געזעהען פּאָהרען צוויי אידען מיט אַ ליטװעק...
וצו דער טאַכטערן. ווער זאָל דאָס זיין ?
בע טי. דאָס זענען די סטורענטען גרינסבּערג און פראַטקין,
װאָס איך האָבּ מיך מיט זי בּאַקענט בּיי מיינער אַ חבר'טע אויף
אימענינעס. און דער דריטער, הורוויטש --- דער איז אַ געוועוענער
עקסטערן, היינט אַ לעהרער. נאיז דער צייט, װאָס דאַ ווערט גערערט, הערט
זיך פון יענער זייט טיר א חוסטעריי און אַ קלאַפּערײ פון קאלאַשען, װאִם מע
טחוט-אוים אין פאַדערצימער. דערנאַף באַװײזען זיך דריי פּאַרשױנען: צװײ
אין גייע סטודענטישע אוניפאָרמס; אינער פון זײי, גרינסבערג, אי
טשאַקענדיג אויסגעפּוצט, מיט נאַלדר באלענטע אַרבעל און קאַלנער, מיט 8 שפּאַגע:
זעהט-אויס, וי איין אַפּיציר. דער דריטער, הורוויטש -- אין א גרויעו
פירזשטק מיט א ברייטען שװאַרצען שניפּט אוים'ן הּאַלו. -- בעטי קומט זי
אסעגען. אַלע דריי באַגריסען זי זעהר פייערליך. די צװײי סטודענטען טראַגען
איהר אונטער בלומעון.
רינ ס ב ער גנ א קאָפּ אַ פוס אִן ײ פוסן. אימעיו טשעסםט
פאַזדדאוויט ! * |
פר א ט קין. פּאַזדראַװליאַיו! **
5 איך האָב דעם כבוד צו נראַטולירען. -- ** איך נראַטוקיר,
שווער צו זוין אַ איך 04
הורוויטש אה אידיש). מז? טוב! און א נוט יום"טוף
אייך !
בּ ע ט י באַדאַנקט, שטעלט זיי פאַר פריהער פאר איהרע עלטערען
איינצינװוייז}. סטודענט גרינסבערג, סטודענט פראַטקין, הער הורוויטש.
דער וווייזט אויה חורוויטשעזן רעדט ניט קיין אַנדער שפראך, אחוץ
איריש.
דוד שמפּיראָ. ער איז זעהר גערעכט. מיר האָבּען ניט
מיט אונזער לשון װאָס צו שעמען זיך. נבעטי פיהרט זיי צן דערװוייל
צו שניאורסאַנען מיט איװאַנאַװען, דערנאָך שטעלט זי זײי פאָר פאַר איהרע
חבר'טעם, וועלכע שטאַטעױאַפּ נאָך א מאָל צן קניקסענס. די שטימונג װערט
יום-טוב'דיג. דוד שפּיראַ טהוט אַ וואונק צום ווייב, זי זאל אויפנעמען די נעסט}.
זיצט, פאַר װאָס זיצט איהר ניט ?
שּ רה שפ י ר א (טראַנט זײ אונטער שטוחלעןן. זיצט, פאר
ואס זיצט איהר ניט ? וֲדי געסט באַדאַנקעזן.
גרינסבערג. פּאַקאָרנאָ בּלאַנאַדאַרי ! *
פואַ ט קין. מערסי, מאַדאַם!
הורוויט ש אידיש. אַ שענעם דאַנק איך, מוהמעניו!
דוד שטּירֹאַ (נרייבט א האנט אַן א האנט). זעהר אָנגעלענטע
געסט ! איך האָב ליעב יונגעליים. מאַלאַדיאָזש! ינג בּלוט!
נצו חורוויטשעזן. אֵייער נאַמען אין, דאכט מיר, אויב איך האָב קיין
טעות נים, חורוויטש 3 פון װאָסערע חורוויטשעס זענט איהר ?
הורוויטש. פו די אמתע חורוויטשעס, פן די פּינסקעף
הורוויטשעס,
דוד שפּיר אָ. אַזװי? קען איך דאָך אַייך. אַיעף
זיידע איז געווען, אויב איך האָבּ קיין טעות ניט, 8..
הורוויט ש. אַ שמש אין שוהל, און מיין טאַטע אין א
מלמר. נעס װערט א געלעכטערן.
דוד שפ יר א (פיחלט זיך קאַנפעדיג, געפינט זיך אָבער באַלדן
נוריא.4 װאָס איז דער געלעכטער ? אַ שמש איז גאָרניט אַזאַ חרפה.
ייט
* אַ דאנק}
8 שלום-עלוכם
יניע כּפּיך, זאָגט ער, כּי תאכ?. יעדער האָט זיך זיין טהועכץ. און
א מלמד איז אודאי קיין בּזיון ניט. נצו הורװיטשעון. אַ סימן אַז
אייער טאַטע קאָן לערנען.
הורוויטש. דוקא ניט, ער איז אַ דררקי-מלמד, לעהרענט
אידישע קינדער עברי, |
דוד. שפ י ר אָ, נויאָ. דאָס איןז אויך אַ זאַך -- אויסי
לעהרנען קינדער דאָוונען. {וויל צערייבען דעם שטועס, ווענדט זיך צום ווייבן.
אפשר װאָלסט דו זיך מטריח געווען, מיין ווייבּ, אויף אַ טשיקשוועסט
אַ קוק טהון דאָרט צום סאַמאַװאַר, איהם אַיינרױמען אַ סוד אויפ'ן
אויהער, ער זאָל פאַרזידען, --- וועלען מיר מכבּד זיין די ליעבּע
געסט, ראשית חכמה, מיט טיי, און דערנאָך וועלען מיר נעמען עפּיס
אין מויל אַריין אוּן טרינקען מיט זיי לחיים לכּבוד אונזער אימע-
ניניצע, װאָרום אַז גאָט האָט געהאָלפען אַזאַ יום-טוב, מיר האָבּען
דערלעבּט, אונזער טאָכטער איז אַלט געװאָרען, בּרוך השם, אַזױ
גרויס, וו |
ש רה שפ י ר א ריט צו נעהן אין קיך אריין, שלאָגט איבער
דעם מאַון. צו װאָס איבּעריגע רעד? ער פרעגט דיך, וויפיעל זי
איז אַלט ? ווער שלעפּט דיך בּיי דער צונג, האָסט דו געהערט אַ
בּיסעל ? !
ד ו ד שפ י ר אַ נצום װײבן. וואָס האָסט דו מורא, ס'וועט.
איהר שאָדען צום שידוך 4 צי דוֹ ציטעדסט פאַר א נוט אוינ ?
ש ר ה שפּ י ר אָ. שאָדען ניט שאָדען -- נאָר למאי
זאָל א מענטש האָבּען אַ טבע רעדען אַזעלכע זאכען, װאָס קיינער
פרענט איהם ניט? נגעהטיאַפּ, מיטנערופען סיאַמקען, ער זאָל איתר העלפען
אין דער קיך}. /
ד ו ד ש מ י ר אַ צצו אלעמען. אָט האָסט דוֹ דיר! א
אידינע בּלייבּט אַ אידינע, זי מעג זיין די גרעסטע חכמה אין דער
וועלט ! די וייבער --- ס'זאָל אַייך צו קיין חרפּה ניט זיין,
בּאַרישניס, --- האָבּען אין זיך אַלע מאָל אױיבּערשפּיצלעך, בַּיי מיך
ישווער צו זיין אַ איד 9
איז אֵין אָפענער זעכּס-און-זעכצינ, איך בִּין א שפּיראָ, און די
שפּיראָס ווייסען ניט פון קיין חכמות. איך נעה מיט דעם נאנג,
אז מיט'ן אמת קאָן מען אויסנעהן די נאַנצע וועלט,.. הערט זשע
אויס, רבּותים, װאָס איך װוע? אַייך זאָגען. ו{נעמטאַרום די טאַכטערן.
:איהר פוקט-אָן אָט דאָס מיידעל, אָט די בּארישני מיין איך ? בערטאַ
דאװידאָוונא שפּיראָ רופט מען זי. זאָלט איהר וויסען זיין אַלע,
אַז היינטיגען טאָג איז איהר געװאָרען למז? פּונקט נייענצעהן יאָהר !
{צעקושט זיד מיט איחרן.
א 9 ע. נייענצעהן יאָהר? נינגװארג הויבען זיד אויף פון די
יערטער, געהעזיצן צן בעטין און גראטולירען זי נאָך א מאָל, רופעךאויס יעדער
באַזונדערן. נייענצעהן יאַהר! ואין דעם קומטאַן שרה מיטן סאמאַװאַר.
יסיאמקע טראַנט איחר נֹאַך אַ גרויסע טאַץ מיט טיינעשירן.
ש ר ה שפּ יר אָ. זאָנט האָטש: בבּיזן הונדערט און
צװואַנציג", האָסט דו געהערט א ביסעל? !
בּ ע ט י. הונדערט און צװאַנציג וװועט זיין, מאמאטשקש, א
ביסע? צו פיע?, האָב איך מורא.. (צו די אויפגעשטאַנענע געסטן. נו,
נאָסטּאָדאַ ? צום טיש, צום טיי טרינקען!
ד ן ד שפ9 י ר א (ברײט או נאַסטפרײַנטליך}ן. צום טיש, מיינע
קיעבע געסט, צום טיש ! זיצט, פאַר װאָס זיצט איהר ניט ?
ש ר ה שפּיראַ שטעלט יעדען א שטוהן. זיצט, פאר װאָס
זיצט איהר ניט? נאַלע זעצען זיך אויס, די מיידלעד אויף. סיאמקע זעצט
זיך אויך צום טישן,
ד ו ד שׁ 8 י ר א װמעצט זיך אלײן אויך אװעק גאנץ אױבענאָן.
אט אַזױ האָב איך אייך ליעב ! איצט נעמט און װארפטאריין
צוקער, און טרינקט טוי, און עסט אַיננעמאַבטס, אט שטעהט.
נצום ווייבן. שרה! געב אַיינגעמאַכטס! צצו די געסטן. און דער-
צעהלט, װאָס הערט זיך עפּיס נייעס אויף דער גרויסער וועלט ?
איך מיין בּיי אַייך, איהר פאַרשטעהט צי ניין, אין אוניוערסיטעט,
ווער איז אריין ? ווער איז ארויס? וער האָט זיך גע'שמר'ט ?
;און ווער האַלט בּיי שמד!ען זיך 3 {מישט מיטץ לעפעלע אין גלאז, זיפצטן.
90 שלום-עליכם
איך ווייס ניט, וי אזוי איהר. איך, אַז איך רעד פון משומדים,
און איבּערהויפּט פון די, װאָס שמד'ען זיך צוליעב'ן אוניווערסיטעט,
קאָכט זיך אויף אין מיר דאָס גאַנצע בּלוט און איך ווער מלא גזלן !
ש ר ה ש פ יר אַ ננאַכדעם װי זי האָט אויפגעטיילט אַלעמען טי
און טייננעמאַכטס, זעצט זיד אַװעק א ביסע? אָן אַ זייט, צונויפנעלענט די הענם
אויפ'ן האַרצעזן. ואָס דאַרפסט דו זיך אָפּעסען דאָס האַרץ פאַר
יערער זאַך ? לאָזען זיי זיין, דוד, פאַר דיר די כּפּרה !
הורוויטש טטרינקט טײן. אַ-מן! |
גרינסב ערג צצו שפּיראָזז. װאָס זענט איהר דאָט עפּים,
פּאַני שפּיראָ, אַזױ אױפנעטראָנען אויף זיי ? בּאַרעכענט אַייך נאָר
פריהער אקוראט, נעהט אַריין אין זייער לאַגע, און דערנאָך וועט
איהר זיי בּאַשולדינען.. יי
דוד שפּיר אָ. נעבּאַך! נעפעלט אַייך דאָס רחמנות,
װאָס מע פֿענט דאָ אויף זיי? מענטשען שפּייט מען אין פּנים אַרין,
מע טראַכט-צו פון זייערטווענען זשערעבּעם, מיט צרות, מיט שלעק,
מיט מכּות-מצרים, --- װאָלטען זיי, דאַכט מיר, בּאַדאַרפט אַ שפּײי
טהון אויפ'ן גאַנצען אוניווערסיטעט מיט אַלעם מיט אַיינאַנדער ל
ניין ! נעהט מען אַװעק צום חאַם, און מע פאַלט איהם צו די פיס,
מע קושט איהם אין הענטעל אַרין און מע קויפט זיך אַיין צו איהם
אין יחוס ! | | |
ה ו רוויטש נו שפּיראָז. בּראַװאַ! איהר האָט אַרױס-
געריסען דאס, װאָס בּיי מיר איז געלעגען אוֹיף דער צוֹנג. ננעמט זיף
צום לעקאף מיט'ן שאַקאַלאַד}.
דוד שפּיר אָ. װאָס דען? איך בִּין אַ שפּיראָ, איהר
פאַרשטעהט צי ניין ! די שפּיראָס האָבּען אין זיך הייס בּלוט, װאָס
געהט זיי בּירושה פון די סלאַװויטער ! נצו הורוויטשעון. איהר, פּאַנל
הורוויטש, ווייסט דאָך יאָ, װוער די סלאַװיטער זענען געװען!
נמיט היץז. די, װאָס זענען געגאַנגען אויף קידוש-יהשם סקוואז סטראַי,
זיך געלאָזט גנאָטעװען --- און ניט פאַרלוירען זייער שטאָלץ פאַר
די חאַמעס !.. '
שווטי צן זוין אַ יל
4 יווֹש נאַ וו נרױט פון אויפרענונגן. אלסדינג פיין. נאך
צוֹ װאָס אַועלכע שטרטע ווערטער, וי ,חאַם"?. פיין אנדער נאָטען
האעט איהו" שוין גיט פאָר... פאַר די כּריסטען ? |
דוד ש 5 י ר אַ. װאָס קאָנט איהר דאָ טזוי ניט ליירען,
טז איך ואָג , העצט"? |
ש ר ה שפֿיר אַ נַצום מאַן, אויף אידישן. שניאורסאן איך
דען ניט גערעכט ?. צו װאָס אַזעלכע דבּוֹרים, אז סע זיצט אֵיין
ערל? גווייזט מיט די אויגען אויף שניאורסאַנען, ואס גילט אַלם איװאַנאָװ},
ג רינסב ערג נצו דוד שפּיראָון. גוֹם, לאָמיר אָנגעמען, א8ז
איהר זענט גערעכט, פּאַני שפּיראָ. װאָס זשע זאָלען זי אֶבּער טהון,
אֶם די איבּערגעבּליבּענע פון יענער זייט טיר ?
מֹ ראט קין נוגרינסבערגען. װאָס זאַלען זיי טהון? וואו
שטעחט דאָס, אַז זיי דאַרפען דוקא זיין דאָקטױרים ? אַדער
שדװאַקאַטען ? אָדער אינזשעניערען ?
הורוויט שׁ נווישטיאוים די ליפּען, שטעלט זיד אװעק, רערט שארףז.
שמיוועל זאָלען זיי נייהען ! װאַטער זאָלען זיי טראָגען! מרי-
קאַזטשיקעס זאַלֶען זיי זיין! אַבּי ניט קיין משומדים! וועצם ויף
טוועק, נעמט זיך צן די ניסלעך).
דוד שפיראָ צם קװאַרטיראַנט. ווייזט אויף פראַטקינען אוו
אויף הורוויטשעון. איהר הערט ווערטער? לערענט זיך פון זיי, זי
צו זיין א איד ! אויך יונגעלייט, אוֹן אויך סטודענטען, און שתעי
לען זיך ניט איין, אַזױי וי איחר, פאַר עשו'ען...
א י7ו|ןו 6 נ אַ וו נצו שפירא. פֿאַר וועמען זאַנט איהר?
דוד שפיר אַ. פֿאַר עשו'ען, איהר ווייסט ניט, ווער
עשו איו1.. נַצום עולםן. איך האָבּ גאַר פאַרגעסען צו דערקלערען,
אַז אונזער ליעבער שכן נווייזם אויף איװאַנאַװעון פארשטעהט נעבאר
ניט א װאָרט אידיש. ,עשו" איז בּיי איהם תּרגום-לשון,.. מיינט
איהר אפשר, אַז ער איז, חלילה, איין אַבּידוװער ? סך-הכּל אין ער א
שניאורסאָן, פון די אמת'ע שניאורסאָנס, איהר פאַרשטעהט צי גיין,
פוֹן די ליבאוויטשער...
89 שלום-עלוכם
ה ורוו ו ט ש ואינערראַשט}. און פאַרשטעהט ניט קין
איריש? וי קאן עס זיין?! נגאַקט ניסלעף).
דוד שפּיר א. נו, זעהט איהר דאָך !
ב ע ט י פפארענטפערט דעם קװאַרטיראַנטן. א מענטש איז אויס-
פעוואַכּסען אין אַ דוסישער שטאָדט, צווישען כּריסטען, -- װאָס
איז דער וואונדער ?
דוד שפּיראָ. א תּירוץ איז דאָס אפילו אַ שװאַכער !
פון דעפטווענען, הערט איהר, פונ'ם אמת אַװעקגעהן קאָן מען ניט.
זיין שבה דשרף מען איהם זאָגען אין די אוינען. איך בּין זיכער
פַּר איהם, וי פער זיך אַליין, אַז אױסבּייטען דאָס רענדעל --
דאָס מאר פיין געלט ניט! אַ אידישע נשמה, איהר פאַרשטעהם
שי ניין, איז אייך נארניט אָפּצושאַצען ! אט נעמט, למשל, טאַקי
-איהט אֿליון, אזנזער פֿיעבּען קװואַרטיראַנט מיין איך, זאל ער מיר
הונדערט מאָל מוח? זיין ; וועלכס האַלט איהם אָפּ, אַשטײנער,
פון צו שטד'שן זיר? (נמצעחלט אויף די פיננערן. אַז קיין טאטע-מאַמע
האָט דשָט נים. אידיש דעדען קאָן דאָס ניט. דאַװנען -- נישט
3 כֿעס. נו, פרענט זיך אַ קשיא ;: וועלכער נוטיאָהר צווינגט איהם,
ער זל זיך הט?מען אַן זיין אידישקייט, און נאָך אַזױ אויסגעריסען
ווער 2ן, וי ער ווערט אויפּגעריפען? !צעהכט װיעדער אויף די פינגערן.
שין אוניווערסימעט נים טריין, חאָטש ער האָט א נאָלדענע מעדאַל.
קיין פּראַװאזשיטע?פטװע נישטאָ. אין אוטשאַסטאָק װערט ער
נטעלעסט, ברוך השם, כּמעט אַלע צוויי װאַכען, און האָט פון די
גויים --- עם 8ענ זיי אננעהן האָטש האַלבּ !
הורווישש (היז. אָ-מן! נ1קאַקט ניסלעדן.
איוואַנ אוו אי דער צײט, װאָס דוד שפּירא רערט, קוקט ער
זיף איבער עטליכבע 65 מיט זיין חבר שניאורכאָן. ביירע שמייכלען. צום עולםן.
מאָהלט אַייך, ס'איז נישט אַזוי שרעקליך, װי דער הער שפּיראַ
וועט אַייך דערצעהלען, נאָר לאָז שוין זיין אפילו אַזױ -- איז
װאָס? דאָס אַליין, װאָס איך האָבּ עס ניט געטהאָן, ניט מיר נאך
שווער צו זיין אַ אוך 08
ניט קיין רעכט, איך ואל װאַרפען אַ שטיין אין דעם, װאָס פוז
דאָס טהון...
ג רינ סב ע רנ נצו שניאורסאַנעןן. בראַווא, שניאורסאן.
בּרשוואָ !
דוד שמּ י ר א נצו גרינסגערגען, אויפגעכראכטן. װאָס בראווא ?
ווער בּראווא ? אוֹיף אייך, פַּאֲני גינצבּורג, איז מיר גלאט אַ חידוש,
איהר זאָלט זיך אָננעמען די דאָזיגע זייט! איהר זענט דאָך עפּיסם
אַ גינצבורג, און קומט אַרױס אודאי פון די אמת'ע גינצבּורגס.,
גרינס בע 7 ג נצו דוד שפּיראזן. װאָסער גינצבּורג? מיין
נאַמען אין נאָר גרינסבערג, ניט גִינצבּורג.. (צום איבערינען עולםן,
אודאי איז שניאורסאָן גערעכט, װאָס ער זאָגט, אַן מיר טאָרען ניט
װואַרפען קיין שטיין אין די, װאָס מוזען דאָס טהן. און אַו
זי מוזען דאָס טהון -- דאָס איז דאָך, דאַכט מיר, קלאָר פֿאר
אַלעמען ! געחט נאָר אריין אין זייער לאַנע, אין דער לאַנע פון
יונגע מענטשען, פאַר וועמען עס עפענט זיך אַ גרויסע, א פרייע,
8 ליכטינע וועלט, --- זאָלען זיי זיך אֶפּשטעלען צוליעב א
גאַרישקײט 0,,.
3 ע ס י פאנגעצונדעון. צוליעף א נארישקייט ואָנט איהר?
מפקיר זיין דאָס אייגענע פאָלט צוליעב אַ קאָריערע --- הייסט בי
אייך א נאַרישקייט ? פאַרלייקענען אַלסרונג, װאָס 8 מענטשען
איז נאָהענט און טייעך + אי טאַטע-מאַמע, אי זיין אָפּשטאַם, אי
זיין אַלט פאלק -- היוסט בּיי אייך א גאַרישקײט 4 נַמיט הייסער
פאַראַכטונגן, = איך פאַרשטעח גלאָט נים, וי קאַן עס אַ מענטש, ואס
פארמאָגט אין זיך חאָטש א טראָפּען עהרענגעפיה?, אריבּערלויפען
בּיי חיינטיגע צייטען מון די שװואַכע צו די שטארקע, פון די גע"
יאָגטע צו די יענערט, פון די געפּייניגטע צוֹ די פּיינינער?
מענטש, װאָס טחוט-אָפּ אַזט מיאוס'ע זאך צוליעב זיינע איינענט
קלייניטשקע אינטערעסען, איז נישט מעהר וי א טרוס, 8 רענענטט,
6 פאררעטער |,.., |
הורוויט ש נאַפּלאָרירט דער ערשטערן. בראווא }
94 שלום-עליכם/
אַ 5 ע אפּלאדירען, אויטער דער פאַרשעמטער גרינסבערג און איווש"
גאַו; די מידלעד שפּלאַדירען אוידן. בּראַווט! בראַוואַ!
בע טי א צעהיצטע, א פאַררויטעלטע, פּאַרנײגט זיף אין א שפּאַסן.
ימערסי !
דו ד ש פ י ר א שטעהטאויף קושט די טאַכטער אין שטערן.
צום עולם, מיט נדלות). אט אַזױ רעדט אַ מיידעל, װאָס קומט אַרױם
יפוֹן די אמת'ע שפּיראָס, פון די סלאַװיטער, איהר פאַרשטעהם צי
ניין 1..
שר ה ש פּיראַ ווערט שיער צענאַנגען פאַר תענוג. רעדט שטילן.
-מיר פֿאַר איהר קאָפּ ! 7
איוואנ אוו נו בעטין. בערטאַ דאַװידאַװנאַ, אנט"
שולדינט. און וי איז, צום בּיישפּיעל, אַז איינער בּייט-איבּער זיין
נלויבּען ניט צוליעב אַזאַ אינטערעס, וי אַרײן אין אוניווערטיטעט,
נאָר צוליעפ אֵיין אַנדער זאך. וועלען מיר זאָגען, צום בּיישפּיעל, אַ
כּריסט האָט זיך פאַרליעבט אין אַ אידיש מיידעל... 1טרעפט זיד
ניט וילענרדיג מיט שניאורסאַנ'ט אוינען, קעהרט זיך אִם פוז איהטן. נריאָ.
עס קאָן זיך דאָך טרעפען אזעלבם...
הוווויטש. ס'אָל זיך אַזױ ניט טרעפען, װי עס טרעפט
זיך} גשייכט א מארטנץן.
א יווטנ אַ וו. אַלזאָ, איז ער פאַרליעבט, זאָג איך, אינ'ם
מיידעל, און דאָס מיידע? האָט זיך פאַרליעבּט אין איזזם און געהט-
איבּער אין זיין גלויבען, --- נו, װי איז דעמאָלט ?
ב ע ט - ושטרף און גאָרגיט 2182 געטראַכטן. אין זי אַ פֿאַר-
רעטערין !
אַ 5 ע (אויסער גרינסנערגן. בּראַװאַ! בּראַװאָ} /
דוד שפ יר אַ ושטעהט װיעדער אױף, טריאוטפירענדן. ואס
זשע? מיט אַ שפּיראַ יל ער זיך אויס'טענה'ן, חט - חאַ!
שניאורסאַן ההיבט זיך פּלוצים אויףן. טנטשולרינט, מיינע
הערען. איך, אַלס כּריסט, האָבּ די נאַנצע צייט זיך ניט אַרײג"
געמישט אין אייער נעשפּרעך, וייל דאָ איז גערעדט געװאָרען
ישווער צו זוון א אוף 1:
וועגען ט זשך, װאָס איז פיר, איוגענטליך, פרעמד. איצט וויל איף
מיר דערלויבּען נאָר איין בּאַמערקונג. = בּערטא דשװידאָוונאַ האַלט
זיך פּעסט, אַז אַ איריש מיירעל, וואס טהוט-אָפּ אַזאַ זאך, ווייל
זי איז פאַרליעבּט אין אַ כּריסט, איז 6 פאַררעטערין, װי? איך
צונעבּען, אַז אויסער דעם, אין דאָס גלטט גיט נאטירליך און נים
פראטסטיש אויך, וואָרוֹם.. {קוקט אויפ'ן הבר, אינטאַנירט די װערטער).
בּלוט בלייבּט בּלוט! דאָס, ואס איז איינגעוויגען געװואָרען מיט
דער מוטער'ס מילך, קאן נים אָפּגעװישט אָדער אױפנעװעפט
ווערען ! און זייט זיכער, שז בּיי דער ערשטער געלעגענהייט, יו
דעם ערשטען צעקריעגען זיך, װעט איהר דער שטטרשיפּערליענטער
כּריסט קוקט אויפ'ז חבר אינקװיזיטאָרישן דערמטנען איהר אֶטשִמאַם,.
הורוויטש. און װעט זיך ניט פוילען מכבּר זיין זי מישן
שענעם נאַמען , זשידאַווקאָ?. נעסט דעם משראַנץן.
א יוו א 2 א (| (אויפגעבראכט, אלערליי קאַלירעןן. דאָם קאָן
גנאר געמאָהלט זיין אָרער נאָר בּיי 8 גרויפען מערוטוועץ, דער תרזי
ביי א גרויסען שכּוךר |,,, |
הורוויט ש. װאָס בי כיכסטערען אויף דער לונג, אין
ביי'ם שכּור'ען אויף דער צונג..
דוד שפּיראָ. סאיז דיר אַיין אנטיק מיט די צוויי }
נווייזט אויפץ קװאַרטיראנט און אויף זיין חברן. אָט האָט איחר א נוי,
ש דריגאָרענדיגען איוואן, איווטן איוושנאָוויטש איווטנאָוו, איז ער
פאַר אידען, וי איהר זעהט, שטאָל און שייזען; אוֹן דער איף
שניאורסאָן, פון די אמת'ע, פון די ליפּשוויטשער שנואורסאָנס ---
שסוראָט פאַרקעהרט ! טיין אָפּגעטהאגענע זאך! א כּשוף..
ה ור ווי ט שׁ נװישט די העגטן. משיח'ם צייטען! ואלע
באַטראכטען, קוקען זיך איין אין דוי צרי הברים. בייד"ע, שניאורטאָן און
איואנאו, פיהלען זיף שטטרק מטושטש, -- עס הערט זיף א ששרפער ס5ונג.
מיטמקע חאַפּט זיךף אויף, פאָוט זיב לוימען, פשרטשעפּעט זיד ביי 8 שטוהל
און פאלט},
הורוויטש. אֶט הב איך טייך געףראכט, און אש לינט
עס! נעס װערט אַ געלעכטערן.
06 שלום-עלוכם)
שרד ה שפיר א אױפעהאַפּט, א פּלעסק מיט די הענט, צו
סיאמקעזן. אַ גוטען זעץ נעטהאָן? זעהר רעכט! אַ מצוה! פליה
ניט, וי אַ משונען קעלבעל?! ואַזט זיך צו סיאַמקען.
ד וד ש פי ר אַ אט זיר אויד צו סישַמקעוז. חלילה ניט'
אויסגעלונקען אַ פום? נצום װײבז. װאָס יאָגסט דו אַרום דאָס קינד
א נאַנצען אויפדערנאַכט, טאָ הין, טא הער ?
ש ר ה =שפּיר אִ. וער יאָנט איהם? ער יאָגט זיךף
אַליין ! דערהערם ער א קינג, לויפט ער הענדום-פּענדום !
נהויבטיאויף פיאַמקען פון דער ערד}. נישט אַ זעץ געטהאַן זיד אין
ערגיץ ? |
ס יאָ טמ קע אאויפפגעשטאנען, פּארשעמטן. גאָרנישט, גאַרנישט..
הורוויטש. איך האָבּ געוואוסט פריהער, אַז גאַרנישט.
ש ר ה שפּ יר אָ. דאַנקען גאָט, װאָס גאַרנישט. וסיאמסע.
פֿאָזט זיך צו דער טיר שוין ניט אַזוי ראשיג, הינקטיצו א ביסע?).
החורוויטש נו שרה"). א געראָטענער בּחור'על בּיי אַייך.
שרה שפּיראָ. מיר זאָל זיין פאַר איהם !
דוד שפּיראַ נעהט צוריק אויף זיז אָרמן. נאָריװאָס האָט.
זי געזאָנט ,אַ מצוה, זעהר רעכט" -- און איצט איז שוין ,מיר
זאל זיין"! עך, װײיבּער, װײיבּער ! ניט אומזיסט פאַרגלייכען זיי
אונזערע חכמים צו ,קאקי חיורא" --- צו ווייסע גענזי.
ס יאָ מ קע ואַרײינגעקומען צוריק אַ פאַרסאַפּעטער, װי אַלע מאָלי
הינקט שוין ניטן. נאַך אַ נאַסט - קעצעלע! מעצט זיך אװעק צוריס.
אויף זיין אַרט}.
דו ד שפ י ר אַ נפאַרקרימט זיך; קראַצט זיך אין קאָפּ, שטאַרק
אומצופריעדעןן. קעצעלע ? ויבוא המן -- מאַכט רש"": דער רוֹח
האָט איהם געבּראכט צו טראָגען !...
שרה שפּיראָ. װאָס האָסט דו צום אידען ? װאָס ער
איז אַ קבּצן ? |
ד ו ד ש פּיראָ. אַקבּצן בּין איך דיר מוחל. ער אין 8
שלים-מזל. וצו די געסט}. איהר האָט נאָך אויף אֵייער לעבען אַזֹאֿר
שווער צו זיין אַ אוך 1
שלים-מזל ניט געזעהען. און ניט גענוג ער איז א שלים-מזל, זעהט
ער אַלסדינג אָרום זיך נאָך סמעהר שלים-מזל'דיג, וי סע אין!
נעס קומט אַרײן קעצעלע פו פאַדערצימער אֵיין אױסנעמהאַנענער. אויף
איהם איו אַ שבת'דיגע קאַפּאָטע, אַ װײים העמד, נאַר דאָס פּנים אויסגעשטירט
אין טינט און די הענט אײנגעטונקען אין טינט. דוד שפּיראַ װענדט ויף צוּ
איחם גאַסטפּרײנטליףן. בּרוך חבא אַ איד! אֵיין אָנגעלענטער נאסט !
{שטעלט איהם פאַר פאַר די געסט}. דאס אין הער קאׂק, אונזערער אַ שפן
און אַ בּערזיאַנער, איהר פאַרשטעהט צי ניין, דרעהט זיך ביי דער
בּערזע הייסט עט, און איז ניט שוח בֹּשוה מיט דער פּאַליציע..
נקעצעלע פאַרנײגט זיף צום עולם, שמייכעלטן. געווען אַמאָל אונזערער
גאַר אַ נאָהענטער שכן, געוואוינט אָט דאָ טאַקי, אונטער אונו, ניט
היינט געדאכט.. איך ואָג: הניט היינט געדאכט", װייל אלע
מאָל פלענט צוליעב איהם בַּיי אונז זיין אבּלאַוועם.. |צו קעצעלעו).
זיצט, פַּאֲני קאַץ, פאר װאָסם זיצט איהר ניט ?
שרה שפיר אַ (טראַנט איהם צו אַ שטוהלן. זיצט, פאַר װאָס
זיצט איהר ניט ?
ק ע צ ע 9 ע. אַ דאַנק, איך קאַן בּאַשטעהן. ומעצט זיך באַ-
סראַכט די נעטט, װאָס רעדען דערוויי? צווישען זיך שטילערהייט}.
ד ו ד שפּיר אָ. װאָס זשע הערט זיך עמּיס, פּאַני קאַץ ?
וי געהט עס מים איער פּראַװאַזשיטעלסטװע? (ווייזט איהם אוים'ז
סיי, װאָס שרה האָט איהם אונטערגעטראַגעןן. טרינקט אַ גלעזעל טיי
פאַר װאָס טרינקט איהר ניט ? /
שרה שפּיראָ. שרינקט, פאר װאָס טרינקט איהר ניט ?
גרוקט איהם צן דעם צוקער}.
ק ע צ ע 5 ע. אַ דאַנק, כ'האב שוין געטרונקען. (נעמט ויף
צום טיי טרינקען מיט גרוים החשק, דרעהט מיט'ן לעפעכע. צום בעלהבותן.,
וועגען מיין פּראַװאָזשיטעלסטװע ווילט איהר וויסען? איך האָףם
שוין אַ נייע האר איך, איך בִּין שוין חיינט אַ טינטענמאַכער ביז
איך, איך סאך טינט סאַך איך, וווייזט די הענם, ואס זענען איינגעטונקעג
אין טינם. דער גאַנצער עוים באַטראַכָט זיינע אויסגעשמירטע הענט).
שלומיעלכים 4, /9א 7
98 שלום-עליכם
הורוויטש. נו און איהר פאַרקויפט טינט מסתמא, אַזױ
וי איך בִּין א זייגנערמאַכער און לערען ,רוס" מיט אירישע קינדער ?
געצ עלע. װאָס דען? צוליעב דער פּראַװאָזשיטעלסטװע
רעכען איך זיך פאַר אַ טינטענמאַכער רעכען איך זיך, און צוליעבּ
דער פּאַלִיציע מוז איך שטענדיג זיין אויסגעשמירט אין טינט מוז
איך זיין. |
ד ן ד שפ י ר א צו שניאורסאַנען, װאָס גילט אַלס איװאַנאָװן. .
זעהט איהר ? איער פּאַליציע! אַייערע פּראַװעס! איז דער אַ
טינטענמאַכער און האַנדעלט אויף דער בּערזע, און יענער נװיזט
אוֹיף הורוויטשעןן איז אַ זיינערמאַכער און רעפּעטירט קינדער אין
נימנאזיע! שווער צו זיין א איד, האַ? נצו קעצעלעון. נו, און װאָס
הערט זיך עפּיס נלאָט אַזױ אין שטאָרט ?
ק ע צ ע 5 ע. אין שטאָדט װאָס הערט זיך+ עס הערט זיך
נישט נוט הערט זיך עס ! ס'איז חושך אין שטאָדט, חושך ואפלה !
דוד שפּיראָ. דהיינו? נעמט א בּיסעל איינגעמאַכטס,
פאר װאָס נעמט איהר ניט ? :
ש ר ה שפּ יר אָ. איננעמאַכטס פֿאַר װאָס נעפט איהר
יט ? (רוקט איהם צו אַיינגעמאַכטסן.
ק ע צ ע 9 ע. אַ דאַנק, כ'האַבּ שוין גענומען. ונעמט זיד צום
שיינגעמאַכטטן. ,,דהיינו" פרענט איהר? איד רעד פונ'ם אומגליק
רעךְ איך, פונ'ם געקוילעטען שיינעצעל, װאָס מע האָט נעפונען.
זי ווילען אונז טאַכען א פּאַנראָם ווילען זיי. (ביים װאָרט ,פּאַנראָטײ
שטעלט יוננווארג אויף מוי? און אויהערעז, הערען זיך אייזן. און אַ פּאַגראם
| װועט שוין זיכער זיין אַ פּאַנראָם,
ה ורוויט ש. שױן לאנג שטיל געװען!.-ן
ש ר ה שפּ יר א צײו קעצעלעון. בּייסט אַייך אִפּ די צונג!
למאי זאָלט איהר אויסלענען ? |
ק ע צ ע 5 ע. איך לעג ניט אויס. איך הער נאָר, װאָס מע
רעדט הער איך, זיי ווילען, די דיעלאַ זאָל זיין פּסח זאָל זי זיין,
בּכדי מע זאָל קאָנען מאַכען דעם פּאָנראָםס אויף פּסח אַקוראַט.
שווער צן זוון אַ אוך 9
דוד שפּיראָ. אַקװאָט פּסחת? או איהר ווייסט דאָס
אַלסדינג ?
ק ע צ ע 5 ע. געווֹים ווייס איך ! למאי איך ווייס, אַז זיי
ווילען צוציהֶען צו דער דיעלאָ נאָך מענטשען ווילען זיי, עפּיס
איינעם אַ שניאורסאָן ?
1 שנ יא ור ס אַ { װאָס נילט אלס איװאנאװן. איינעם א
שניאורסאָן ?
דוד שפּיר אַ צו קעצעלען. ואָס פאַר אַ שניאררסאַן
אייגענטליך, װויל מען דאָס צוציהען ?
ק ע צ ע 5 ע. די שניאורסאַנס קומעןאַרויס, פארשטעהט
איהר מיך, פון די ליבאוויטשער שניאודסאַנס קומען זיי אַרױס.
רוד שמּ ייר אָ. פון װאַנען די שניאורסאָנס קומען-
אַרױיסם -- דאָס ווייקען מיר אֶהן אֵייך, איך פרענ, װאָס פאר א
שייכות האָם אַהער, צו דער דיעלא, יענער שניאורסאָן ?
ק ע צ ע 5 ע. װאָס פאַר אַ שייכות --- ווייס איך ניט. נאָר
איך ווייס, אַז מע וויל צוציחען אַ שניאורסאָן װויל מען. עס פעהלט
זיי, פאַרשטעהט איהר מיך, צוֹם רום? אַ צדיק פעהלט זיי, ווייפ
דער צדיק, זאַגען זיי, נעמט-צונויף דאָס בּלוט פון אַלע געקוילעטע
גויישע קינדער און צעטיילט דאָס די אידען פון דער גאַנצער וועלט
אויף פּסח צעטיילט ער עס, און אַזױ וי די שניאורסאָנס סומען-
אַרױס פון די צדיקים, דעריבּער זוכען זיי א שניאורסאָן זוכען זיי.
האט איהר עס צעקייעט? (דאָס גאַנצע יגװאָרג, און אפילן סיאַמץט
כתוכם, הערט זיד אֵין מים גרוֹיס שפּאַנונג אין קעצעלע'ס געשפּרעך. אויף
זייערע געזיכטער זעהט זיך ריס אַ נעפיה? פון עקעל. שרת שפירא שפּייט-
אויס אויף א זיים. קײנער קאַָן קין װאָרם ניט ארויסרעדען. נאַר איין איואי
נאוו, װאָס גיכט טלט שניאורסאן, האפט זידך אַרויס מיט א װאָרט}.
איוואַנאָוו (צר קצעלעם. װאָס זשע גראָר שניאורסאן?
ביטא דען מעהר בּיי אַייך, איך מיין בּיי אונז, קיין אנדערע , צאַ-
דיסעם" ?
שלום-עלוכם
הורוויטש אױף איװאַנאַװען. אָט דער איד רערט לשון-
קורש, וי אַיין עכטער פאָני: ,צאַדיקעס" ! |
ך ו ד ש פ "ר אַ צצם עולםז. אונזער קװאַרטיראַנט װעם
אַייך אַ בּיסעל אַרױסבּאַװוײזען זיין לומדות ! פרעגט איהם בּחרם,
װאָס אין דאָס אועלכס ,צאַדיקעסם/'! (װײזט אויפז קװאַרטיראַנט,
וועלכער אין געבליבען א ביסע? פאַרשעמטן. אט האָט איהר אַייך אַ
שניאורסאָן } נדער נאנצער עולם לאַכט. נאָר אײן קעצעלע שמוינט, קוסט
ויך אין אין איװאַנאַװען װאָס גיכט אַלס שניאורסאַן, מיט אלע אוינעון
ק ע צ ע 9 ע צו שפּיראָוז. אָט דער איז דען אַ שניאורסאָן
אָט דער ?
דוד שפּיראָ. נויאָ, א שניאורסאָן. איהר זענט ערשט
נעוואוירע געװאָרען ? |
ק ע צ ע 5 ע. טאַקי אַיין אמת'ער שניאורסאָן ?
ד וד שפּיר אָ. פון די אמתע, פון די ליבּאַװיטשער
שניאורסאָנט, |
ק ע צ ע 5 ע (ופּטאויס דאָס לעצטע ביסע? טיי און װישטאויס
דאָס פאַרװאַכסענע פּנימן. אויב אַזױ, בּין איך איהם ניט מקנא בִּין
איך איהם !
דוד שפּיראַ. יאָדנו! (באַװײיזט אויפ'ן קװאַרטיראַנטן. װאָס
זאָנט איהר אויף דעם צדיק שניאורסאָן ?
ה ור וויט ש. פו די למדיואו צדיקים, װאָס אויף זיי
שטעהט די וועלט! נדער עולם לאַכט, און דער קװאַרטיראַנט איװאַנאַװ
אויך בתוכם}.
| שרה שפּיראַ שטעהטאויףן. דוד! טאַמער װאָלט שוין
געווען גענוג צדיקים מיט שניאורסאָנס, האָסט דו געהערט אַ פיסעל !
דו װאָלסט זיך בּעסער מטריח נעווען אין קעלער אַריין אויסזוכען
דעם וויין, װאָס דו האָסט צונעגרייט צו דער טאַכטער'ס אימעניגעס,
און איך ווע? דערוויי? נרייטען צום טיש, --- דער עולם קעהר שוין
אַודראי וועלען עפּיס נעמען אין מויל אַרײן !
שווער צו ווון אַ אך 201
דוד שׁפּיר אַ נאָפּט זיך אויהן. אֶך! ביי מיר האַסט דו
גע פּועל'ט ! קיין טאַנץ, זאָגט מען, נעהט נישט פֿאַר'ן עסען.
זעהר פיין ! דו גרייט צום טיש, און איך על זיך אַראָפּלאָזען אין
קעלער אַריין נאָך דעם בּיסעל משקה -- אֶהן דעם אין אַ שמחה
קיין שמחה ניט. הויין ישמח" -- שטעחט בּיי אונז געשריבּען.
וֵצו קעצעלעזן. זייט זשע מוח?, פּאַני קאץ, מיט מיר אין קעלער
אריין, איך װעל אייך מכבּד זיין מיט'ן לעמפּעל, דאָס הייסט,
איהר װעט מיר צולייכטען, און איך װע? זוכען. עס דאַרף דאָרט
זיין א פּאַר פלעשלעך וויין, פאַרכליכען נאָך פון פאַראיאָהרען פּסח,
צוליעב די אימענינעס. אָבּער וויין ! שוין איין מאָל וויין! סן
האָדוֹם האָדום החוה.. נגעהטיאַפּ טיט קעצעלען דורף דער קיױיטיר אין
קעלער אריין. אלע שטעהעןאויף). :
ש ר ה ש פּ י ר א צו דער טאַכטער, רוימענדינ פונ'ם טישן.
בּעטיטשקע ? טאָמער װאָלסט דו אַריינרופען די נעסט צו זיך
אויף א וויילע, בּיז איך װעל דאָ צונעמען פון טיש און צונרייטען
שלץ, װאָס מע דאַרף? ס'אין מענליך ?
בּ ע ס 'י צצו דער מוטערן. פֿאַר װאָס ניט מענליך? צו דרי
נעסט, מיט שפּאַסענדיגער מייער?יכקייט}. איך האָכּ די עהרע אײנצולאַדען
מיינע הויכגעשעצטע נעסט צו זיך, אין מיינע אַפּאַרטאַמענטען |
{מאבט א באוועגונג פוז 8 פּרינצעסין, --- פּאַרלעכווייו, רעדענדיג צווישען זיב,
געהט יונגוארג אפ מים בעטין דורךף דער זייטיגער טיר. סיאמקע מאַכט פאר
זי אַ וארע, פאַרניינט זיך פאַר יעדען פאָרעל הומאריסטיש, דערנאד געהט ער
צן צן דער פוטער}.
ס יאָ מ קע. זאָל איך דיר אפשר העלפען, מאמע?
שּׁ רה שפ8 י ר אַ נאָפּגערױימט פונ'ם טיש, לענט א ווייס טישטוף,
אוז אויפ'ן טישמוד -- צוריק דאָס געשירן. װועסט דו, חלילה, ניט אָנטחון
קיין שאָדען ? שטעל בּעסער צונויף די שטוהלען אַרום טיש
נסיאמקע נעמט זיף צן דער אַרבײט זעהר פלייסיגן. אט אַזױ, האָב איך דיך
ליעף ! אָט אַזױ, בּיזט דו א וואויל יונגעלע! אצינד קום מיט
מיר, מיין קינד, אין קיך אריין. װעסט מיר העלפען דאָרט איבּער-
109 | שלום-עליכם.
ווישען דאָס נעפעס.. האָסט דאָך ליעב העלפען דער מאַמע --
זי אין איין מענטש אַלײן... געהטיאַפ אין קיףּ. סיאַמקע, מיט גרויס צו
פריערענקייט -- נאָך איהר; געהענדיג הינטער דער מוטער'ס פּלײצע, חאַפּט ער
אַ טענצע?. -- אַ האַכבע מינוט בלייבט די סצענע לעדיג. עס קומטאַרוים פון
איהר ציטער בעטי, נאָך איהר -- איװאַנאָו, װאָס גילט 8לס שגיאורסאָן. בעטי
זעצט זיך אַװעק אויף דער קאַנאַפּע, װאָס נעבען דער ראַמפּע. איװאַנאָװ --
נעבען איהר}. /
איוואנ אָוו. בערטא דאַװידאָװנא! איהר האָט מיף
געװאָלט עפּיס זאָנען ?
בּ ע ט ' טטינעט זיד, קוויינקעלט זיך, דערנאָד אַנטשליסט זי זיף}.
איך האָבּ צו אַייך א בּיטע...
איוואַנאָוו נערפרײדטן. איהר? צו מיר? אַבִּיטֶעג..
בע טי. אַ גרױיסע בּיטע! נאָר גיט מיר איער האַנט, אַז
איהר װעט זיך ניט נגעפינען בּאַלעדיגט.
א יוואַנאָוו נדערשראקען. פון אַייך בּאַלעדיגט? ננים
איהר די האַנטן. אָט האָט איהר מיין עהרען-װאָרט !
בּ עטי קװיינקעלט זיד נאַדן. איד האָבּ אֵייך געװאַלט בּעטען...
אַז אָט דאָס אָ.. נווייזט איחם אויפ'ז בראַסלעטעלז. זאָלט איהר בּיי מיר
נעמען צוֹריק.,, זי טהוט:אויס דאָס בראַפנעטעלן. איך ול איך
דארף..,. איך מוז עס אֵַייך אָפּגעבּען צוריק..
א יוואַ נאַ וו והעכסט אינערדאשט}. פאַר װאָס צוריק?
איהר ווילט ניט טיין פּרעזענט? אָדער איך האָבּ אַייך דערמיט
בּאַלעדיגט 1...
כּע טי. זאָל גאָט היטען! פארקעהרט! איך דאַנק אֵַייף
זעהר ! און דער פּרעזענט אַײיערער איז בּיי מיר זעהר-זעהר אָנ"
געלעגט !,.. איהר ווייסט דאָך אַלֵיין גאַנץ גוט, אַז ס'האָט מיף
געריהרט.., איער פרעזענט איז בּיי סיר טייער..
איוואַ נאָוו. נאָר װאָס דען?
בֹּ ע טי. נאָר.. ס'איז מיר ניט אָנגענעהם פאַר... פאַרי..
נו, פאַר מיינע עלטערען... (טיט אַ געבעטיפּניסן. איך בּעט אַייך, הער
שווער צו זוין אַ איך 108
שניאורטאָן, איך בּעט אַייך, נעמט עס צו, בּאַהאַלט עס אויף איין
אַנדערש מאָ?.. אפשר אויף שפּעם2ר.. יט איהם אין האַנט ארין
דאָס בראסלעטעלן).
א יוו א ( אַ וו עעמט עס מאשינא, האַלט איהר האנט פעסט}.
אויף ווען --- אויף שפּעטער ?
בע ט י יל אועקנעמען איהר האַנטן. אויף נאָכדעם, נאָך אַלֶע
עקזאמענעס,,. איך האָב דאָך אייך געזאָנט, אַז איצט ווייס איך
נים.. גרייסט זיהּן. לאָזט מיך, הער שניאורסאָן! איצט לאָזט מיך
אָפּ! דאָרט זיצען מיינע חבר'טעם... ס'אין ניט שען.. |
איוואַנאָוו נאָזט נישט אַרױס איהר האַנטן. ניין! בערטא
דאַװידאָוונא, דאָס וועט זיין צודשפּעט פאַר מיר,. צולאַנג צו
ווטרטען ! איך קאָן ניט װאַרטען מעהר.,. איך האָבּ נאָך הייגט
געקלויבען זיך... היינט אין אַ געלעגענהייט, אייערע אימענינעס,
האָב איך געװאָלט רעדען מיט אַייערע עלטערען..
יב ע 0 " (אָפט זיך אויף, איהר האנט אין נְאַך אלץ אין זיינע הענט}.
זאָל אייך נאָט היטען ! היינט ניט! פאַר קיין מאַל ניט .. איהד
הערט 4 פאַר קיין פאַל ניט !
איוואַנֹאָווֹ אט נישט אֶפּ איחר האנטן. ווען דען? בערטא
דאַװידאָוונאַ, ווען דען 4 זאָגט מיר, גיט מיר האָפענונג {..
בע ט י. איך ווייס ניט,.. איך ווייס אַלֵיין ניט,.,. איך האָב
דאָך אייך געזאָנט, אַז שפּעטער, נאָב'ן עקזאמען, נאָך אַלע עקוא-
מֿשצעס,.. נרייפט זידן, לאָזט מיך אֶפּ --- עס קאָן אָנקומען עמיצער..,
א יוואַנאוו. געדענקט זשע -- איך האָב איער װאָרט,
גנדריקט איהר די האַנט, לאָזט זי אָפּ. זי לויפט אַװעק, װוערט פארשוואונדען. -=
איװאַנאָוו שטעחט-אויף, װישט זיך דעם שװיס, שפּאַנט א פּאַר סאל חין אוז
צוריק פאַרטראַכט, שטעלט זיך אֶפּ. אין דעם קומטאַן פון דער זעלבער טיר,
וואו בעטי איז נאַריװאָס פאַרשואונדען געװאָרען, שניאורסאַן, ואס גילט אלס
איװאַנאָו, זעהם, וי דער חבר שטעהט פארטראכט, לעגטאַרױף פון חינטען די
האַנט אויף זיין הפר'ס פּלײצעס. יענער קעהרט זיך אום האַלב צו איחם מיט'ן
פּנים},
104 שלום-עליכם
שניאורס אָן. װאָס איז מיט דיר, וװאַניא ? װאָס
שטעהסט דוֹ אַזױ פאַרטראכט? שוער צו זיין אַ איר 1..
איוואנאָוו. פּוסטיאַקי!
שניאורס אָן נאַרקקט איהם אין די אוינען. האָסט נאָך
ניט קיין חרטה ?
איוואַנאָוו. חרטה..
שניאורסאַן. איך מוז דיר מאַכען א באַמערקונג, װאַניש,
אז דו בּיזט נאָך ניט פאָלקאָם שטאַרק אין דיין אידישער ראֶל...
היינט, צום בּיישפּיעל, האָסט דו געשפּיעלט זעהר שלעכט. האָסט
זיך געהאלטען, װי אַ קאַליקע! עטליכע מאָל שיערישיער ניט
אַרױסגעגעבּען זיך. שלעכט געשפּיעלט, אטיװורא-מי-טעלינאָ!
ננעמט-אַרױיס אַ פּאַפּיראָס, ניט איװאַנאַװען אויך א פּאַפּיראָסן. מיט איינעם
װאָרט, ס'איז דיר היינט ניט געגאַנגען, זיי זיך מורה.
א יוואַ נאָוו געמט בײ איהם דעם פּאַפּיראָסז. יאַ, טשאַרט
װואָזמי}! היינט אין מיר ניט געגאַנגען.
שניאורסאָן. װאָס איז די מעשה? אפשר איבּער דעם,
װואָס בּערטאַ דאַװידאַװונאַ איז היינט אַ אימעניניצא? פפאַרקקט
איהם אין די אויגעןן. |
איוואַנאָוו (קקט איהם אִון. ואָס נגעהער זיך אַן אהער
בּערטא דאַװידאָװנאַ?
שניאורסאָן. אִן זי געהער ויך שטאַרק אָן אַהער !
דו מיינסט, אַפּנים, אַז איך ווייס נישט, װאָס דאָ קומט-פאָר ?
איוואַנ אוו (קקט איהם אַן שטרהן. װאָס ווייסט רו?ף /
װאָס קומט-פאָך ?
שניאור ס אֶן. איך וייס שוין אַלסדינג !... זעץ דיך
קאַרשט אט דאַ. װמעצט זיך אװעק אויף דער קאַנאַפּע. שניאורסאַן פאַר'י
רויכערם, גיט דעם חבר פאַררויכערעןן. הער, איך ווי? דיך עפּיס פרעגען
א זאַך. נאָר איך על דיך בּעטען, זאָלסט מיר ענטפערען אוים"
ריכטיג און זאָגען דעם גאַנצען אמת,
שווער צו זוון אַ אוד 106
/
איוואַ' אָוו. װאָס פאַר פאַררעדעס? (ביידע זענען
אומרוהינ}.
שניאורסאִן. אָג מיר נאָר, װאַניש, וי קומט צו
בּערטאַ דאַװידאָוונאַ אָט דאָס כּראַסלעטעל מיט בּריליאַנטען ? די
שפּיראָס פאַרמאָגען קוים אויף דירה"געלט --- גיט אויף בּריליאַנטען.
איוואַנאָוו. צו װאָס פרענסט דו דאָס? און װאָס
| געהט עס אָן דיך ?
שניאורסאַן. עסגעהט מיך אָן דערפאר, ווייל.. ויי
איך װועל ניט דערלאָזען, ס'זאָל געהן אַזױ ווייט..
איוואַנאַוו איערראַשט). דו ועסט ניט דערלאזען?
ש ג יא ור ס אַ | נעסט. יאָ, איך! איך קאַן עס נישט
דערלאַזען }.. נשטי2, נאַר מיט פייערן. דערויף האַָבּען מיר דען זיך
געביטען מים די נעמען, פֿאַרפיהרט דעם דאָזינען נאַרישען מאַס-
קשראד, דאָס דאָזיגע יונגעלשע שפּיעל? אין איד און כּריסט, בּכדי
דו זאָלסט פאַרפֿיהרען אַ אידיש מיירעל 1...
א יוו אנ אוו גשפּרינגטיאויף פון ארט}. זיי פֿאָרזיכטיג
הערשקאָ |...
שני'אורס אַ } ואוידּ אױפגעשטאַנעזן. און דו זיי נאָר ניט
סשוגע, װאַניוֹשאַ }... ונעמט איהם פאַר א האנטן. למאי זאַלען מיר
זיך היצען?
איו ואנאָוו. דאָס היצסט ד ו זיך ניט איך.
שני א ור ס אָן. לֿאָמיר בּעסער שמועסען געלאַסען.
נועצעז זיך צוריקן. איך וייס, אַן דו בּיזט ניט פעחיג צו טחון אַ
געמיינהייט, -. זאָג מיר אויף דיין עהרען-װואָרט : דו מיינסט דאָס
טאַקי ערנסט ?
א יו ואַנאָוו. ערנסטער קאָן שוין גאָרניט זיין!
שניאור פ אָן. נה און דאָס, װאָס זי איז אַ אידיש קינר,
און דו בּיזט, וי שפּיראָ האָט זיך אויסגעדריקט, א דרײיגאָרענדיגער
איװאַן? "
איוואַנאָוו. דאָס איז אַ טשעפּוזאַ!
8
106 שלוט-עליכם.
שניאור ס אָן. אוו דאָס, װאָס בּערטאַ דאַװידאָוונא האָט
ראָ ערשט מיט אַזאַ פייער אַרױסגעזאגט איהר מיינונג וועגען שמר
און ווענען רענעגאַטען -- דאָס איז בּיי דיר אויך אַ טשטפּוחא ?
װאָס וועסט דו זאָנען דערויף ?
א יוואנאָ וו. אױב עס װעט נאָר געהן אין דעם, וועלען
מיר זוכען אַיין אַנדער אויסוועג...
שניאורסאָן. אין אַנדער אויסוועג ? צום בּיישפּיעל,
װאָס פאַר אֵיין אויסווענ? אפשר מיינסט דו שוין פאַרבּלײבּען
אויף שטענדינ אין דיין איצטינער ראָ און שפּיעלען רי קאָמעריע
פון אַ אידען אויף ווייטער ? אויף שטענדיג?
איוואַנאָוו. עס קאַן זעהר זיין..
שניאורסאַן. איך שטעל מיר פאָר!... וי אַזױ רעכענסם
דו דאָס צו טהון, װאָלט איך אַ בּעלן געווען צו וויסען 3...
איוואנאָווֹ. דאָס געהער זיך שוין ניט אָן מיט דיר !
טאַרלאָז זיך שוין אויף מיר.
שניאורסאַו וווערט שוין נאָר אויפגערענטן. אויף דיר זיך
פאַרלאָזען ? ניין ! דאָס װעט ניט זיין! זאָלסט ניט מיינאן
װאַניש, אַז דאָס איז דיר אַ שפּיעלעכע? ! דאָ געהט אין דער עהרע
פון אֵיין אומשולדיג קינד, װאָס איז לייכט צו פֿאַרפּיהרען, איבּער-
רעדען ! איך זאָג דיר נאָך אַ מאָל, אַז איך װעל נים רערלאזען.
איך װוע? צעשלאָגען אַלַע דיינע פּלאַנען! נבײידע װערען זעהר אוים-
גערענט},
איוואנ א וו. דו מיינסט דאָס ערנסט?
שניאורסאָן. ערנסטער קאָן שוין גאָרניט זיין !
8 איוואַנאָוו. װעסט אפשר מיך אַרױסנעפען פאר ענדע
מאַי, נאָך איידער דאָס יאֶהֶר איז איבּערגעלאָפען ?
שניאורסאָן. אַז ס'ועט נויטיג זיין, װע? איך טהון
שלסרינג.., | |
איווטאנ א וו. װעסט זייז, הייסט עם. א פֿאַררעטער ?
שווער צו זיון א אוך | 407
שניאורסאָן. רופ עט אָן, וי דו װוילסט.
א יוואנ אוו נמט ניפטן. ויבֹּאַלד אַזױ, ביוט דו דאַף
טאַקי אַ...
שניאורס אָן. אוװאָס?.. א װאָס בּין איך 3 -- גן,
זאָג שוין, זאָג שוין אפ דעם גאַנצען פּסוֹק 1..
א יוו אנ אָ וו אפ זיך אויף אין העכסטער טויפרענונג, שריים
אויף א קול, דראַהעט מיט'ן קולאקן. ברענג מיך ניט אַרױס, הערשקאָ!..
(פארהאפּט זידך, טהום אַ מאַך מיט דער האנט, קאַוט זיך מיט ברייטע טריט צו
דער זייטיגער טיר, װאָס פיהרט צן זיין ציסער, און װערט פארשואונדען. --
פון דער טיר, װאָס פיהרט צו בעטין, באוייום ויף ויעדער א מאָל בעטי,
בלייבט שטעהן א ויילע, זעחהט, װי דער קװאַרטיראנט אין אָפּנעלטפען צו זיך,
גויפט זי צן צן שניאורסאַנען, װאָס גילם אַלס איװאַנאָװן.
בע ט י נדערשראָקעוז. ואָס איז דאָ? איװאַן איואנשוויטש,
װאָס איז דאָ נעשעהען 4 דאָ איז געווען שניאורסאָן --- װאָס אין
ער אַנטלאָמען ?
שניאור ס אַ | ואד אויפגערענטן. איער שניאורסאַן אין
משוגע געװאָרען !
(| ב ע ט י. איהר האָט אייך דאָ צעקריענט ?
שניאורסאן| (פליסט זיך שמיכנעןן. צעאמפערט זיך, ניט
צעקריעגט,
ב עסי נעצט זיך אַװעק, זעצט איחם אװעק נעבען זיףן. דערצעהלט
מיר, איװאַן איװואנאַוויטש, איך בּעט אייך, דערצעהלט מיר אלס"
דינג, װאָס אין דאָ פאָרנעקומען? ער האָט אייך מסתמא עפּיס
געזאַנט ... דערצעהלט מיר --- איך מאָדער עס פון אייך, איהר
הערט? איך פאָדער עם !
ש נ יא ו ר ס אָ ן. בערטא דאװידאָוונאַ, איך קאָן נישט.
בּ ע ט י נאפּריונען. איך היים!
שניאורסאָן. אַז סועט קומען די גויטינע צייט, וװועל
איך עס אייך אליין זאַנען.
109 | שלום-עלוכם
(בּ ע ט י ואומגעדולדינן.- ניין. איהר װועט מיר זאַנען בּאַלר.
די מינוט. די רגע! |
שניאורס אָן. בערטא דאַװידאָוונש, איך טאָך עס אַייך
ניט זאָנען! איך בּין געבּונדען.. סיט אַ װאָרט...
בּ ע ט י. װאָס פאַר ווערטער? וער געבונדען? איהר
רעדט מיט מיר פאַרשטעלט...
שניאורסאַן. אַז איהר װעט מיר געבּען איער האַנט,
אַז איהר װעט מיך אויסהערען רוהיג, און אַז צווישען אונז װעט
דאָס בּלייבּען, --- װעל איך מיט אַייך רעדען אַנדערש..
ב ע 0 ' נייהט איהם אויס ביידע הענט). אט האָט איהר מיין
האַנט !
שניאורסאַן. דאָס, װאָס איך האָבּ אֵייך צו זאָגען, איז
א הייליגער סוד, ואס דאַרף נאָך נעמען אַ בּיסעל צייט... אַ פַּאֶר
חדשים... דעמאָלט וועט זיך עס דערקלערען אַליין פון זיך... דער-
וויי? קאָן איך אייך זאָנען איינס --- און דאָס איז מיין פליכט, ---
װואָרום איהר זענט מיר צו טייער! איהר זאָלט ויסען, אַז..
{טאַקטיאָפּ יעדעס װאָרט באַזונדערן. ד אָ ס, ווֹאַ ס מיין הבר
מיינט, קאָן עס ניט זיין כבּשום אופן אין
ד ער וועלט און עס וועט ניט זיין קיינ-
מאָל}!... איהר הערט? קיינמאָל ניטן...
בע טי ננעמט צו די הענט. דערשראַקעון. איך פאַרשטעה אַייך
ניט, איװואן איװאַנאָװיטש.,. ואָס הייסט עס 4.. איהר רערט
האַלבּע ווערטער...
| ש נ י א ור ס אָ ן. איך רעד האַלבּע װערטער. דאָס אין
| אמת, נאָר איך מיין, אַז איהר פאַרשטעהט מיך,.. און איך וויל,
אַז איהר זאָלט מיר גלויבּען, איהר זאָלט האָבּען צו מיר צוטרוי, וי
צו אֵיין איינענעם... בּרודער, איננאַנצען דאָס אַרױסזאַנען קאָן
איך נישט איצט. ס'איז נאָך נישט געקומען די צייט... ענדע סאי
וועל איך עס אַייך קאָנען זאָגען...
צווער צו זוון ט אוך 1309
3 ע ס י. נאָך נישט געקומען די ציים ..,. ענדע מאַי?..
עפּיס רעדם איהר אַ מאָדנע שפּראַך... טיט רעטענישען רערט איהר...
איהר פארטומעלט מיך... איך בִּין אַזױ אויך אומנליקליך, פאַר-
שאַפט איהר מיר נאָך שמערצען.. אַלע! אַלַע! אפילן איהר
אויך,.. |
שניאורסאַן. עס טחט מיר ועה, בּערטא דאַװידאָװנא,
װאָס איך פארששה אַייך שמערצען,. איך האָבּ מיט אַייך אַנדערש
געװאָלט רעדען, פּראָסט און אָפענהערציג, אָהן רעטענישען..
גדאָס 0ו2 װיברירט, די אוינען ברענעון. קאַן איך נאָך איצט ניט. איך
בּעט אַייך דערווייפ, איהר זאָלט מיר גלויבען ! איך טאָר עס נישט,
וויי? איך בּין געבּונדען... בּיז א צייט.... בִּיז ענדע מאי.. ענדע
מאַי וועל איך אייך קאָנען דערצעהקען אַל'.., אלץ, װאָס דאָ איז
פֿאָרנעקומען, אױמבּינדען דעם פּלאַנטער, װאָס דאָ אין ארויס..
דעמאָלט על איך אייך שוין קאָנען אויפדעקען אויך מוין האַרץ
און מיינע געמיהלען צו אַייך, װאָס איך טראָג דערוויי? בּיי זיך
טיעף פאַרבּאָרגען, חאָטש איך מיין, אַז איחר ווייסט זיי שוין פון
לאַנג... איהר דאַרפּט עס וויסען,,, עס קאָן ניט זיין, איהר זאלט
עס ניט װיפֿען.. נבעטי מיגעט זיך, װערט אלערליי פארבעןן. וואט אין
מיט אייך, בּערטא דאַװידאַונא ?
בּ ע ס י. װי.. וי קאָנט איהר אַזעלכס רעדען? איהר
פארגעסט, אַז.. אַז...
שניאורסאַן. איך װייס גאַנץגוט, װאָס איך רעד, איף
האָבּ קיין זאך ניט פאַרנעסען...
בע ט י. איחר האָט פאַרגעסען דעם אָפּנרונט, װאָס צווישען
אוֹנו...
שניאורסאֵן. איך האָב נישט פארגעסען, בּערטא דאװי-
דאָוונט, קיין זצך. איך געדענק גאַנץ גוט, ער א י ה ר זענט,
און איך ווייס, װער א י ך בִּין, און דאָך זאָג איך אייך, אַז איך
בּין זיכער אין אונזער בּיידעג'ס גליק... ס'וועט ניט זיין פאַר אונז
סין שטעהרונג, קיינער פון אונז װועט נישט דאַרפען בּרענגען סיין
10 ! שלום-עלוכם
קרבּן, קיינער פון אונז װועט נישט דאַרפען בּרעכען זיין געוויסען...
ומיט פייערן. - איהר וועט זיין מיינע! קיינעמ'ס ניט, נאָר מיינע !...
ב ט ט י' (אויפגעשטאַנעז, חאַפּט זיך ביי'ם קאָפּן. איך בּין שוין גאַר
צעמישט |... װאָס האָט איהר דאָ געזאָגט? איך בּין שוין נאָר
צעטומעלט !,.. איך פאַרשטעח ניט, װאָס דאָ טהוט זיך... ואס
טהוט זיך דאָ? איהר מאַכט מיך משוגע!.. נעס קומטיאַן דוד שפּיראַ
יפון קעלער מיט עטליכע פלעשלעד וויין אין ביידע הענט},
דוד שפּיראַ נעבעדין. דוד המלך האָט געוואוסט, ואס
ער זאָגט: ויין ישמח --- וויין מאַכט פרייליך. װאָס איז דען אַ
שמחה אִהן וויין? נעפענטיאויף בעת מעשה א פּאַר פלעשלעד מיט אַ קנאַק.
װישט זיך די הענט. קוקט זיד ארוםן. וואו אין ער, דער שלים-מזפ,
קעצעלע מיין איך ? פאַרפאַלען געװאָרען דאָרטען אין קיך?
ודערזעהט נאָר די טאַנטער מיט שניאורסאָנען, װאָס ניכט אַלס איװאַנאָװ}. 12,
עולם, וואו זענט איהר ערניץ? וגעהטיצו נעהענטער צו דער טאַכטער,
װאָס איז נאָך ניט געקומען צו זיךן. וואו זענען זיי, אַלע דיינע געסט ?
וואו איז שניאורסאָן ?
ב עט י (האלב מיטץ פּנים צום פאָטער, קוקט אַראַפּן. שניאורסאָן
האָט זיך צעקריעגט מיט איװאַן איװאַנאָויטשען.
שניאורסאַן (נטטרעטצרויס. ניט צעקריעגט, צעאַמפּערט
זיך.
ד וד שפּיר אַ , = צעאַמפּערט זיך איז שענער ? אַזעלכע
גוטע פריינט ? װי קומט דאָס ? וואו איז ער, אונזער צעאַמפּערטער
קװאַרטיראַנט ?
ב ע טי טנ פריהערן. ער איז ברונז געװארען און איז אַװעק
צו זיך,
דוד שטיראָ. בּרונז געװאָרען? איך האָבּ נישט ליעבּ,
אַן מע איז ברונז! איך בִּין א שפּיראָ, און די שפּיראָס, איהר
פארשטעהט צי ניין, האָבּען פיינט, אַן מע שפּיעלט זיך אין בּרוגז
פעך! אָט נעה איך, װעל איך איהם אַראָפּבּרענגען אין איין כּהרף"
עין און מאַכען שלום, איך האָבּ ליעב, איהר פאַרשטעהט צי ניין,
שער צו ווין אַ אוך 111
אַז ס'איז שלום ! איך חייס דוד שפּיראַ !... וגעהטיאָפּ אין דער זייטינער
טייר צום קװארטיראַנט, צום אסטתען איוטנאו, װאָס ניכט אלס שניאורסאן. --
אין דעם קופטאַן פון דער קיך קעצעלע, און באַלד פון בעטיי'ס צימער קומעך-
אריין מארלעטווייז ינוננווארג.. פֿון דער זייטיגער טיר קומעךאָן דוד שפירא
מיט'ן קוארטיראַנט, דעם אמתען איװאנטט, װאָם נילט אֲלם שניאורסאַן. דוד
שפּיראַ פיהרט איהם צן צן שניאורטאַנען, ועלכער ניכט אלס איואנאון. אט
האָב איך איהם געבראכט, אונזער ברונז'ען דאַנטיסט. נו, גיט זיך
די הענט, און שלום זאָל זיין ! אַזױ הייסט אייך דוד שפּיראָ, און
א שפירא אַז ער חייסט, דארף מען איהם פאָלנען { נצו דער טאַבטערן.
בּעטי! װאָס שטעהסט דו, וי א מחותנת'טע פון התנ'ס צף?
סום נאָר אַהער | העלף סיר מאכען אַ שלום צווישען יעקב'ען מיט
עשו'ען, װאָס האָבען זיך צעקריעגט פֿאר דער בכורה,,,. נעם-צונויף
זייערע הענט אָט אזוי אַ און לאַזען זיי זיך איבּערבעטען !
בּ ע ס ' ואד צעררדערט, שמײכעלט איבער כח}. וואָס זענען זיי,
קליינע קינדער ? {נעמטיצונויף זײערע ביידענ'ס הענט. ביידע הברים קוקען
גִים איינס דאָס אנדערע אן די אויגען, שטמיככען פאַרלענען.
הורוויטש קקט אױף די בײדען. זאָל מיך אַזוי וויסען אַ
בּייזע וועטשערע, אויב איך הויב אָן צו וויסען, וועך פון די צוויי
(ווייזט אויף ביידע חברים} אין דא דער יעקב, און ווער איז דער עשו?
זע ווערט 8 געלעכטערן.
ד וד שש פי ר אָ. װאָס איז די נפקאימינה? אַבִּי שלם.
אויף שלום האַלט זיך אויף די וועלט. אַזוי שטעהט געשריבען ביי
אונז -אין די היילינע סמרים.. גהינטאױף די אוגען). אלע זענען
שוין דאָ 4 און וואו איז די בּעל-חבית'טע? נעס קומטאַן שרת שפירא
פון קיף סים 8 נרויסער וװאָוע, איבערגעדעקט. נָאֶך איהר נעהטנאַך סיאמקע
מיט א טעצעל מעפער און נאַפּלעון. מאַדאם! דו ביוט אויך דאָ? ביוט
געקומען צו דער רעכטער צייט ! נו, עוֹלם, צום טיש, און לֹאָמִיר
אַקאָרשט נעמען צו פּיסלעך משקח, אַזױ װוי גאָט האָט געבּאָטען.
{פארנעמט דעם אױיבענאָן, צעניסם דעם װיין אין די גלעוכער. 6לע שטעלען
זיף אויס ארום טיש). און לֿאָמִיר טרינקען 8 כּום לכבוד די ליעבע,
114 שלום-עלובם!
טייערע געסט, און לכבוד דער אימעניניצע אונזערער, װאָס איו
היינט געװאָרען אקוראָט נייענצעהן יאָהר, און אַז מיר האַלטען
אין טרינקען וגיסטז, וועלען מיר שוין טרינקען פאַר כ? ישראל און
צודווינטשעווען, אַז יעקב מיט עשו'ען זאָלען זיך שוין קײיינמאָל ניט
קריענען און ניט אַמפּערען זיך... איך מיין ניט נאָר אָט די ראָזיגע
וווייזט אָן אויף די צװויי חברים, װאָס שטהען ביי'ם טיש און בעמי צווישען זיין =--
איך מיין טאַקי די אמת'ע יעקבס, איהר פּאַרשטעהט צי ניין, מיט
די אמת'ע עשוס זאָלען לעבּען צווישען זיך גשלום ושלוה, -- און
ס'זאָל ווערען אויס פּראַװאָזשיטעלסטװעס, אוים דאַנטיסטען, אויס
טינטענמאכערס, אויס סטאָלאַנאַטשאַלניקעס, וי אין פסוט
שטעהט וגר זאב עם כּבש --- א װאָלף מיט אַ שעפעלע צוזאַמען...
והויבט:אויף זיין כוס. אַלע נעמען זיך צו די נלעזלעױן. לחיים, אירעף
לחיים !.. ומע באַנעגענט זיד מיט די גלעזלעד). |
כֿאַנגזאַם פאלט דער פארהשנג.
ענדּע פונ'ם צװײמען שֵייט.
דריטער אַקט
1א קאַבינעט ביי'ם רב, רב לוי הײלפּערין. צוויי שאַפעט מיט ספרים.
איין שאַפקע א גלעזערנע, פון װאַנען עס זעהען זיך אַרוס אַ זילבערן
חנוכהילעממעל, 8 קידושבעכער, אַ חדס, א געפלאַכטענע הבדלה.
אויפ'ז װאנט, צווישען אנדערע אידישע בילדער, אויף דאָס באַקאַנטע
בילד פון דאַקטאָר הערצל. אויפז טיש אָפענע ספרים, ביכער,
צייטונגען, אידישע און רוסישע. ביי דער װאַנט אַ שרייב'טיש. --
דער רב, רב פֿוי היילפּערין, קרוב צו פומציג, אַ שענער
איר, 8 זויבערער, אין אַ שװאַרצען לאנגען סורדוט, אין א וייס
געפּרעסט העמר. אַ קליין בערדעק, אונטערגעהאַקטע פּאוֹת, א הויכער
ווייסער שטערן, אַ קליין זיידען יאַרמעלקעלע אויפ'ן קאָפ, װאָס פאַך.
קירט זיף אין די שענע שווארצע, ערטערוויי} באוילבכערטע האָר. עף
מאַכט דעם איינדרוק מעהר פון אַ מיושב'דיגען אײראָפּעער, פון א
בכבוד'ען גבירף א סוחר, איידער פון אַ רב. ער שטעהט פאַרלענט די
הענט אהינטער, און אֵרוֹם איהם -- אַ רעדעל בככוד'ע אידען, אנ-
געזעהענע בעלידבתים פון שטאַרט; גוראריה -- א היכער, א
טרוקענער. שע רע שע וו יצ קי -- אַ נידעריגער, א געפּאַקטער,
מיט אֵיין ארדען אויף דער ברוסט. ב ערנשטיין, מאַנאטע-
וויטש - געגאלטע בערױ. ראַבינער קאפווארטסטיי --
איין אַלטער מאַן מיט צװיי אַרדענס. אַלע אין פראַקען, וייסע
שניפּטען, צילינדערט, זייערע פּנימ'ער שיינען. די אלע, מיט'ן רב
און מיט'ן ראַבינער אין דער שפּיץ, זענען נאַר-װאָס צודיקגעקומען
פונ'ם גובערנאטאָר, ביי װעמען זיי זענען געװען אַלס דעפּושטציען.
רב לוי הייפ 8 ערין נרעדט געלאַסען, געצעחלטע ווערטער).
מיר האָפען, אידען, אַז דעם גופּערנאַטאָר'ם ווערטער וועלען מקוים:
ווערען, און עס וועט, אם ירצה השם, זיין שטיל, און אַז מיר וועלען:
זיך, מיט גאָט'ט חילף, באַנעהן היינטיגען פּסח אֶהן אַ פּאַנראָם, .
118
שלוםיעלכים ב, א 8
114 י שלוםזעלובם
ראַצּינער קאַלוואַרס קי צם ובן. איהר זענט
נאָך אין ספק, אַז ס'וועט זיין שטי? ? אַז נאַטשאַלסטװאָ וויל ניט,
קאָנט איהר שוין זיכער זיין. איך האָבּ איבּערגעלעבּט ניט איין
פּאָגראָם, אין מיר שוין בּאַקענט די שטימונג נאָכ'ן חוש הריה.
נוראריה. ויבאלד דער גובּערנאַטאָר האָט געזאָנט מיט
דעם לשון: , בורטיע ספּאָקאָיני!" --- מעג מען שוין זיין רוהיג.
ש ע ר ע ש ע וויצ קי. זעהר קאָרעקט! פפּריניאַטי
מיערי" --- האָט ער געזאָגט. זעהר קאָרעקט! זעהר קאָרעקט {
בע רנ ש טיין. (אי ניע װאָזבּוזשדאַיטיע דרוניך? --
האָט ער צונעלעגט,
מ א נאַס עוויטש ממיט א דריבנע נעלעכטערע?ן. הע - הע,
דער פּשט איז, הייסט עס, אַז מיר זאָלען ניט מאַכען אויף זיך אַליין
קיין פּאָנראָם, חע - הע - חע ! |
ראַ פינער 7קא לוואַ ר ס קי. זאָגט דאָס ניט, 8
גובעדנאַטאָר דאַרף זיין נייטראַל,.. איך בּין שוין ראַבּינער בּטלד
דרייסיג יאָהר, מיר האָבּען שוין דאַ געהאָט אַלערלײ גובּערנטטאָרען,
גורא ריה. איהר דאַרפט זיין צופריעדען, װאָס מיר
האָבען איצט אַזאַ נובּערנאַטאָר. אַ דימענט פון אַ גוי !
שערעשעוויצ קי. זעהר קאָרעקט! זעהר קאָרעקט!
די האנט געגעבּען איטליכען, געבּעטען זיצען. , סאַדיטיעס, אַבּראַם
בּאַריסאָװיטש? --- האָט ער געזאָגט צו מיר,,. זעהר קאָרעקט!
זעהר קאָרעקט ! |
| בע רנ ש טיין. סמט איהם דערפאר אױך 8 דאנק?
שוין גענוג טרויעריג, מאָחלט אַייך, דער פֿאַקט אַליין, אַז אידען
דאַרפען געהן מיט אַ דעפּוטאַציע צום גובּערנאַטאָר, אַז סע פומט
אונטער א יום-טוב, און בּעטען שטיצע פאַר זייערע בּרידער..,
מאָנאַסעוויטש. הע-חע! או ס'איז גענוג אַזדאָךי
אוןדאַזדוועה, אַז אידען פרעהען זיך דערמיט, װאָס דער גובּערנאַטאָר
טרייסט זיי סיט אַזעלכע ווערטער, וי ,בורטיע ספּאָקאַיני".
שווער צו זוון אַ אוך 1156
פּריניאַטי מיערי", חע -חע! מיר קאָנען, הייסט עס, שלאָפען
רוהיג --- מע װעט אונז ניט בּאַפאַלען, װוי אין מלחמח-צייט, און
מע וװעט אונז ניט אויסשעכטען מיט ווייב און קינרער לכּבוד דעם
הייליגען יום-טוב, חע - חע - חע !
רב ?וי הייל?פ ערין מפצטן. װאָס זאָל מען טחון,
אַז מיר לעבּען אין אַזאַ בּיטערער צייט ? אין היינטיגער צייט, אַז
מע קאָן אונז בּאַשולדיגען אין אַזאַ מיאוס'ער זאך, וי מיט הונ-
דערטער יאָהרען פריהער, איז ניטאָ װאָס צו רעדען, און מיר דארפען
ואנען: ,נם זו לטובה! ..
גודראריה. נם זו לטובח! נם זו לטובה!
שערעשעוויצקי. זעחר קאָרעקט! זעהר קאָרעקט!
און וי געפעלט אֵייך דאָס, װאָס דער גובּערנאַטאָר האָט זיך נאָכ-
געפרעגט אויף די שניאורסאַנס 4 ,אַבּראַם בּאַריסאָװויטש, זאָגט
ער צו מיר, טשטאָ וי זנאַיעטיע פּראָ שניאורסאָנאָן ?".
בּערנ שטיין. נים אַזױ, און ניט אֵייך אַלײן האָט ער
געפרענם. דאָס האָט ער בּיי אונן אַלעמען געפרעגט: װאָס
ווייסען מיר צו זאָגען וועגען איינעם א שניאורסאָן ?
ם אַנאַסעוויט ש. הע-הע! אַ צדיק שניאורסאָן,
האָט ער געזאָנט. א , צאַדיק? און א , חאסידימעץ', מיט דעם
?שון און מיט די ווערטער, חע - חע !
ראַבּינער קאַלוואַרסקי. ,חאסדימעץ"? --
איך געדענק גאָרניט, ער זאָל זאָנען אַזא װאָרט,
שערעשעוויצקי, געאָגט, געזאָגט! זעהר קאָרעקט}
זעהר קאָרעסט !
רב לוי היילפערין. װאָס זאָלט איהר קלערען ?
גאָט האָט אָנגערוקט א חמארע אויף זיי, א מין פינסטערניש אין
מיטען העלען טאָג, און האָט זיי מבלב? געווען זייערע מוחות, או
זיי זאָלען גלויבען אין אַזעלכע ווילדע נאַרישקײיטען, דאָס אין א
שטראָף פאר זיי אליין, נים פֿאַר אונז, װאָרום אַז ס'וועט קומען די
ציים, ס'וועט זיי ליכטיג ווערען אין די אויגען, וועלען זיי זיךף
116 | שלום-עליכפ -
שעמען דעמאָלט פצור זיך אליין., און דעריבער דאַרפען מיר
זאָגען נטמך א מאָל: ,82 זו לטובה!",. נדער עולם הויבטיאַן געוע*
גענען זיזן. נו, האָט זשע פיך אַ גוטען יום-טוב, און זאָגט אַן אַלע
אידען די נומע בשורח, 8ז פון א פּאַנראָם זענען מיר יעדענפאַלס
געזיצערט,,,. איך, פֿון מיין זייט, װעל הייסען אויסרופען וועגען
דעם היינט נאָך אין אַלע שוהקען,
ראַכינער קאַלווארס קי. און איך על עס דער"
מאַנען מאָרנען אין מיין , ריעטש",,,. 6 גוטען יום-טוב.
רב ?וי הייל?פע רין. איך וינטש אייך אַלעמען.
ײ כגשר'ען פּסח, א פרייליכען יום-טוב.
אַ 5 ע, א נוטען יום-טוב! אַ פֿרייליכען יום-טוב! א
גליקליכען יום-טוב! נדער רב באַנלײט זי אַרױס ביז דער טיר. זײ
געהעאַפּ, נאָך זײער אַװעקגאַנג זעצט זיך רב לוי הײלפּערין אַװעק צום שרייב"
טיש און וארפטיאַן אויף דער גיף א צעטע?, טהוט 86 סלנג מיט אַ גלעקעל,
װאָס שטעהט אויפן טינטער, און עס קומטארײן ד ער שמ ש, אַנגעטהאָן
ריין, אין אַ הויכען שװאַרצען קאַפּעליש, בלייבט שטעהן מיט גרויס הבנעה ביי
דער טירן.
ר בכ ?וי היי5פ ערין. הינט, בּאַלד נאָך מעריב,
זאָל אויסגערופען ווערען אין אַלע שוהלען, בּתי-מדרשים און מנינים
די דאָזיגע ווערטער נלייענט פונ'ם אַנגעשריבענעם צעטעלן: ,מען אין
מכריז ומודיע אינ'ם נאָמען פונ'ם נובערנאטאָר, אַז אַלע רעד וועגען
אַ פּאָנראָם אויף אידען היינטינען פּסח זענען אױסגעטראַכט,. עם
זענען אָנגענומען געװאָרען אַלֶע מיטלען, און מע בּעט, אַז אירען
זאָלען זיך האַלטען רוהיג"..,. וניטאינער דעם שמש דאָס צעטע?. דעף
שטש געהטיאַפּ,. רב ?וי היײילפּערין שטעהט:אויף, גלייכט זיף אויס, זימצענריג,
עס עפענט זיד אויף א האלכע טיר און עס באַװײזט זיד וװיעדער דער שטשן.
ד ען שמ ש. אַכּריסט איז נעקומען -- װוי? זיך זעהען.
רב ?וי היילפערין. זאָל ער אַריינקומען. נעס קומט
שריין א 'וואנאָוו, דער, ואס גיכט אלס שניאורסאַן. דער שמש מצכט"
צו נאָף איחם די טיר, ווערט פארשואונדען.
- שווער צו זיין אַ אוף 117
א יוואַ נאַ וו (טהוטאיס דאָט היטע?, בלייבט שטעהן אין פאַרי
לעגענחייט, באַטראַכט אַ וויילע דעם רב. קענטיג, אַן ער שלאַגט זיך מיט דער
דעה. ענדליף געהט ער צן, שטעלט זיך פאָרן. איואנאַן.
רב לוי היי 97 ערין נשטעהטאויף, ציהט איהם אויס רי
האַגט, געמט איהם פריינטליך אויף. רעדט אַ שען רוסיש}. זעהר אַנגענעהם!
זיצם. (וייוט איהם אויף אַ שטוה?. זעצט זיך אַלײין אויך אויף א שטוהל
אקענען איחסן. סמיט װאָס קאַן איך דיענען?.. איחר רויכערט?
נשטעלט איהם אונטער אַ פּושקע פּאַפּיראַסעןן.
א י וו אַ ( אַ וו בבאדאנקטן. איך בִּין צוֹ אייך געקומעה,
ראַבּכּי, זיך באַראָטען, װוי סמיט אַ פֿאָרשטעהער פונ'ם אירישען
פאָלק, פונ'ם אידישען גלויבּען... צום אָנהויבּ האָבּ איך מיך גע"
װאַקעלט, כּמעט וי געשראָקען... חאָטש געהערט האָבּ איך פון
אַייך אַ סך גוטעס,.. דאָך -- דעם ערשטען מאָל אויף מיין לעבען
ביי אַ אידישען ראַבּבּי,.. נאָר אַז איך האָב אֵייך דערזעהען, --
דערלויבּט מיר צו זאָנען עס אייך אין די אויגען, -- האָט איהר
מיט אֵייער אויסזעחען, מיט'ן ערשטען סוס, מיך איננאַנצען אַוועק-
געקויפט, און איך זעח-ארויס, אַז מיט אַייך קאָן מען רעדען נאנץ
אָפענטליך,
רב ?וי הייפ5 מּ ער י }| טיט א שמײיכעלן איך דאַנק
אייך זעהר פאַר אזא אָנגענעחמע מיינונג וועגען מיר,,, איחר קאָנט
דאַ זאָנען אלץ, װאָס איחהר האָט צו זאָנען,
א יוואנ אָוו. איך װע?ל זיין קורץ, וי ווייט מענליך,
איך בּין אַ פּריסט, און דורך אַ צופא? געפין איך זיך צווישען אידען.
האָבּ איך זיך באקענט מִיט א אידיש סיידעל און האָב זיך פאר-
גיעבט און איהר.., און איך מיין, דאָס הייסט, איך ווייס, אז זי
מיך האָט אויך ליעבּ, און ס'איז קיין אַנדער אָפּהאַלט נישט פארהאן,
אויטער זיין זאַך ; ואָס זי איז אַ אידין, און איך בין א כּריסט..
זי זאֶל אָננעמען בּריסטענטום -- דאָס קאָן ניט זיין פאַר קיין פאַל
אין דער וועלט,. אין דעם בּין איך איבערציינט, װאָרום זי אין צו
8 הייסע פּאַטריאָטין פֿאַר איהר פאָלק, און איך אָנערקען, אז פון
118 | שלום"עליכ
מיין זייט װאָלט דאָס געווען אַ פאַרבּרעכען, איך זאָל זי צווינגען
דערצו, איהרע עלטערען װאָלטען דאָס ניט איבּערגעטראָגען. נו,
איז נעבליבּען בּיי מיר, אַזױ וי איך האָבּ זי זעהר שטאַרק ליעבּ,
און קיין אַנדער אויסוועג איז ניטאָ, --- האָבּ איך מיך פעסט אַנט"
שלאָסען, --- װאָטש מיינע עלטערען וועלען זיין קענען דעם, שטאַרק
קענען דעם, -- איך זאָל אַריבּערנעהן... דאָס חייסט, איך ואֵל
אַננעמען אירישקייט... װאָס װעט איהר זאָגען דערויף ? ואפּגעאָגט,
פיהלט זיך איװאנאָו, װי ס'איז איהם אראָפּ אַ באַרג פון די פּלײצעסן. |
רפ פֿוי היי?פּערין נעעסען די נאַנצע צייט אַנגעשפּאַרם
אויף דער לינקער האנט און מיט דער רעכטער נעבלעטערט אֵין אַפענעם ספר,
האט אָפּנעאָטעמט, פֿאַרמאַכט דעם ספר, אַװעקגעשטעלט די אוינען אויפ'ן גאסט
מיט א ביטער שמייכעלן. איך פרעג אַייך ניט, ווער איהר זענט און
װאָס איהר זענט. איך פרעג ניט, װוער איז ראָס מיירעל, װאָס איהר
האָט אַזױ כיעבּ. אַזעלכע זאַכען האַלט מען, געוועהנליך, בּסוֹר...
איך קאָן אַייך אָבּער, יוננערמאַן, ליידער, מיט קיין זאַך נישט
העלפען און קיין שום עצח נישט געבּען. איך קאָן אַייך נאָר זאָנען
איין זאַך : איך בּאַדױער אַייך פונ'ם גאַנצען האַרצען, איך האָבֿ
אויף אייך רחמנות,
איוואַנאָוו ואיבערראַשטן. רחמנות ?... נװישט זיד דעם
שװוייסן. : |
רב ?וי היילפּערין, נעבּאך א רחמנות אויף אֵייך.
ט נאָט'ס רחמנות !
איוואַנאָוו. איך פארשטעה אַייך נים..
רפ פֿוי היילפּערין. אָט װעל איך עס אַייך דער"
סלערען. בּאַרעכענט אַייך נאָר גוט : זיעבּען מיליאָן אומגליקליכע,
רעכטלאָזיגע, פארהאסטע, געיאָנגטע און געפּלאַנטע שטיפקינדער
פּלאָנטען זיך אַרום אינ'ם דאָזינען גרויסען לאַנד, זענען אומעטום
איבּעריג און איטליכען גרויס אין די אויגען מע זיצט און מע
בּרעכט זיך די מוחות, מע קליגט זיך און מע טראַכט און מע קאַן
שווטר צן זוון אַ אוך 119
גאָרניט צוטראכטען, וי שרום זייערער פּטור צו ווערען, -- װוילט
איהר, א גליקליכער מענטש, א פרייער, אַריבּערגעהן צו אָט די
דאָזיגע זיעבּען מיליאָן אומנליקליכע ? איהר וילט זיין, אַפּנים,
דער ערשטער פונ'ם אַכטען מיליאַן?.. נפּויזען איך זעה, איהר
וואונדערט זיך, װאָס איהר הערט פון מיר, אַ דב, אַזעלכע רעד ?
פאַר אַייך, פאַר א כּריסט, אין עס טאַקי אַ וואונדער. אייערע
גייסטליכע פאָרשטעהער טװוען ניט אַזוֹי, בּעת עס קומט א פרעמ"
דער צו זיי אָננעמען זייער גלויבען,. אַדרבּה, בּיי זיי ווערט עס
גאָר פאררעכענט פאַר א מצוח צוציהען אין זייער לאַנער װאָס מעהר
פרעמדע..,. מיר, אידען, אֶבּער קאָנען זיך אַזאַ לוססוס נישט דער-
לויבען,. אונזער וועלט איז ענג און פינסטער, דאָס קעבּען פו? פּיין
און נויט, -- װי אַזױי זשע האָבּען מיר דאָס רעכט צורעדען די
פרעמדע, די פרייע און גליקליכע מענטשען, זיי זאָלען אַריבערנעהן
צו אונז 7,., נאָך פון אמאָל אָן, פון נאָר די אַלטע צויטען, האָט
אונזער תורח אונז אָננגעזאַנט, אַז מיר זאָלען זיין געהיט פון אָנצן
נעמען גרים, יעדער נר, יעדער פרעמדער הייסט עס, װאָס קומט
צו נעהן צו אונז פון איין אַנדער וועלט און ווי? זיך אָנשליסען אָן
אונזער פאָלק, -- דארפען מיר איהם פריהער ואָהרענען, עפענען
די אוינען, ער זאָל זיך גום אַרומקוקען, וואוהין ער נעחט, ער זאָל
זיך נוט בּאַטראכטען, װאָס ער טחוט, ער זאָל וויסען און גערענקען,
אז ס'איז שווער צו זיין א אידן...
איוואַנ אָוו. אנטשלדינט. די דאָזינע ווערטער:
,ס'איז שווער צו זיין אַ איד" האָב איך געהערט שוין וויפיעל מאָל,
און עס קאָן זיין --- איך נעב-צו, -- אַז ס'איז ניט נדינג צו זיין
אַ איד. האָב איך אָבֹּער אייך נעזאַנט שוין דעם מאָטיוו, ם אַ ף
וואָס איך נעח דאָס טחון. עס איז קיין אַנדער אויסווענ נישטא.
רב לוי היילפּערין. צוא שװאַכער מאָטיו אויף
צו מאַכען אַזא ערנסטען שריט !
א יוואנ אָווֹ. אַנטשלדינט, ראבּבי. ליעבע איז, נאָף
אייער מיינונג, אַ שװאַכער מאָטיוו ?
190 : שלום-עליכם
רב לוי היילפערין, ליעבע איז א הייליג געפיה?,
נאָר אַ שװאַכער מאָטיוו אויף צו מאכען אַזא שריט, ברעכען א
גלױיבּען קאָן מען נאָר בּיי אַ אינווענינסטען קריזיס, ווען איך הער-
אויף צו גלויבּען אין דעם אוֹן הויב-אָן צן גלויבּען אין אֵיין אַנ-
דערען, --- אָבּער ניט צוליעבּ דערגרויכען אַ געוויסען ציעל, עס מענ
זיין אפילו װוי שען. סיר, צום בּיישפּיע?ל, באַדויערען אונזערע
משומדים אַלץ איינס, צי זיי האָבּען זיך נעטויפט צוליעב פּראַװאָ-
זשיטעלסטוואָ, צוליעב אַ דיפּלאָם, צוליעב פּרנסה, אָדער צוליעה אַ
מיידע?,,, פאַרשטעהט זיך, אַז איער מאָטיוו אין פיינער, די
פּסיכאָלאָניע אין אֵיין איידעלערע; אָבֹּער דער קאָמפּראָמיסם
בּלייבּט אַ קאָמפּראָמיס. עס איז געמאַכט געװאָרען 8 שטיקעל
געשעפט מיט נאָט, אַ מין , בּיזנעס", װי די אמעריקאנער רופען
עס אָן.. |
איוואנ אָוו. עס האַנדעלט זיך דאָ, איינענטליך, ניט
ווענען גלויבּען... דאָ רעדט זיך נישט וועגען גאָט,.,
רבּ לוי הייל מע רין. איך וייס. איך רעד אויך
ניט פון גלויבּען, אין נלױיבּען אין מען בּכל? היינטינע צייטען
שװאַכליך, סאַי בּיי אונז, סאַי בּיי אַייך... איך רעד פונ'ם פאָלק,
פון דער אומה רעד איך, איהר װועט דאָך נישט וועלען איינרעדען
זיך אַליין, אַז איהר, אַלס נעבּוירענער כּריסט און אויפגעצוינענער
צווישען כּריסטען, בּיי היינטיגע בּיטערע צייטען פוֹן ראַסענהאָס,
ווען מענטשען זענען וועלף, --- אַז איהר האָט ליעב א אידען, אַז
בּיי אַייך איז אַ איד און ניט אַ איד אַלֹץ איינס..
א יווֹאַנ אַ וו עננטוזאַסטישן. בּיי מיר אין אַלץ איינס!
איך ווייס, אַז איך האָבּ ליעב אָט דאָס מיידעל מיט מיין גאַנצען
וועזען --- און איך װוי?ל ניט וויסען פון קיין זאַך !...
= ר בּ לוי היי?פ ערין (מיט אַ שמײכעלן. נודוא, איך
גלויבּ אַייך זעהר נערן און איך פיה? אַייך מיט מיט מיין גאנצען
האַרצען... איך דאַרף אייך אָבֹּער זאָגען, יונגערמאַן, פאַרהאַן בּיי
אונז אַ שפּריכװאָרט, אפילו א בּיסעל א באַנאַלעס, נאָר איין אמת=
ישווער צן זוון אַ איך 121
דיג װאָרט : ,וי קאָנסט דו ליעב האָבּען דאָס ווייבּ, אַן דו האָסט
נישט ליעב איהר משפּחה ",,,. אונזער משפּחה איז, ליידער, נאָף
קײינמאָל אַזױ ניט פֿאַרהאַסט געווען פון אַלעמען, וי אין דער
לעצטער צייט. נאָט זעהט, בּיי װאָס עס האַלט, אויף װאָס מיר
זענען אַריבּער! ננעמט אַ רוסיש בלאָט פון טיש און װײזט איהטן. זעהט,
װאָס מע שרייבּט וועגען אונז! ווייוט איהם אין בלאַטן.
ט יוואַנאָווֹ נטחם א קק לײענט הױדן. בלוט פאר
בּלום!... עגטאוועק דאָס בלאָט מִיט פאַראַכטונגן. דאָס האָב איך
געלייענט נאָך נעכטען... נו, ווער ווייסט דאָס ניט, אַז די גאנצע
דיעלאָ פונ'ם ריטוא?ל-מאָרך איז א פאַנטאָזיע, א שווינדע?, א גראב
שטיקעל אַרבּייט ?
רב לוי היי?פּערין נמיט צפרירענקייטן. דאָס זאַנט
איהר? עס אִיז זעהר אָנגענעהם צו הערען פון א כּריסּט אַזעלכע
ווערטער. װאָס זאָגען אָבּער אַנדעוע כּריסטען ? אֶט זענען מיר
געווען נאָריװאָס בּיום נובערנאַטאָר אַ דעפּוטאַציע, איך און נאָך
עטליכע פאָרשטעהער פון דער הינער אידישער געמיינדע. נו, האָט
מען געשמועסט אַלץ וועגען דעם ריטואַל-מאָרד, אָדער וועגען דעם
,,שווינדעל?, װי איהר רופט עס אָן... בּיי אייך אין דאָס אַ שוויג-
דעל, און בּיי זיי איזן דאָס אַ גאַנצער עסק, אַ פּראָצעס, איהר האָט
בּאַדאַרפט הערען, מיט װאָס פאר אֵַיין ערנסט דער גובּערנאַטאָר,
אַ געבילדעטער אינטעליגענטער מאַן, האָט אונז געשטעלט נאאיווע
פראַנען איינע נאָך דער אנדערער און נאַכגעפרענט זיך אַלץ אויף
איינעם אַ שניאורסאָן, צו קענען מיד איהם נים? אַ שניאורסאָן
פעהלט זיי צום פּראָצעס,
איוואַ נאִוו נפאַראינטערעסירטן. טאַקי ערנסט? צו װאָס
באַדאַרפען זיי אַ שניאורסאָן ?
רב ?וי היילפּ ערין. בּכדי ס'אָל זיין מעהר
,ריטואל?, די שניאורסאָנס, פאַרשטעהט איחר מיך, קומען אַרױס
פֿון..,
2 / שלום-עליכם
איוואַנאָוו. פו די ליבּאוויטשער ,צאַדדיקעס".. זוכט
מען, הייסט עס, דעם , צאַדדיק" שניאורסאָן ?
רב ?וי היי ?8 ערין ממיט א שמינעט. פון אֵייערע
ווערטער קאָן מען אַרוסזעהן, אַז איהר פאַרקעהרט מיט אידען און
האָט זיך אָנגעזאַפּט מיט וװוערטער... אַלזאָ, זוכט מען אַ שניאורסאָן
אויף צו בּאשולדינען איהם אין ריטואל-מאָרד. אַ שאָד! איהר
זענט א כּריסט, װועט איהר דאָפּ גאָרניט קאָנען פאַרשטעהן, װי
ווייט ?עכערליך און שמערצליך דאָס איז צוֹ הערען, אַן מענטשען
זוכען צו בּאַשולדיגען אין אַזא מיאוס'ען פאַרבּרעכען די אייניקלעך
מון יענעם גרויסען לאַדיער רב, רבּ שניאור-זלמן, װאָס זיי, די זוכער,
זענען, בלעבּען, נישט וועורטה צוֹ דערמאַנען דעם נאָמען זיינעם...
איוואנ אוו. דאָס זענט איהר גערעכט. יעדער עהר"
ליכער כּריסט װעט אַייך נאָכגעבּען, אַז איהר האָט רעכט. נאָר,
גאָספּאָדין ראַווין, איך בּעט אַייך הונדערט מ? פאַרצייהונג, װאָם
איך דערלויב מיר צו בּאַמערקען אַייך איין זאַך ; װיבּאַלד אַז איהר
זענט אַזױ שטאָלץ אויף אײייערע גרויסע מענטשען, --- וי אַזױ געהט
איהר דאָס מיט דעפּוטאַציעס און דערנידעריגט זיך פאַר יענע,
וועלכע בּאַשמוצען אַזױ מיאוס אַײערע גרויסע ?
רפ ?וי היי ?מפ ערין נהאלב פארמאַכט די אויגען, רעד
מיט א איראַניש שמייכעלן. און וי אַזױ װאָלט איהר געטהאָן ?
איוואַנאָוו. איך זאָל זיין אויף איער אָרט, װאָלט איך
ניט גענאַנגען צום נובּערנאַטאָר, ער זאָל מיר העלפען פון אַ אירישען.
פּאַנראִם,,.
רב וי היילפ ערין מעלאכט זידן. ערשטענם, ניט'
פון א אידישען פּאַנראָם, נאָר פון א ריס טליכען.
אידען האָבּען דערווייל נאָך קיינמאָל קיין פּאָנראָם ניט געמאַכט..
א יוואנ אָוו. פּאַרדאָן. איך האָבּ מיך נישט גוט אויס-
געדריקט, איך זאָנ, אַז ווען איך זאָל זיין אַ איד, װאָלט איך מיךף
נעשעמט קניהען פאַר די, װאָס מאַכען אויף מיר פּאָנראָמען...
שווער צו זוון אַ אוךף | 498
ר בּ לוי היילפ ערי} ש ביסעל מיט פארדרטסן. און
ווען איך זאָל זיין א כּריסט, װאָלט איך מיך נאָך מעהר געשעמט,
אַז אידען זאָלען קומען צו מיר מיך בּעטען, איך זאָל זיי ניט באַ-
פאַלען אין דעם פייערליכסטען און אין דעם פױייליכסטען פון
זייערע ימים-טובים, ניט מאַכען א ת? פון זייער האָב און נאָב און
נים בּאַריהרען זייערע פרויען און קינדער... (אין אוימרענונג אוים"
געשטאַנען און נעמאַכט א פּאַר טריט הין און צוריק),
איוואַנ אוו נְאָד איַן אומאַנגענעהמער פּויזען. אנטשולריגט,
געעוזרטער ראַבּבּי,. ניט דאָס האָבּ איך געמינט,,, איך האָבּ געװאָלט
זאָגען, אַז ווען איך זאָל זיין א איד, װאָלט איך געזוכט הילף בי
זיך טליין... איהר זענט אַ פאָלק פון זיעבּען מיפואָן, וי איחר זאָגט,
און א פֿאָלק מיט אַזאַ פאַרגאַנגענהײט, מיט טוא קולטור, --- וי
דערלאָזט איחר, מע זאָל אייך אזוי טרעטען מיט די פים 4 ומים חיץן,
אַ! איך װאָלט זיי בּאַווייזען, אַו א מענטש קאָן אליין בּיישטעחן
מאר זִיך! איך האָבּ קיין מורא נישט פאר פאַנרטמען !
רב לוי הייל?פּערין., געויס! היל איהר זענט
אַ כּריסט, און אַז איחר זאָלט זיין 8 איד, אָהן רעכש צו וואוינען,
אֶהן רעכט צו לערנען, אָהן דעכט צו ריהרען זיך פון דטנען שחין,
צחן רעכט צו שיצען זיך אפילו, אַז יענער פאַלט אויף אויך אָן אין
מיטען העלען טאָג אומבאשטראַפט, און איחר זאָלט, אַזוי וי מיר,
למשל, פּרובען אָפּליגען דריי טעג מיט דריי נעכט פארשטעקט ערגיץ
אויף א בּוידעם, אָדער אין אַ פינסטערען קעלער, אֶָהן בּרויט און אהי
וואַסער, און איהר זאָלט הערען דאָס פארשטיקטע נעוויין פון אומיי
שולדיגע קינדערלעך, --- אוי, בִּין איך זיכער, אַן איהר ואָלט
רעמאַלט געזונגען איין אַנדער ליעדע?!.,. נפויזען. ניין, יונגערמאן !
| ווערליג איך פאַרשטעה אַייך, אין ניט א י ה ר דארפט נעמען
אויף זיך אזא שווערע אַרבּייט צו זיין אַ איד. מיר, אַז מיר טראָנען
אונזער שווערען גלות אַזױ פיעל הונדערטער יאָהרען, --- ווייסען מיף
צוליעם װאָס ; צוליעב אונזער אַלטער תורח,. צוליעם דער תורת
קאָנען מיר זיך לאָזען אי טרעטען מיט די פיס, אי לאָזען זיך בּרענען
124 | שלום-עלוכם
אויף פייערען, אָבֶּער איהר ? צוליעב א מיירעל3,.. ניין, נישט
כּדאי! נישט כּדאי! טהוט דאָס ניט |... (מאַכט אַ באַװעגונג אויף
אויפצושטעהן).
איוואַנאָוו (שטעהטאויףן. איהר מאַכט מיר שווער דאָם /
האַרץ, געעהרמער ראַבּבי, איהר האַלט סיך אָפּ, איהר שרעקט מיך,
רב ?וי היילפ ערין. איך שרעק אַיך ניט. איך
זאָג אַייך נאָר דאָס, װאָס איך מיין,. אַ איד וו'ער ען קאָן מען
גיט. אום אַ איד צו ווערען, בּאַדאַרף מען פריהער דורכמאַכען דעם
גאַנצען אידישען גלות. מיט דער מאַמע'ס מילך בּאדארף מען
איינזויגען אין זיך דאָס סקאָנען בּיישטעחן דעם נסיון פון צו זיין
א איד,,, פאָלנט מיך, איחר לענט אַייך פריהער גוט איבער, װאָס
פאַר אֵיין ערנסטען שריט איהר נעחט מאַכען, און פרענט זיך אליין,
װאָס װעט זיין מיט אַייך נאָכדעם, שפּעטער, אויב איער ליעבשאפט
צום מיידע? וועט אָפּנעקיהלט ווערען ? צי װועט איהר קיין חרטה
ניט האָבּען? און צי וװועט איהר קאַָנען אויסהאלטען אַלֶע רדימות
און יאָגענישען און אַלע נזירות רעות, װאָס האַנלען אויף אונזערע
קעפ 1... | |
א יוואַנ אוו נמיט א זיפשם. אפשר זענט איהר גערעכט.
איך דאנק אַייך זעהר פאַר אַייער אָפענהערצינקייט. נאָר איך מון
אייך זאָגען, ניט וי פאַר א פרעמדען, נאָר װוי פאַר א פריינט, אַז
בּיי מיר איז דאָס אַ בּאַשטימטע זאַך,.. נענערנישן. אַזױ פוז דאָס
זיין און אַנדערש קאָן עס ניט זיין, וויי? קיין אַנדער אויסוועג אין
ניטאָ. איך האָבּ ליעב דאָס מיידע? -- און זי מון זיין מיינע }
נְניט דעם רב די האנטן
רפ לוי היי 87 ערין נדריקט איהם די האַנטן. נו, זאָפ
אייך גאָט העלפען, װוי איהר ווינטשט אַייך אַלײן,. איהר האָט מיך
געפרעגט, האָבּ איך אייך געזאָגט דאָס, װאָס מיין געוויסען און מיין
פּטרשטאַנד האָבּען מיר דיקטירט. און ווייטער --- וי איהר פאר*
שטעהט. געהט געזונט און זייט מצליח. נאיװאַנאָוו פארנייגט זיך טיעת
שווער צון זוון אַ איך 1328
געהט-אפ. רב ןוי היילפּערין טאַכטיצו רי אָסענע ספרים, װאס אוים'ן טיש, און
מראגט זיי איבער איינציגויין אין פפרים שראנק. -- נאָך א קורצער פויוע
עפענט זיך א האַלבע טירד און עס באװיזט זיך װיעדער א מאַל דער שמשן.
ד ער שמ ש. א איד פרענט זיך נאָך, צי קאָן ער זיך זעהען..
שפּיראָ הייסט ער,
רב ?וי היילפערין. זאָל ער אריינקומען. נעס קומט"
אַריין דוד שפּיראַ. דער רב געהט איהט אַקעגעןן.
דוד שפּירא. גוט מאַרנען רבּי! נפאַרנײיגט זיף טיט גרוים:
דרד-ארץן,
רב ?וי היי 85ע רין גייט איהם די האַנט, פריינטליףן.
װאָס וועט איהר זאָגען נוטס ? זיצט. מעצט זיך אועסן.
דוד ש פּיר א (הקוינקעלט זיך, בלייבט שטעהן. גוטס פרענט
איהר, רבּי ? וואו האָט איהר היינטינע צייטען גוטס? מיםצט,
זעצט זיד אַװעקן. איך ווייס ניט, אויב איהר קענט מיך.. נֹאַר אוז
איך װוע? אייך זאָגען, ווער איך בּין, װועט איהר שוין אודאי וויסען,
מיין נאַמען איז דוד שפּיראַ. פון די אמת'ע שפּיראָס... {קוקט, װאָס
פּאַר א ווירקונג עס מאַכט אויפ'ן רב, ווארט א ויילע און רעדט וייטערן. פֿון
די סלאַוויטער שפּיראָס בּין איך, נדער רב זיצט אומגעריהרט. דוד שפּיראַ
רעדט ווייטערן. איך בִין געגאַנגען פאַרביי, בּין איך ארייננעקומען
הערען, װאָס הערט זיך מכּח דער דעפּוטאַציע, װאָסם אין געגאננען
היינט צום גובּערנאַטאָר, און צי ס'איז אמת, װאָס מע זאָנט בי
אונז אויף דער בערזע, --- איך בּין אַליין אַ בּערזיאנער, זאָנט מעז
אויף דער בערזע, אַז דער גובערנאטאָר זאָל האָבּען באַרוהינט די
דעפּוטאַציע און זאָל האָבּען געואָגט, זאָנט מען, אז מע קאָן זיין
זיכער, אז קיין פּאָנראָם װעט חיינטיגען פּסח ניט זיין,
רב ?וי הייל?פערין נמיט א גרינגען שמייכעלן. ביי אֵייף
אויף דער בערזע ווייסט מען תמיד פריהער, ואָס סע טהוט זיך.
נאָך נישטאָ קיין שעה זינט מיר זענען אויפנענומען געװואָרען בּיי"ם
גובערנאטאָר -- און די בערזע ווייסט שוין.
-196 שלום-עלוכם
ד וד שפ יר אַ נפיהכט זיך עטװאָס פרייערן. איהר שפּיעלט
זיך מיט דער בּערזע ? בּיי אונז אויף דער בּערזע האָט מען נאָך
געוואוסט נעכטען, ואס דער גובּערנאַטאָר וװועט אַייך היינט זאָגען...
אָבֶּער ס'איז אמת, אַז ער האָט אַייך בּאַרוהיגט ?
| רב לוי היילפּערין. יאָ, ס'איז אמת, ער האָט אונו
בארוהיוט, איך האָב שוין אפילו בּאַפױילען, מע זאָל ווענען דעם
אויסרופען היינט אין אַלע שוהלען,. צו גאָט אַ האָפענונג, אַן מיר
וועלען האָבּען אַ רוהיגען יום-טוב, . |
ד וד שמפ י ר אָ. דאַנקען גאָט. געלױבּט השם יתבּוך!
{פויזע. קענטינ, אַז ער האָט עפּיס צן זאָנען. קוקט זיך אויף די הענם. אנט"
שליסט זיךף, טחוט פריהער א הוסטאָפּ אויף א זייטן. האָט קיין פאַראיבּעל
גיט, רבּי, איך האָבּ אַגב צו אַייך טאַקי אַ שטיקעל עסק אויך..
דאָס הייסט, ניט קיין עסק, נאָר אַ מין... אַ מין שאלה אַזעלכע..
דאָס הייסט, איך בּין נישט געקומען פרענען אַ שאלח, וי אַ אידינע
פרענט, נאָר גלאָט אַזױ עפיס אַ זאך האָבּ איך אַייך געװאָלט
פרעגען, אַ מין עצה הייסט עס... די מעשה איז אַזױױי. איך בִּין
אַ הינער בּעל-הבּית, שפּיראָ הייס איך, דוד שפּיראָ, פון די אמת'ע.
שפּיראָס, איהר פאַרשטעהט צי ניין, פון די סלאַוויטער,,. נפויוע.
קוקט, טאַמער װעט דאָס פאָרט אַ נעם-טהון דעם רב,
ר בּ ?וי היי ל?פ ערין{ פפרינטלידן. ואָס זשע האָט
איהר געװואָלט פרענען, אייגענטליך ?
דוד שפּיר אָ. ניט פרענען, נאָר נלאָט אַזי, בּדרך עצח
זיך דורכרעדען מיט אייך ווענען א זייטינען ענין, אויבּ ס'איז דער-
לױיבּט,,, בִּין איך, הייסט עס, אַ היגער בּעל-הנית, און עס קומען-
אַריין צו מיר פאַרשיידענע מענטשען, צום מיינסטען יונגעלייט,
סטודענטען... איך האָב אַ בּאַקאָנטען כּריסט, אַ סטודענט, בּעט
ער מיך, ער וויל זיצען מיט אונז בּיי'ם סדר... האָבּ איך געװאָלט
חערען פון אַייך, רבּי, איער שיסו?-הדעת, צי אין כּדאי, 7מש?,
אַז א כּריסט זאָל זיצען בּיי אידען גלייך מיט אַלעמען בּיי'ט סרר,
איהר פֿאַרשטעהט צי ניין, אַלס נאַסט 1...
ישווער צו זוון אַ אוף 121
רבּ לוי היילפ ערין. פאַר װאָס ניט? אדרבה!
{מיט א שמינעקן. זאָל ער זעהען, װאָס מיר טהוען סיט זייער
כּריסטליך בּלוט אויף פּסה..
דוד 6שפּיר אַ אױפעלענטן. סיינע װערטער} החא-חא!
פונקט דאָס אייגענע טענה איך מיט מיין ווייבּ: לאָזען זיי זעהען }
לאָזען זיי וויסען! עס קאָן צוניץ קומען אַמאָל, דער גױ איז
טכע איהר פאַרשטעהט צי ניין אַ גאנץ ואוילער גוי.. א
דעיסטוויטעלני סטאַטסקי סאַװועטניק'ס 8 זוהן... חאָטש אמיפן
זעחר פּראָסט ביי זיך { אבּער טאַקי פּראָסט, װאָס פּראָסט הייסט |
יי אונן אין ער אַ גאַנצער בּרְבּית און אינטערעסירט זיך מיט
אַלסדינג, װאָס איז שייך צו אידישקייט. בּעט ער זיך בּיי מיר,
אַזוֹי וי היינט איז בּיי אונז פּסח, ווי? ער זיין מיט אונז אינאיינעם
ביי'ם סדר. ער וויל זעהען, זאָנט ער, וי אַזוֹי עס קומט-פאָר פּיי
אונז, זאָנט ער, די פּאַסקע + נו, וי זאָנט מען איהם אָפּעט? ער
קאָן דאָך מיינען טאַקי בּאמת מי יודע װאָס,,. טענה'ט אָבּער מיין
ווייבּ איינס: צו װאָס סויג דיר אַ גוי, א איװאַנאָוו, צום סדר ?
רב ?וי היי 87 ערין נמיט אנטערעסן. ער הייסט
איוואנאָוו ?
דוד שפּיראָ. אװאָנאָו אַליין איז ווינציג, הייסט ער
נאָך איװאן איװאַנאָוויטש איװאַנאָו.
רב 9 וי היי?פּ ערין געלאסען נאף אַ קורצער פּױזען.
האָם איהר נישט אַ טאָכטער ?
דוד שפֿיר אָ. נאָך װאָס פאַר א טאַכטער! אַ בת-
יחידה, און, דאַנקען גאָט, א געראָטענע, א חכמה און אַ יפת-תואַר
ויפת-מראה, ענדיגט היינטינען גאַדיפּסח גימנאַזיע. {(פּויזע. װערט
פיט 6 פאָ? אומרוהיג}. וואָט פרענם איהר עפיס, צי איך האָב א
טאָכטער ?
רב ?וי היי ?פע רין וענטפערט נִים. נְאַד אַ קורצעף
פּױזען. שוֹין לאַנג, אַז ער געהט-אריין צו אַייך 4
דוד שפּיראָ. װער4
198 | שלום-עלוכם?
ר בפ ?וי היי5פ ערין. אָט דער כּריסט איװאַנאָו.
דוד שפּיראָ. פו תּחילֶת ווינטער א אַלע טאָג כּמעט.
װאָס איז דען ?... נפויזעז. ער איז בּיי אונז, וי איך האָבּ געזאַגם
שוין, אַ גאַנצער בּבּית. װאָרום גלאָט אֵיין אַבּי א װאָסער א גוי
װאָלט איך ניט אַריינגעלאָזט. נאָר אַ דעיסטוויטעלני סטאַטסקי
סאװועטניק'ס אַ זוהן, איחר פאַרשטעהט צי ניין, און אַיין אוהב-
ישראל --- וי אַזױ מיינט איהר ? -- פאַר אַ אידען איז ער אֵַייך
די כּפּרה, סכּנת-נפשות { 3 און איז בּאַקענט מיט אַלע אונזערע
ימים-טובים, דינים און מנהנים. מיין ווייבּ זאָגט בּדרך ליצנות,
אז אָט דער גוי װעט שוין בּאַלד קאָנען פּסק'ענען שאלות...
ר פ 5וי היי5פ ערי{ נָשלאָגט איהם איבערן. און עה
קען זיך מיט אַייער טאָכטער ?
דוד שפּיראָ. װער?
רפ וי היי?פּערין. אָט דער כּריסט איװאַנאָט.
ד וד שפּ יר אָ. איך זאָג דאָך אַייך -- אַ בּרבּית.
נווערט װויעדער אומרוהיגן. אַקעגען װאָס פרעגט איהר עס דען?
ר ב פֿוי היי5פ ערין נשטעחטאויף, געהט אַ פּאַר טרים"
חין און צוריק פאַרטראַכט, די הענט פארלענט אהינטער, שטעלט זיך אִמ, געהט""
צו צו שפּיראָן, וועלכער איז אויף גלייך אויפגעשטצנען און װאַרט אױיף אי
ענטפער, רעדט צן איהם געלאטעוז. גיט אַכטונג אויף אייער טאַכטער. /
ד וד שפ יר אַ ואבערראַשט. חאפּטאַרױס אַ פעטשיילע, װישט.
זיף דעם שווייס, פּלאַנטעט מיט דער צוננן. איך... איך פארשטעח ניט,
רבּי, װאָס... װאָס איחר זאָגט,.. װאָס הייסט, איך זאָל אַכטונג.
געבּען 3.. װאָס געהער זיך אָן אַהער מיין טאָכטער} וֹאִם..
װואָס פאַר א מחותן איז ער מיט מיין טאָבטער 1...
רפ וי חיילפערין וי. בּאַרוֹהיגט אַייך. זיצט.
וַשפּיראַ זעצט זי שאוע, שטעהט אָבער באלד אויף, ויי? דער רב שטעחט.
זעצטי זיף דער רם אַװעק, און נאָף איחם שפּיראָן. איךד װאָלט אֵייך אמילן'
ניט באדארפט זאָגען דאָס, װאָס מיר איז איבערגענעבּען געװאָרען
בּסוד,.. נאָר אַזױ וי עס געחט דאָ, וי איך זעח, אין נמש, בִין איף"
שויער צי זיין אַ איד 129
מיר. מתּיר אױמצוואגען אַ פרעמדען פוד, און משתמא װעט איהף
װיען, װי אַזױ צו בּאַנעהן זיך, ס'זאָל ניש אַהױסקומען, אַז דער
ד איז אַרים פון דאַנען.. אָט דער כּריסט איװאַנאָז אין נאָר.
עֶס געוען בי מיר.
דוד שפּיראָ והעכסט אבערראַשטן. איװאַן אװאַנאָדיטש?
בּײ אַייך ? װען איז ער געװען?
רב לוי היילפערין. נאָרװאָס, מיט עטליכע מינום
מו ייט - איך.
ֿ
דוד שְפּיראָ. מיש עטלכע מינש פאַר מיר? װאָס
האָט ער דאָ געטװאָן ?
רב לוי הײלפערין געקומען זיך אֵיין עצה האָל.
טען , װאָס טהוט מען? אַװי װי איהם אי געפעלען איער
מאָכטער... עֶר איז פאַדליענט אין איהר אוֹן װיל זיך צוליעבּ איה-
מגייך. זיין..,
דוד שסיראָ (שפּריגט טיאייף, זעצט זיך אַװעק צוריק, האָפּט.
אַרױים די פעטשיילע, ווישמ זיך דעם שויים, קאָן ניט אַרױסרעדען קיין װאָרטןי
ר3 לוי הײלפּערין אַרהט איהסן, איהר בּאַדאַרפט
זיך אַזי נים אויפרעגען. איהר בּאַדאַרפט דאַנקען גאָט, װאָם חלילה
ניט פאַרקעהרט... היינשינע צייטען.... היינטיגע קינדער... אַהױכּה.. :
איהר דאַרפט עס נאָר װיסען, בּכדי איהר זאָלט זעהען װאָם צ
מוהן ...
דוד שפּיראָ {קים װאָם ער קאָן שיין רעדעןן. נל, געווים,
געווים אַחֹי... איך דאַנק אַייך, רכּי,. איך דאַנק אַייך זעהר און
זעהר ! {דריקט איהם די האַנן, איהר האָט מיר געעפענט די אוינען...
דעם מוח געעפענט.. א קלייניגקייט אַזאַ. מעשה 1... אַצינף
אין שוין דעכט.... אַצינד. איז | שוין פֿאַרענשפערט אַ סך קשיות...
{שטעהמיאייף, מהוט זיך אַ פּאַטש אין שמערן, איאַיײאַי, רוךף שמיראָ !
ד' מינסט, ביוט אַ חכם? ביוט אַ נאַרן (אַלע מאָל העכערן. ביוט
אַ שטה! אַ פּראאָרם ביוט הי!.. וועצט זיך אַװעק צוריק), האָט
קין = פאַראיבּעל ניט,, רכי איך בין אַזֹי. איכערראַשט, עם האָמ
שלוספעלכים ם, /3 אלא 9
187 שלום-עלוכם
מיר אַזױ דער'הרנ'עט מיין קאָפּ, אַז איך ווייס נאָרניט, װאָס איך
רעד },.,. איהר זאָלט וויסען, װאָס דאָ קומט-פאָר! װאָס פאַר
איין אומנליק! ס'איז הימעל עפען זיך! צרות מיט צרות מיט
צרות! {רייבט זיך דעם שטערןן. ווי זאָגט איהר: צער גידול בּנים...
נפּויזען. איין טאָכטער סך-הכּל, און אַ געראָטענע, און שוין דאָ אַ
חתן אויך, כּמעט א חתן, מיט אַ רייכער בּאַבּע, מיט בּראַסלעטען,
װאָס איך בּין ניט צופריעדען, און מיין ווייבּ יל דוקא יאָ דעם
שידוך, פארקעהרט, ס'איז נאָר אינגאַנצען איהר אויפטהו --- און
דאָ פּלוצים נאָט אַייך נאָר א כּריסט, אַ איװאַנאָו, דעם חתנ'ס
אַ חבר טאַקי --- גאַנצע פּעק צו דערצעהלען, אָט אזעלכע פּעק !
נבאַװוייזט מיט ביידע הענטן. אֵיין עבירה, ס'איז ערב יום-טוב, איך נעם
ביי אַייך צו צייט... {שטעהט:אויף, דער רב נאָדּ איהםן. און אַליין האָב
איך אויך אַ סך צו טהון, בּאַזאָרגען וויין אויף אַרֹבּע כּוסות, איהר
פאַרשטעהט צי ניין, און נאָך כּדומה אַזעלכע אַרבּייט אַ סך..
האָט מיר א נוטען יום-טוב. איך דאַנק אַייך זעהר, רבּי. פאַר
דעם, װאָס איהר האָט מיר דאָ די אוינען געעפענם -- איצט ווייס
איך חאָטש, וואו איך בּין אין דער וועלט !..., נגעזעגענט זידן. אַ גוטען
יום-טוב !
ר בּ ?וי הייי ?פ ערין נבאַנלייט איהםן. אַ גוטען יום-
טוב. געדענקט נאָר, װאָס איהר האָט צו טהון. נישט געאַײלט
זיך, יעדע זאַך פריהער גוט בּאַטראַכטען, איבּערווענען...
ד וד שפּ י ר אָ. געויס, געוויס. אַ גוטען יום-טוב !
נלאָזט זי נעהן און קעהרט זיך באַלד אום צוריק. דאָס פּנים אין סמיט אַ סאָל
ביי איהם פאַרענדערט, וי עלטער געװאָרען. דער שטערן געקנייםשט. הטפט
זיך ביי'ם קאפּן. יא ! װאָס זשע הייסט עס? האָט קיין פאַראיבּעל
ניט, רבי, איך נעם צו בּיי אייך נאָך א מינוט צייט... איהר זאָגט,
איך זאָל וויסען, װאָס איך האָבּ צו טהון... װאָס, אייגענטליך, איז
דאָ צו טהון ? און װאָס, אַשטײגער, האָט איהר איהם אֵַיין עצח
געגעבּען, ער זאָל טחון? איך מיין דעם כּריסט, איװאַנאַװען1..
שוער צו זוין אַ אוך 11
רב לוי היילפערין. איך האָב איהם געזאָגט דאָס
אייגענע, װאָס איך זאָנ אַייך ; שז מע דאַרף זיך גוט בּאַטראַכטען...
ד { ד ש פ ר א נמיט אַ טאָכ אױפעקאַכטן}. וואָס הייסט
, באטראכטען?? װאָס איז דאָ פארהאן צו טראַכטען? און אַו
ער װועט טראכטען פון היינט בּיז איבער א יאָחר, וועט איהם שפּיראָ
עוועקגענען זיין טאַכטער ? ! אָט נעה איך אַהיים און קעהר-איבער
די שטוב מיט'ן קאָפּ אראָפּ, מיט די פיס ארויף! ואס הייסט?
וי קאָן איך דערלאָזען אַזא זאך, אַז מיין קינד, דוד שפּיראַ'ם א
טאָכטער,.. = אוחר זאָנט, ער אין א דעיסטויטעלני סטאַטטקי
סאָוועטניק'ס אַ זוהן און ער ווי? זיך צוליעבּ איהר. מנייר זיין ?
און אַן ער זאָל זיך זיעבּעצעהן מאָל מגייר זיין? ניין, איך װועל
דאָס ניט דערלאַזען! ואס װײַטער, אֵלץ מיט מעחר היץן. 93 זמן איר
לעב, וועס דאָס ניט זיין ! איך וועל? איהם זאָנען! איך װעל איהם
דערצעהלען, ווער די שפּיראָס זענען ! איך בּין אַ שפיראָ, איהר
פאשרשטעהט צי ניין, אַ שפּיראָ |.. :
רב לוי היילפערין. פו דעסטוענען זאָנ איך אייך
נאָך א מאָל: נישט געאיילט. מע בטרארף זיך פריהער גוט באַ-
טראַכטען... ס'איז אַ שוערע הלכה.. היינטיגע קינדער.. אַ
ראַמאַן,.. / ווער ווייסט, וואו עס האלט בּיי זי ,,, מע באדארט
זיך נום באטראכטען..
ד וד ש 8 י ר א (מיט היז). װאָס איז דאַ צו טראכטען!
ס'איז קלאָר, װי דער טאָג! אַזי וי דער הימע? סאָן ניט קומען
צו דער ערד { מיין טאַכטער קאָן נישט התונח האָבען פאר א גרי,
יענער מעג זיין מי וודע ער און מעג זיך זיעבען און זיעהעציג
מאָל מגייר זיין ! זי קומט אַרוֹיס, איהר פארשטעחט צי ניין, פון
די אטת'ע שפּיראָס, פון די סלאַװויטער... נמיט פאַרוואורף, קוקט אויפ'ן
רב שארף). איך הֹאַב אייך געזאַנט שוין עטליכע מאָל, פון װאַסערע
ישפּיראָס איך בִּין, און איהר --- גאָרנישט... איך זעה, אַז איהר
הערט זיך ניט צו צו מיינע ווערטער !... די סלאוויטער ווייסט די
גאַנצע װעלט, װער זי זענען! די סלאַװיטער האָבֶּען זיך גע-
122 שלום-עלוכם,
לאָזט טרייבען סקװואָז סטראָי, גנאָטעװען האָבּען זיי זיך געלאָוט !
(נאַך מיט מעהר חיץן. יאַהרען-לאַנג אויסגעזעסען אין די טורמעם --.
און נישט פאַרלוירען זייער שטאָלץ פאַר עשו'ען ! זאָל איצטער
אָט דעם עשו'ס אֵיין אייניקעל האָבּען א השנה, אַז שפּיראָ'ם
טאָכטער זאָל פאַר איהם חתונה האָבּען, און איך, דוד שפּיראָ, זאָל
זיי פיהרען צו דער חופה?! נשלאָגט זיך אין האַרצעון. סיידען איך
וועל פריהער שטאַרבּען ! ננמעט מיט טרערעןן. און אמילן אַז איךר
וװועל שטאַרבּען, וועלען נאָך מיין טוידט אויפשטעהן פון די קברים
די סלאַװויטער, די געגנאַטעװעטע, און וועלען ניט דערלאָזען, אַז
אָט אַ יענע גראָבּע האנט עשו'ס, װאָס האָט אַמאָל אויפגעהויבּען
אויף זיי די רוט, װאָס האָט פון זיי שטיקער פלייש געריסען, זאָל
זיך צוריהרען צו זייערס איין אייניקע?}... |
דפ ?וי היי ?5 ע ריי { געריהרט. טראכט א וויילען.
הערט זשע אויס, מיין ליעבּער שפּיראָ. זיצט, זיצט נאָך א וויילע.
וזעצט איהם אַועק און זעצט זיך אַלײן אוידן. אין אײיערע ווערטער הערט
זיך טאקי אַ קול פון די אמת'ע סלאַוװיטער -- ווער ווייסט דאָס
נִיט די סלאוויטער? נאָר לאָמיר קאָרשט בּאַטראַכטען אַצינד די
זאך פאוואלינקע ארום און ארום. מע טאָר נישט אַײילען זיך אַװי,
וי איך האָבּ אייך געזאַנט שוין, -- ס'אין א שווערע הל:ה(..
מע דאַרף קודם זעהען, וי אַזױ זאָל זיין דערוויילע מיט דעם כּריסט,
מיט דעם איװשנאָווען, װאָס איהר האָט איהם אַיננעלשדען צום
סדר 4..
דוד שפיר א נֹאַד אױפּעטראַגעון. ווער האָט איהם איינ-
געלאַדען? ניםט איך האָבּ איהם איינגעלאַדען -- ער האָט זיך
אליין אױינגעלאָדען, אַיינגעבּעטען זיך! איצט זעה איך שױן!
איצט פארשטעה איך שוין 1...
רבּ ?וי היילפערין. אׂיחר האָט דאָך איהם אָבֶּער
צונעזאָנט --- איז פארפאַלען. מוז ער שוין צום סדר ביי אייך זיין.
טאָרט איהר איהם נישט אָפּזאַנען. אַזױי אין מיין מיינונג, 529
הפּחות --- מין ראַט,
++
צוער צן זיון אַ אוּף 108
ד וד ש 8 * | א אט זידּן. סטייטש, רבי, װאָס רערט
איהר 1 האָט סיין פטדאיפעפ נים. נאָר וי קאָן איך, שפּיראָ, נאר
דעם, וי דער גוי האָט אַזט חשנה ..,1 ס'איז דאָך הימעלשרייענד |
ס'איז דאָך..,
רב ?וי היילפערין נַשלאַנט איהם איבערן. יאָ, אוהר
זענט פאָלקאָם גערעמט, נאָר מע טאָר ניט זיך גראָב בּאַגעחן מיט
8 כענטשען, ער מעג זיין ער ער אין: אַ איך, נִיט אַ איר --.
אַ טענטש { און איין איידעלער מענטש, קענטיג,,,. מענטשליבקייט,
געסטפריינטליכקייט איז אֶחן אלעמען א גרויסע זאַך. ובּפרט מיר,
אידען, דארפען זיין מעהר געחים, וי אַלע אַנדערע מענטשען. אִט
טאַקי ווייל מיר זענען בּיי זֵיי אין גלות און וויי? זיי זאָנען אויף
אונז כי יודע װאָס, באַדאַרפען סיר זיי ווייזען, אַז מיר זענען ניט
ערגער, און אַמאָל אפשר נאָך בּעסער פון זיי. איהר זענט דאָך א
שפּירא, באדטרפט אויהר דאָט פטרשטעהן... {שטעהט-אויףן.
דוד שפיראַ אוה אויפגעשטאַנען. אַ ביסע? ווייכערן. געווים
פארשטעח איך, װאָס אוהך מיינט. ווער רערט פון ארויסטרייבען ?
טרויסטרייבּען על איך איהם נים. אַזױ גראָב בִּין איך אויך נישט.
אוֹן אַז איך האָב איהם צוגעזאָנט, איז צוגעזאגט. שפּירא, אַז ער
זאגט אַ װאָרט, אין פטרפאַלען. גאָר די פּלענער זיינע װאָס ער
האט געבויעט נוויעדער אויפגעקאַכט), דאט, ואס דער גנוי האָט דארט
געגראָבּען הינטער מיינע פּלייצעס, וועפ איך צעשלאָנען! דאָס,
וואס ער מיינט, װעט ניט זיין | {מיט פייערן. קיינמאָ? גיט און מאַר
קיין פאַל ניט אין דער וועלט ! דאָס קאָנט איהר אייך שוין פאַר-
לאָזען אויף סיר! דאָס זאָנט טייך דור שטירא, פון די אמת'ע
שפּיראָס, איהר פאַרשטעהט צי ניין, פון די סלאַװויטער .א גוטען
יום-טום און א נוטען תמיך, (געזעגעגט זיד מיט'ן רב. דער רב באגלייט
שיהם צו דער טיר,
ער פאָרחטנג פאל5ט,
ענדע פונ'ם דרימען אָסט.
פערמער אַקט
ונביײי שמיראַן איזן שוין אלץ פסחת"ג, גרייט צום סדד. אויבענאַן דאָס
היסב-בעט -- צוויי קישענם, מיט אַ ויים לײלעף איבערגערעקט.
אויפ'ן חיסב-בעט קינען צוגעגרייט א ווייסער קיטעל, אַ ווייסער זיידע-
נער גאַרטע? מיט א װײַסער זיידענער יאַרמעלקע, אֵיין שלטע, שוין
געלבליך פון דער צייט, מיט זילבער באַברעמט און מיט אַ ויידענעם
קאָטעס אַראַפּגעהאַננען. אוימן טיש קינען מצות, שטעחען כוסות.
פון צוויי נרויסע גראַפּינעס פינקעלטיארוים דער וויין. ביי'ם אױבענאָן
שטעהט די קערה. אויף דער קערה קיגען אין אַ געהעריגען סרר:
א פלינעלע, א גערגעלע, אייער, אָפּגעשײלטע קארטאַפלעט, אַנגע-
ריבענער חריין (מרור), צעשטויסענע ניס מיט עפּעל (חרוסת) און א
קליין נלעזע? מיט זאַלצװאַסער. עטקיכע חגדות, גרויסע און קליינע. --
אויף דער סצענע באַװײזט זיך פון דער זייטינער טיר דוד
שפּירא, אַ האַלבאַנגעטהאַנענער אין נײַע מלבושים, מיט אײן
אױסגעפּרעטט אויבערשט העמד, מיט שלייקעס, אָהן א קאַלנער. ער
איז שטאַרק צעטראָגעןן.
ד וד שפּ יר אַ וחיח. שרה! בעטי! סיאַמקע! ואו
זענט איהר אַלע? אױסגעשטאַרבען? פון דער קיכטיר װײזט זי
שרה שפירא, נאַך אין די װאכעדינע מלבושים, מים א נײ הילצערן לעפעל
אין האנטן}. י
ש ר ה שפ יר אָ. װאָס איז דאָרטען? װאָס האָסט דו
זיך צעשרינען, וי אויף אַ פּאָזשאַר ?
ד ון ר ש פ י ר אָ. װער האָט דען געשריגען? גאָרניט
נגעהויבּען צו שרייען } האָסט מיר צוגעגרייט אַ העמר -- וואן
איז א קאָלנער 4
134
שווער צו זוון אַ אוך 18
ש רה שפּיראָ. דאָרט ואו דאָס העמד, דאָרט אין דער
קאָלנער. זוך, װועסט דו געפינען, האָספט דו נגעהערט א בּיסעל!
דוד שפּיר אָ. ואו האָב איך צייט צו זוכען? אַ שעה
אַז איך זוך... {געהטיאָפּ צוריקן, יי
שרה שפּיראָ. אַ שעה אַז ער זוכט! וגעהטיאפ אין קיף. --
אין אַ האַלבע מינום אָרום קומטאַרויס וויעדער דוד שפּיראַ, שוין מיט אַ קאַלנער,
נאָר אָהן אַ שניפּס. ער שפּיליעט דעם קאָלגער.. דער קאַלנער וי? ויף נים
פאַרשפּיליען. דאָס מאכט איהם נאָך מעהר נערועון.
דוד שפּיר אָ. שרה! שרה0ן.
!שש ר ה ש פ יר אַ (קמט נאָד אַ מאָל אַרױס פון קיך, שוין אֶהן א
כעפעקן.. װואָס איז שוין וויעדער?
ד וד ש פ י ר א {שפיליענדיג דעם קאַלנערן. האָפט מיר צו-
גענרייט אַ העמד מיט אַ קאָלנער -- וואו איז אַ שניפּסעל ?
ש ר ה שפּיר אָ. װאָס טהוט זיך עס מיט דיר? דאָרט
לינט אַלסדינג. דאָרט לינט דאָס שניפּסעל,. אפילו דעם צילינדער
האָב איך דיר דאָרט צונענרייט. װאָס בּיזט דו אַזױי צעטראַנען
דוד ? בּיזט מיר עפּים זעהר צעפלאָכטען ! |
ד וד שׁ 9 י ר א הערט ניט אויף צו טהון מיט'ן קאַָלנערן. 88ע
קאָן זיין צעפלאַכטען, אַז מע האָט עפּיס צו רעדען מיט אַ ווייב אַ
נויטיגע זאך -- און מע קאָן ניט ! |
שר ה שפּיראָ. װאָס הייסט מע קאַן ניט? ועהטצו צן
איהם. אומרוהיגן. אַ נויטינע זאַך? ואס האָסט דו ניט געזאַנט בִיז
אַהער ?
דוד שפּיר א נֹאָד אלץ ניט פארטיג מיט'ן קאָלנערן. װוי האָה
איך געקאָנט בּיז אַהער, אז ס'איז ערב יום-טוב 4 וויין אויף אַרבע
כּוסות האָט מען בּאַדארפט בּרענגען 4 און ארומוואשען זיך דאַרף
מען אויך? און אָנטהון זיך אויך ? פפּויוען. ס'איז א מיאוס'ער
עסק, שרח, זעהר א סיאוס'ער עסק! (נקקט זיד אַרום, רעדט שטילן
איך בין געווען בּיי'ם רב, בּיי רב לוי הײילפּערין...
16 | שלום-עלוכם
| שר ה שפּיר א (שטאַרק אומרוהיגן. וואָס האָסט דו געטהאָן
בּיי'ם רב פּלוצים ערב פּסח ?
{ ד ו ד שפּ יר אַ. ששש!.. נקקט זיד שרוסן. נאַר נישט
געפּילדערט, װועל איך דיר דערצעהלען אַלסדינג. נקוֹים פאַרשפּיליעט
דעם קאַלנערן. די רגע קום איך אַרויס,,. (געהטאָפּ צו זיך. שרה בלייבט
אלייזן. :
שר ה שִפּיר אָ. װאָס טהוט זיך עס סיט איהם ?4..
, געווען בּיי"ם רב"... /,אַ מואוס'ער עסק",,, זאָל איך אַזױ וויסען
בּייז, אויב איך הויב אָן פאַרשטעהן, װאָס ער מיינט.. 1עס קומט.
אַרויס דוד שפּיראָ, שוין אינגאַנצען אָנגעטהאָן, מיט'ן צילינדער אין האַנט.
שרה געהט איהם אַקעגען, אומגעדולדיגן. נאָט איז סמיט דיר, דור, דער-
צעה? שוין, װואָס האָט זיך געטראָפען? װאָס פאַר א מיאוס'ער
עסק ?
ד ו ד ש 9 י ר אַ גנעמטאשרויס די פעטשילע און נלעט דעם
צילינדער, קוקט זיך אַרומן. איצט איז נישטאָ קיינער? פריהער נישט
געקאָנט רעדען מיט דיר. אַז מע דרעהט זיך אַרום, טאָ דער, טאָ
יענער. נשטילן. וואו זענען די קינדער?
ש ר ה שפּ י ר אַ אױך שטין. די קינדער טהוען זיך אֵן
זי וועלען בּאַלד אַרויסקומען. דערצעהל שוין גיכער. ציה ניט
די עצמות ! |
ד וד שפּ י ר אָ. האָרך נאָר אויס, שרה, נאָר איך בּעט
דיך, ס'זאָל זיין שטיל... ס'אַ שלעכטע מעשה מיט אונזער בּעטין..
ניט מיט בּעטין, נאָר מיט אונזער קוארטיראנט'ס חבר,. איך
מיין, מיט אונזער איװאַן איװאַנאָוויטשען...
ש ר ה שפ יר אַ (ברעכט די הענטן. וועה איז מיר! װאָס
איז שוין ?.
ד וד שמּ י ר אָ. האָבּ צייס -- אָט דערצעה? איך דאָך
דיר !... איך בּין געווען בּיי'ם רב, בּיי רב לוי הײילפּערין...
שר ה שפּיראָ. װאָס האָסט דו געטהאָן בּיי רב לױ
היילפּערין ? |
שער ען וון אַ אוך 181
דוד שפּיראָ. גאָט אשזי אריינגעגאנגען. און אגם --
אַ פרעג סחון איהם, צי ס'איז נישקשה, אַז אַ כּריסט, איװאן איוואַ-
נאוויטשען האָבּ איך געמיינט, זאָל זיצען מיט אונן בּיי'ם סדר ?
שר ה שפּיר אַ הויה. האָט ער געזאָגט טסתמא, אַז
גיין ? מיינע רעד ! װאָס האָבּ איך דיר געזאַנט ?
דוד ש פּיראָ. ששש!.. אַקראָט פאַרקעהרט! נאָר
נים דאָס -- האָבּ צייט, חאַפּ נישט איינס פאַר דאָס אַנדערע!
הקיצור, ווער איך געוואוירע בּיי'ם רב אַ שענע זאַך... 1קוקט זיד ארומן.
אז אונזער כּריסט, איװאַן איװאַנאָװיטש מיין איך, אין מיט פינף
מינוט פריהער פאַר מיר אויך געווען ביי'ם רב, בּיי רב לױי הייל-
פּערין, און אויך מכּח אֵיין עצה האַלטען זיך.
שרה שפּיראָ. אֵיין עצה האלטען זיך? אַז װאָס?
ד וּ ד ש פ יר אַ וַקקט זיד אַרום. גאַנץ שטילן. אַז ער ויפ
זיך מנייר זיין.,, איװואַן איװוטנאָוויטש, הייסט עס, װויל זיך מנייך
זיין,
ש ר ה שפּיר אַ חױיהּ. אוואן איװאַנאַװיטש? פגייף
זיין ? וװאָס'ט זיך מיר נע'חלומ'ט !,.. משונע געװאָרען ?
דוד שפּיראָ. ששש! ווצרט-אויס 1 װעסט הערען,
צוליעב װאָס! עס האָט מיך אַזױ אױפגעטראָנען, אַז איך האָב
געמיינט, איך װועל עס נישט אויסהאַלטען, אַז איך על דאָרט די
אַפּאָפּאָלעקציע באַקומען ! ער האָם מיר דעם קאָפּ אַראַפּנענומען,
און איך האָבּ מיר גאר קיין אָרט נישט געקאַנט געפינען !
ש ר ה ש 8 י ר אַ נפאַרשטעהט נאַד ניטן. צוליעב װאָס זשע
צויל ער עס טחון, דער משוגע'נער גוי ?
דוד שמפי ר א נקקט זיך ארום, רעדט נאָך שטילערן. צוליעף
דעם וויל ער זיך מנייר זיין, ווייף ער איז פאַרליעבּט, זאָנט ער,
אין,.. אין... אין אונזער בּעטין, און װי?, זאָגט ער, מים... מיט..
מיט איהר האָבּען חופּה וקידושין... נו? הערט זיך אזעלכט?
ש ר ה ש פ י ר א א פלעסק מיט די הענט, שרייט-אויס אויף 8
פּולן. אוי, אַ דונער האָט מיך דערשלאַגען! אוי, איך װועל דאָס ניט
8 שלוט"עלובם
אויטהאַלטען ! (ברעכט די הענט, טראַנט זי צו צום הארצעון. איך האָבּ
אָכּער נעוואוסט, אַז דאָ איז עפּיס! דאָס האַרץ האָט מיר אִבּער
געזאָגט, אַז ס'איז ניט נלאַט, אַז דער גוי פּלאָנטעט זיך מיר רדא
ניט אומזיסט.. אַלֶע בּייזע, וויסטע, פינסטערע חלומות ! נאַ דיר
גאָר אַ כּריסט ! אַ איװאַן איװאַנאָװיטש! און װער האָט איהם
פאַרנארעט, אַז ניט דו ?
דוד שפּיראָ. איך?
שרה שפּיראָ. װער דען -- איך? בּיי מיר װאָלט ער
שוין לאַנג געעפענט מיט'ן קאָפּ די טיר! האָסט דו זיך אָנגע"
קלעפּט אין איהם, אַז ער האָט אַ אידיש פּנים מיט אַ אידישער נאָן !
דור שפּיראָ. אַ אידישע נאָז -- דאָס איז געווען ריינע
װערטעֶר. איך האָבּ נאָר געזאָגט, אַז ער האָט אַ אירישע נשמה...
נאָר נישט דאָס איז דער עיקר אַצינד. איצט בּאַדאַרף מען צו-
טראַכטען עפּיס אִיוְן עצה, וי אַזױ ווערט מען זיינער פּטור ?
שרה שפּיראָ. װאָס פאַר עצות דאַרף מען זוכען? מע
דאַרף איהם געבּען דעם וועג --- און שוין !
דוד שפ יר אַ נמיט שרעק. רעדט שטילן. זאָל נאָט היטען!
װאָס רעדסט 4 מע באַדאַרף זיך בּאַטראַכטען פריהערי.,
שר ה שפּיר אָ. װאָס איז דאָ צו טראַכטען, האָסט רו
געהערט אַ ביסעל? הוזן. מע בּאַדאַרף איהם נצעצוינעון אַרױס-
טרייבען ! אַרויס - יאָגען !
דוד שפּיראַ שטיט. ששׂש!.. נאָר נישט געיאָגט או
נאָר נישט געטריבּען ! זאָֿ דיך גאָט היטען, שרה, פון דאַנען אַהין .
אֶהן מיר ! דוֹ הערסט, װאָס איך זאָג ? ס'ועט זיך טמהון חושך !.
וועסט פֿאַרקאַכען אַ קאַשע! וועסט אונז מאַכען אומנליקליף
אַלעמען! דו פאַרשטעהסט גאָרניט, װאָס דאָ טהוט זיך! דאָ
אין א ראַמאַן -- ווייסט דו חאָטש, װאָס דאָס הייסט? (קוקט זיף
אָרום, רעדט נאָך שטילער}. דאָס איז בּיי זיי אֵיין אָפּגערעדטע זאַד
פון פריהער ! :
שווער צו זיין אַ אוך 189
שר ה שפיראָ פאַרברעכט די הענטן. וועה איז מיר! אור
ואס איז מיט שניאורסאָנען ?
רוד שמ י ר אָ. אַפּנים, אַ נעכטינער טאָנ?
ש רה שמיר אָ. װאָס רעדסט דו, דוד? און װאָס איד
מיט'ן שידוך ?
ד וד שמ יר אַ ואָפט זיף ביי'ם קאַפּן. װאָס מיר שידוךף?
ווער מיר שידוך ? פע זאָגט דאָך דיר, אז דאָ איז א ראָמאַן, ניט
קיין שידוך |...
שר ה שפּֿיר אָ. או דאָס, װאָס ער האָט איהר געװאָלט
שענקען אַ בראַנזעליעט ? און דאָס, װאָס ער שרייבט אַלע מאָל
בּריעף צו דער באכוטקע 7..
דוד שפּיר א א פּאַר מאָל שפּאַגט ער ארום און בלייבט שטעהן.
ס'אין דיר אֵיין אַקציע מיט אוהר! סיר האָט זיך אױפנעקאַכט
דאָס נאַנצע בּלוט, אז איך האָב דערהערט אזא מעשה, און זי רער
נאָר פון בּראַנזעליעטען מיט באַבּושקעס } איך בִין שיער טשונע
געװאָרען נאָר פון דעם געדאַנק אַליין, אַן עשו קאָן נאָר האָבּען א
השנח אויף די סלאוויטער'ס אֵיין אייניקע?, און איהר ליגט אין
זינען בּראַנזעליעטען ! באבושקעס קריכען איהר אין קאָפּ אַרין !
שרה שפּיראָ, װאָס זשע האָט זי געשווינען בּין אַהער ?
דוד שפּיראַ (שטעלט זי אפּ, טיט איהר מיט א פינגער). דֹאם
דאַרפסט דו פרענען ביי אוהך ! דערויף ביזט דוֹ א מאַמע !
ש ר ה ש פֿיר אַ (בעכט די הענטן. וועה אין מיר! וואונף
איז מיר ! פארפינסטערט בִּין איך געװאָרען !
ד ו ד ש פ י ר אָ. איצט אין נים קיין צייט פון ברעכען
די הענט און פון גװואַלדעװען. איצט דארף מען עפּיס צוטראַכטען,
דו פאַרשטעהסט צי ניין, געפינען עפּיס אֵיין עצה. אָבֶּער שטיל,
מיט שכל און מיט א גאַנג, נישט פי - פו - פא, גלאָט אין דער וועלט:
אריין, און אֶהן גװאַלדען, אֶהן פּילדערייען! דער רב, רב לן+
הײילפּערין, אין גערעכט, ס'איז, זאָנט ער, א שװערע הלכה +
140 שלןוםרעלוכם
ס'איז אֵיין איידעלע מאַטעריע, זאָנט ער.. כ'האָבּ שוין גענוג
געטראכט דעם נאַנצען טאָג! וחאַפּט זיך ביי'ם קאָפּן. דער קאָפּ װוערט
מיר אַקערשט ניט צעפאַכען אױױף שטיקלעך! נפּױזען. דערוייל
איז יום-טוב און מע דאַרף געהן דאַוונען. נקוקט זיד אַרוםמז. דאַ װעט
קומען דער כּריסט.. איהם געגעבּען דאָס װאָרט --- פאַרפאַלען !
װואָס וועט ער טראַכטען, אַן מע װעט איהם איצט אָפּזאָנען פונ'ם
סדר? רב לוי הײלפּערין זאָנט אויך דאָס איינענע: א מױל,
זאָנט ער, איז ניט קיין חאָליווע. ובּפרט, זאָגט ער, בּיי שפּיראָן--
קודם כל, זאָגט ער, איז מענטשליכקייט... אַ מענטש! דו פאַר-
שטעהסט, צי ניין ? דער עיקר --- דו זאָלסט זיך נאָר נים אַרײנ-
מישען דערווייל, דו לאָז עס איבּער אינגאנצען אויף מיר! לאָזען
נאָר איבּערגעהן די סדרים פריהער, די ערשטע טעג יום-טוב, על
איך שוין מיט איהם רעדען, װעל איך שוין טהון אַלסדינג --- קאָנסט
שויז זײַן זיכער, אַז בּיי מיר וועט ער אַליין אַװעק. {מיט פייערן. ער
וװועט בּיי מיר אַוועק וואו דעד ליעבּער שבּת-קודש נעהט-אוועק ! ער
װועט אפילו ניט וויסען, פאר װאָס און פאַר ווען ! זיי זיכער! דאָס
וועט ניט זיין,. אַז דור שפּיראָ'ס טאָכטער, װאָס קומט-אַרױס פון
די סלאַוויטער... ונעס קומטאָן סיאַמקע, אײן אױסגעצװאַגענער, אַנ-
נעטהאָן יום-טוב'דינ אין זיין אוניפאָרם, מים א ווייס קעלנערעל, האַלט אַ נרוימען
ימחזור אונטער'ן אַרעםן.
סיאַָסקע (טראַנטצו דעם פאָטער דעם מחזורן. טאַטע, אָט דאָס
איז דער מחזור, װאָס דו דאַרפסט ?
ד ון ד שפ י ר א עפענטאיה דעם טאַװעל, לייענטן. , מחזור
לראשיהשנה ויום-חכּפּורים",.. געטראָפען, װוי אַ בּלינד פערד אין
רוב אַריין} {ניט איחם אִפּן. דאָרט, אויף דער קאַמאָדע, געה, ליגט
אֵיין אַנדער מחזור ! שטעהט אָנגעשריבּען מיט גרויסע אותיות ;
, מחזור ?שלש רנלים"... יאָהרען ! שפּיראַ'ס אַ יונגעלע זאָל ניט
וויסען קיין חילוק פון אַ. מחזור בּיז אַ מחזור... {סיאַמקע לויפט צוריס
גאָכ'ן מחזור. דוד שפיראַ צום ווייבן. איך בּעט דיך נאָך א מאָל, שרת,
זוי נאָט איז דיר ליעפ ! וי אין אֵיין אוינ א שטאַך! ס'איז 6
שווער צן זוון אַ אוך 1
שווערע הלכה, אַיין איידעלע משטעריע... מע בּאדאדף דאַ זיין
זעהר"זעהר פאַרזיכטיג! נעס קוסטאַן סיאטקע מיטץ מחוור}
ס י 8 מ סק ע נעפענט-אויף, װוייזט דעם פאָטער מיט'ן פינגער, לייענט.
אויף א קול, צעצוינעון. ,מח - זור ?דש-לש רנ-ל-ים..
ד ו ד ש פּ י ר אַ נעמט דאָס קינד פאר'ן אויהערעלן. רְנָלִים,
נישט רנלים { ניט געדאַכט זאָלסט דו ווערען -- 8 גר-מצוה-בחור'עף
און קומט-אַרױם פון די סלאַװיטער!... קום אין שוח? אַריין!
(טהוט-אָן דעם צילינדער. צום װייבן. געדענק זשע, שרה, ואָם איף
האב דיר געזאגט נשטי?, טראנטיצו אַ פינגער צום פוי?ן;: וי גאט אין
דיר ליעב ! װי אין אֵיין אויג אַ שטאַך!.. נגעהטאָפּ מיט סיאמקעז אין
שוה? אַרײן. -- עס קומטאַרוים פון איהר ציטער ב ע טס י. שרת שמיר8
ווארפם 8 זייטיגען קוק אויף דער טאַכטער, נעמט זיך איבערשטעלען די כוטותן.
ב ע ס י פננעטהאָן יוםיטוב'דיג, שען פאַרקעמט. שטעלט זיך אװעס
אקעגען שפּיעגעל, מצכם צױררעכט די פריוורקע. צו דער מוטערן. פאטע!
געפעלט דיר רי פריזורקע ? האָסט דאָך ליעב, אז איך נעה אַזוי
פארקעסט. הא ? מאַמע? נשרה שפּיראַ זעהט איהר פּנים דורכ'ן שפּיעגעכ
ענטפערט נים. בעטין װאונדערט עס. זי דרעהט זיף אויס צו דער מוטערן
פאר וואָס ענטפערסט דו ניט, טאמע ? און װאָס ביזט דון וי
טארצאַרנט ? צוליעב'ן יום-טוף ?
שר ה ש פיה אַ נטחוט איחר שרבייטן. אַז מע האם או
סאַכטער, ווו דו, 2;'ן מען זיין פאַרצארנט,
בּ ע טי נגעהט-צו נאהענט צו דער מומערן. װאָס אין שוין, מאמע?
וואָס פאַר אַ נייעס ?
ש ר ה ש 9 י ר אָ. פאַר וועמען ס'איז טיין אַלטס, פאַר
מיר אין דאָס אַ נייעם.. נהערט-אויף איבערשטעלען די כוסות}. איך האף
גאָרניט געוואוסט, טאָכטער, אַז בּיי דיר איז דאָ אַזעלכע פארבאָר-
גענישען מיט אַזעלכע סורות... איך האָבּ זיך קיינמאָל ניט געריכט
אויף דיר, אַז דו זאָלסט זיין אזא פאַרביסענע און אָפּטהון אונז'
אט זאך..
12 / לום-עלוכם
בּ ע טס י איכערראשט). װאָס פאַר סודות? ואָס פאַר אַ
פפאַרגיסענע ? און װאָס אַר זאַכען האָב איך אָפּנעטהאָן ?
שרה שפּיראָ. דער טאַטע איז אויס מענטש. ער ועט
דאָס, זאָנט ער, ניט אוסהאַלטען ! און איך װע? מסתמא אויך
שטארבעןז פאַר דער צייט.,. נבצהאכט דאָס פַּנים אין פֿאַרטוך, וויינט).
ב ע ט י נדערשראקען, נעמט זי ארום). מאַמוניו! גאָט איז מיט
דיר}! װאָס קומט דאָ פֿאָר? איך וייס נאָרניט פון װאָס צו
זאַנען ! |
|--ש ר ה שפיר א היבטאױף די פאַרװײנטע אוינען, באַטראַכט
די טאַכטער}. אַטו, קוק מיר נלייך אין די אויגען אַריין! וי קאַנסט
דו זאָנען אַזעלכס ? װי קאַנטט דוֹ עס אָפּלײיקענען מיר, א מאַמע,
אין די אוינען ?... נפּויזען. װאָס האָט געטהאן דער נוי בּיי'ם רב }
בּ ע ט י שטױנטן. װאַסער נוי? בּיי וועלכען רב?
שר ה שפּיר אָ. זעה נאָר, װי גלייך זי קוקט מיר אין
פּנים אַריין} נפויוע. שטרעננן. זאָג נאָר, װואָס האָט נגעטהצן איוואן
איװאַנאָוויטש בּייים רב, רב לוי הײלפּערין ? |
בּ עטי שטאָר? איבערראַשט, װערט רויט}. אוואן איװאַנאװויטש
בּיי'ם רב 4 בּיי היילפּערין ? װאָס האָט ער דאָרטען נעטהאָן?
שרה שפּיראָ. איך מין, אַז דו ווייסט עס בּעסער פון
מיר אוֹן פריהער פון מיר... קוק זי נאָר אָן, װוי זי טאָפּט ווערטער !
נעבאך א רחמנות ! זי וייסט נאָרניט פון דער נוטער בּשורה, אַז
דער נוי איוואן איװאַנאָװויטש וויל ווערען אויס גנוי ן...
בּ ע ט ' ואויפגעשיינטן. איואן איװאַנאַװיטש יל ווערען אַ
איר ?
שר ה שפּיראָ. אַ גדולה אױף דער בּאַבע! אן =
שיונדעלע פאַר אונז אַלעמען { און דאָס איז דאָך אינגאנצען צו-
ליעב דיר, װאָרום ער איז דאָך נאָך דיר די כּפּרה -- דאָס האָבּ איף
שוין לאַנג ארויסגעזעהען, און דו האָסט עס אודאי נוט געוואוסט, ---
און נאָך דעם אַלטמען האָסט דוֹ אַ פּאַטעפאַלנאָסט מיר קוקען גלייךף
ישווער צו זיין אַ איר 144
אין די אוינען אריין און איינרעדען מיך, אַז דו ווייסט ניט פון
װאָס צו זאָנען ? !
בע ט י נאָפט זיך ביי'ם האַרצען. סאַמע! איך שווער דיר
בּיי מיין לעבּען, אַז די געשיכטע מיט'ן רב, מיט הײלפּערין, הער
איך דאָס ערשטע מאָל פון דיר {+. |
ש ר ה שפ י ר א ממיט ניפטן. אַזױ? ס איז גאַרניט קיין
אפּגערעדטע זאַך בּיי דיר מיט'ן גנוי פון פריהער ? דער רב רב לי
היילפּערין אין דאָך מסתמא אַ קיגנער? אָדער דער טאַטע האָט
דאָס אודאי פונ'ם קאָפּ אויסגעטרטכט ?
ב ע טי אאױפערענט). סיר דאַכט, מאַמע, אַן מיר קענסט דו
אויך נישט פאַר אַזאַ גרויסע ליננערין. איך האָבּ אייך בְּיוֹ אַהער
נאָך סיט קיין זאַך ניט געליננערט! נמיט הארזן. אַז איך שער
:דיר בּיי מיין לעבּען, אז איך הער עס ערשט פון דיר, גלויבּסט דו
מיר ניט און הערסט ניט אויף מיך צו בּאַװאַרפען מיט שטעם-
ווערטלעך 1...
ש ר ה שפי ר אָ, ספיט שמעכוװוערטלעך! עס קאָן שין
נונ שטעכען און בּרעכען מיינע שונאים, אַז מע דערמאַנט זיך, אַז
דו האָסט גענומען בּידים און האָסט צעשלאַנען אַזא נליק! איך
דעד שוין ניט פון דער באבושקע -- איך רעד פונ'ם קרן: אַא
גאלדענער בּחור, א טאטענ'ם אַ קינד, 8 פאמילישנט, קומט-ארויס
פון אַזאַ משפּחה 1...
בע ט י נשון נאַר אויפגערעגט, צעשרייט זידן. אֶבֶּער װאָס ווילט
איחר האָבּען פון מיין לעבען 4 װאָס האָט איהר זיך אַלע אָנגעועצט
אויף מיר ? אַלֶע אויף מיר! אַלֶע אויף סיר !.,.. נמאַכט אויף א שטוהל,
באהאכט דאָם פּנים אין די הענט, װויינט שטילערהייט. -- עס דערהערט ויף ש
ושלונג. שרה שפּיראָ קויסט עפענען און קומט באַלד אַרוױיף צוריקן.
בּ ע טס י (הויבטאויף דאָס פאַרװײנטע פּנים). ווער איו?
שרה שפּיראַ בבין. דער גר.
פ ע טי. װאָסער גר?
141 | שלום-עלופי"
שרה שפּיר אָ. דיין איװאַן איװאַנאָװיטש! ובעטי חאַפט
זיד אויף, וישט זיך אויס די אויגען, סאַכט אַ באַװעגגונג אַװעקצוגעהן, נאַר
בלייבט שטעהן.. שרה שפּיראַ געהטאַפּ אין דער טיר, פון װאַנען איהר מאַן אין ,
פריהער אַרויסגעקומען, רעדט בעת מעשה צו דער טאַכטערן. איך געה זיב
דערוויי? אָנטהון און בּענטשען ליכט. נעס קומטיאן שניאורסאן,
װאָס גילט אַלס איװאַנאָו, שוין ניםט אין סטודענטישער אוניפאָרם, נאַר אין א
שווארצען אַנצוג, אין ועלכען עס זעחט זיך נאָך מעהר רעליעף שרוֹיס זיין
טעמיטישער טיפּ. די האָר, אָנגעפּאַרפומירט מיט פעטען, זעהעד-אויס נאָך מעחף
שװואַרץ און נאָד מעהר געגרייזעלט, װי אַלע מאָכן.. .
שנ יא ור ס א ן (אויפפעלעגט, צו בעטין, גיט איהר די האַנטן.
אייער פאָטער איז נעווען אַזױ ליעבּענסווירדיג און האָט מיר דער
לויבּט בייצווואוינען מיט אַייך די צערעמאָניע פון איער יום-טוֹב...
נקוקט זיך אַרוםן. וואו איז ער ? מסתמא נאָך אין שוה?'? א שאָר,
װאָס ער האָט נישט געװאָלט מיך מיטנעמען אויך אין שוה?. דאָס
װועט שוין זיין, זאָגט ער, צו פעט... {בעטי זעצט זיך, בעט איהם אוֹיף
זיצען,. זי איז צעטראַגעןן. וואָס אין עפּיס איער מוטער אַזױ בּיין.
אויף מיר ? זי האָט מיר ניט געענטפערט אויף מיין גוטען-אַװענט,
און אויף מיין גראַטולירען זי מיט'ן פייערטאָג האָט זי עפּים אַ
מורקע געגעבּען און איז אַנטלאַפען געװאָרען... נפּויזען. און איהר,
בּערטאַ דאװידאָונאַ, אויבּ איך האָבּ קיין טעות ניט, זענט מיף
עפּיס אויך נישט אַזױ, װוי אַלע מאָל,.. {בויגט זיך צו צו איהר נאַהענטן.
װאָס איז נעשעהען, בּערטא דאַװידאָװנאַ? װאָס קוקט איהר אויף
מיר מיט אַזעלכע אוינען ?
בּ ע ס י נקקט איהם גלייף אין די אוינען. רעדט שטיל. דאָס קופ
ציטערטן. איהר האט סיר פאַרשאַפט, איוושן איװואנאוויטש, גרויסע,
גרויסע אומאַנגענעהטליכקייטען! (פון יענער זײט טיר באַװײוט זיף
שרה שפּירא, א האַלביאוױיסגעטהאַנענע, און װינקט צו דער טאָכטער מיט ני'
הענט, גים איהר צייכענס, זי זאָל ניט רעדען. בעטי זעהט דאס, און שניאורסאָן,
װאָס זיצט מיט'ן פַּנים צו בעטין און מיט'ן רוקען צו דער טיר, זעהט דאָס ניטן.
שניאורסא}ז נצוֹנעטין. איך? אײַך? אומאַנגענעהמ=
ליכקייטען 4 סיט װאָס, צום בּיישפּיעל?
שהער צו זיון א אוך 148
בּ ע ס י עענטפערט גיט באלר). סיט איער וויזיט בּיי"ם רב..
שניאורסאָן (שטױנט. װאַסער וויזיט? בּיי ועלכען
רב? נשרה שפּיראַ באַװײזט זיך נאך א מאָל, רופט מיט ענערגישע צייבענס
בעסין צו ויך. בעטי זעהט דאָס, ריהרט זיך ניט פון אַרטן.
ב ע טי נצעמישט פוֹן דעם, װאָס די מוטער שטעהרט זין. יא, יא,..
װאָס פרעגט איהר מיך איבּער עטליכע מאָל ? צו װאָס אָפּלייקענען
פון מיר? פון מירן.. נפויזע. -- רעדט שטי?, אויפגערעגטן. איהף
זענם געווען בּיי'ם רב זיך בּאַראָטען ווענען אַזאַ וויכטינען שריט,
װאָס איהר געהט טהון... צוליעב,,, צוליעם מיר,.. און בּיי מיךר
האָט איחר גאָרגיט געפונען פֿאַר נויטיג צו פרעגען ? !... װאָס זאָל
דאָס בּאַדייטען 1.., װאָס קוקט איחר מיך א ? װאָס מאַכט איהף
זיך, וי איבערראשט 0... איהר וועט דאָך ניט אָפּלייקענען אַז
איהר זענט געווען בּיי'ם רב ? = הײילפּערין רופט מען איהם..
שניאורס א{ (שטינטן. איך? ביי'ם רב? בּיי הייף-
פּערין 4 איך הער דעם דאָזינען נאָמען דעם ערשטען מאָל פון אייף
אצינד ! איד שווער אַייך בּיי מיין עהרען-װאָרט! נשרת הערט ניט
אויף צו רופען די טאַכטער מיט צייכענסן.
בּ ע טי נשוין גאַר צעמישטן. אַצינד ווייס איך שוין וויעדעף
ניט, װאָס דאָ קומט פֿאָר... װאָס טהוט זיך דאָ ארום מיר 7,.. אַז
איך װועל ניט אַראָפּ פונ'ם זינען, װועט טאַקי זיין א וואונדער |.
{האפט זיך ביי'ם קאָפּן.
שּ רה שפֿיר א מיטנט, אַז די טאַכטער האָט גיט געזעהען, אַדעף
גים פאַרשטאַנען, איהרע צייכענס, רופט זי הויףן. קום נאָךף אַהער, בּעטי,
אויף אַ וויילע -- איך דאַרף דיך האָבּען ! נױזשע! ניכער! דעף
טאַטע װועט בּאַלד קומען פון שוהל, און איך דאַרף נאָך ליכט
בּענטשען, האָסט דו געהערט אַ בּיסעפ} נבעטי הוֹיבט זיך אויף אֶהן
השק, געהט צו דער מוטערן.
שניאור ס אַן א איבעררששטער, שפּאַנטיאום עטליכע מאָ? הין-
און הער, שטעלט זיך אָפּ, לענטיצן אַ פינגער צום שטערן. נאַד אַ קורצער פויוען.
שאט 5... איצט פאַרשטעה איך שוין |... נווייזט אויף יענער זייט מיף.
שלוםיעלכים 3, 260 10
148 שלום-עלוכם
וואו זיין חבר'ם צימער נעפינם זיךן. אָט דאַ ליגט דער הונט בּאַגראָבּען {...
(כאָזט זיך אַהין, הערם זיך אײן, קלאָפּטאַן אין דער טיר. אין דעם קומטאָן
פון פאַדערציטער דער אמת'ער איוואנאוו, וװאָס נילט אַָלס שניאורסאָן,
יום-טוב'דיג אַנגעטהאַן, מיט א פריש געראוירט פּנים און מיט אַ גרויסען בוסעט
ביומען אין האַנט. דער אמת'ער שגיאןרסאָן געהט איהם אַקעגען. זי באַגריסען
זיף. שניאורסאַן צום חברן. אֶהן אַ קלונג?
איוואַג אָוו. איך האָב אַ שליסע?. (באַװייזט איהם דעם
שנימעל, - קענט-אַװעק דעם בוקעט אוים'!} טישן.
שניאור סאָ ן. װאָס פאר בלומען אין מיטען דרינען?
איוואנ אָוו. 7כבוד איער פּאַסחא..
שניאורסאָן. פאַר װאָס האָסט דו שוֹין ניט פאַרחאַפּט
און איינוועגס א חסמצ'דיגען טאָרט אויך ? װאָלְט דיך שפּיריכע
ײרויסנגעװאָרפען מיט'ן טאָרט און מיט די בּלומען אינאיינעם...
איוואַנאַָוו ואנט. אַ חאַמעץ - דאָס ווייס איך, אַז
מע טאַר ניט. נקקט זיף שרוםן. איך זעה, הערשקא, אַז דו ביוט
שטאַרק אויפגעלעגט לכבוד יום-טוב ? דאָס האָבּ איך דיר צו-
געהאָלפען בּיי'ם בּעל-הבּית, ער זאָל דיר דערלויבּען צו זיין בּיי
דער צערעמאַניע פון איער פּאַסהאַ.
שניאורס אָן. אַזױ? אַ שענעם דאַנק דיר דערפאַר!
איוואַנאָוו 1אנטן א קאמישער מענטש אָט דער שפּיראַ!
ער האָט זיך אַ מאָל דריי מיט מיר בּאַראָטען, צי זאָל ער דיר עס
דערלױיבּען, צי ניין? אט אין בּיי איהם אויסגעסומען יאָ, און
אָט -- ניין, ער האָט אַלץ געציטערט, טאָמער זאָנט ער דיר אָפּ,
זאָלסט דו ניט איבּערטראַכטען ווענען אידען גאָט וייסט װאָס,
חאַ -חאַ! {באַטראַכט דעם חבר אין זיין שוואַרצען אַנצונן. אינ'ם דאָזיגען
קאָסטים זעחסט דוֹ אויס, הערשקאָ, וי אֵַיין עכטער סעמיט,
טשאָרט װאָזמי } / |
שניאורסאָן. או דה, װאַניאש, זאָלסט זיך אָנטהון אין
דריי פעמיטישע קאָסטיומען, וועסט דו אַלְץ אויסזעהען, וי א פאָני,
עס וועט דיר אפיפן ניט העלפען די לעקציעס, װאָס דו געהסט נעמען
פּיי אונזער רב, בּיי הײלפּערין..,
"שער צו זוון { אוף | 17
איוואנאוו גאיבערראשטן. פון וואנען ווייסט דו, אַזן איך
בּין נעווען בּיי'ם רב ?
שני אורסאַ| (מט גיפט. חאַ-חא! פון װאַנען איר
ווייס ? איך ווייס אלסדינג --- האָבּ איך דיר שוין לאַנג געזאָגט.
איך ווייס אפילו, װאָפ דו האָסט בּיו איהם געטהאָן..
א יוושנאוו (קקט צראטן. צום ביישפּיעל?
ש ניאור ס א! איראנישן. וי עס זעהט אויס, האָסט דו
זיך אַ נעם געגעבּען ווערען א איד טאַקי גאָרניט אויף קאַטאַװעס ?
איוואנ אוו וכ זיין רוהיגן. עס קאַן גאַנץ מענליך זיין,
שניאורסאָן, או מסתמא אלץ צוליעבּ יענעם געוויסען
צוועס 3.., |
איוואַָנ א וו וי פריהערן. זעלבסטפארשטענדליך
שניאורסאן אלץ מיט דעם זעלבען גיפּטן. אַזוֹי זיכער ביוט
דו אין דיין זיענ ?
איוואנאָוו. אֶהן צוייפעל
שניאור ס אַ {. און וענען שטעהרונגען טראכסט דו
גאָרניט 3 האָסט קיין מורא פאַר... קאַנקורענטען, 5משל ?
א יווע נ אוו {הויבטיאויף דו אויגעון. קאַנקורענטען?..
אפשר בּוזט דו דאָס פון די קאַנקורענטען ? א - זי ,.. איצט פאָר-
שטעה איך שוין, פאַר װאָס דו ווייסט אַזױ מיעפֿ.,
שגיאור פ אַ ן, נישט מעהר וויפיעל מיר אין נויטיב
א יוואנ אִו ו, אויף צו טרייבּען שפּיאָנאַזש אָרום מיר
און אַנצוהאַלטען די סאָנקורענציע 9..
שניאורסאָן. דו װעסט מיך ניט איבּערשרעקען מיט
קיין ווערטער,, :
איוואנאוון. איצט פאַרשטעה איך שוין, פאר װאָט עס
טהוט דיר אַזוי וועה דער קאָפּ פאַר מיף..
שניאורסאַן, װייל איך ויפ ניט, זאָלסט זיך מאַכען
צום נאר,., עס וועט דיר ניט העלפען קיין רב, קיין צעהן רבּנים
אויך --- זאָג איך דיר פריהער }
148 שלום-עליכם
- איוואַנאָ וו (שטאַרק אויפגערעגט. שוין אויך מיט ניפטן. אַלס
גנוטער פריינט, נאטירליך, זאָגסט דו דאָך עס מיר... און איך בּין
געווען אַזאַ נאַר און האָבּ דיר טאַקי געגלויבּט בּיז אַהער... איך
האָבּ געמיינט, עס האָט זיך מיר געדאַכט, אַז עס געהט בּיי ריר
טאַקי פון דיין גוטפריינטשאַפט. איצט בּאַװייזט זיך נאָר אַרױם
אין דיר אַ קאָנקורענט..., און אפשר נאָך 8 , געפעהרליכער" קאָנ-
קורענט ? חאַ- חאַ !++
שניאורס אָן נרײסטן. זאָלסט דו טאַקי וויסען! און
ס'איז זעהר גוט, װאָס דו ווייסט עס ! די קאָרטען זענען אָפען,
וועלען מיר, הייסט עס, שפּיעלען אֵיין אָפּענעם זעכּס-און-זעכציג }
איוואָנ אָוו. גוט. איך נעם-אָן דעם קאַמף!
שניאורס א | נשטאַרק אויפגערעגטן. אומזיסט לאַכסט דו'
אַזױ, װאַניא. וועסט זיין געשלאָנען, וי אַ.-
איוואַנאָוו נישט װינציגער אויפגערעגטן. מיר וועלען שויך
זעהען, ווער וועמען !... נעס קומטאַרויס שרה שפּיראַ, אַנגעטהאַן יומיטוב"
דיג, זעהט:אויס אַ סד יונגער און שענער -- נאַרנישט צו דערקענעז. זי טראָגם
צוויי זילבערנע לייכטער מיט אָנגעצונדענע בענטשליכט. נאַך איהר געהט בעטי
אויר מיט צוויי זילבערגע לייכטער. אלע פיער לײכטער װערען אַװעקגעשטעלט
אויפ'ן טיש. ביירע חברים פלייסען זיך באַגעגענען די דאמען מיט אַ שמייכעלע.
שרה שפּיראָ ענטפערט דעם קװאַרטיראַנט מיט א פריינטליכען גום יוםיטוב, אה
אויף זיין חבר, אויפ'ן אמת'ען שניאורסאָן, װאָס גילט אַלם איװאַנאָו, װיל זי
אפילן קיין קוק נישט טהון. אקענען אָבער בעטי איו מעהר צונעלאָזט צום אמת'ען
שניאורסאָן, װי צום אמתען איװאַנאָו. אלע פיהלען זיך ניט גוט. עם נעמם
אָבער נישט סקיין סך צייט, װינציגער װי א מינוט. עס קומטאַן דור שפּיראָ.
טיס אַ ברייטען גום יום'טוםב, נאָך איהם סיאַמקען.
דוד שפּיראַ (אױף אידישן. גוט יום-טוב! גוט יום-טוב:
ס יאַ טמ קע נֹאד איהםן. אַ גוט יום-טוב!
יש ר ה שפ יר אָ. נוט יום-טוב, גוט יֹאֶהר !
ב ע ט י. נוט יום-טוב. נבײדע חברים פאַרניינען זיך פאַר'ן בעל"
הבית גאנין העפליך. -- נישט קוקענדיג אוים!ן ברייטען ,גוט יוםיטוב", זעחט'
אויס דוד שפּיראַ שטאַרק צערודערט. שרח און בעטי זענען פארװויינט. ביידעי
חברים זענען אָנגעדרודעלט איינם אויף דאָס אנדערע. נאַר איײין סואַמקע אי
=
'שווער צו זוין אַ אוף - ייג
אויפגעלעגט, שסיעגקקט זיף אין דעם פינקעכדיגען וויין, װאָס אויף ארבע כוסות,
און בלעטערם די חגדות, וואם קיגען אוימ'ן טישן.
ד ו ד שפ יר א וויל צעשלאַגען די שטימונג, באַטראַכט דעם טיש
מיט דער קערה פים אַלע זאַכען, פארקאטשעט די אַרבע?, רעדט וי צן זיךף אַלײן,
נו? איז שוין צוגעגרייט, הייסט עס, אַלסדינג בּיי דיר 4 די קערח
מיט די מצות מיט די הנדות, און אליהו הנביא'ס כּוס איז אויף
דאָ? קאַן מען, הייסט עס, זיך נעמען צו דער אַרבייט? ניפצטן.
שוֹין לאַנג אַזאַ פּסח ניט געווען ! אָט די מימרות מיט די זאָגעכצען,
וװואָס אין שטאָדט, מיט די פּחדים פאַר אַ פּאַנראָם, מיט די דעפּן-
טאַציעס צום גובערנאַטאָר, און ועל כּולִם -- אָט דאָס פּעקע? מיט
דער דיעלא -- אַלסדינג אָרום און אַרום... (ווייזט מיט דער האַנט אַרום
קאַפּן, אַזא פּסח זאָל זיך שוין נישט אומקעהרען !..
שרה שפּיראָ. נישט כּדאי פּאַר'ן סדר צו דערמאַנען..
גאָט װועט העלפען, וועלען מיר עס, אם ירצה שם, איבערלעבען,
דוד שפ יראָ. געויס װעלען מיר עס איבערלעבען!
מיר וועלען זי אַלע איבּערלעבּען !... מיר האָבּען איבּערנעלעפט
גרעסערע צרות, מיט גרעסערע המנס, מיט אַ פּרעה מלך מצרים,,
וטרעטיאָפּ פונ'ם טישן. נ?! קינדער! קודם 72 ונַצוֹם קװאַרטיראנט),
זאָגט איער חבר, ער זאָל זיך מטריח זיין אַקאָרשט אֶנטהון דאָס
היטעל, בּיי'ם סדר איז מען זיך נוהג בּיי אונז, מע זיצט אין
היטלען,. און איהר אַליין, הער שניאורסאָן, זייט מוח? אויך דאָס
איינענע.., / דאָס, וועניגסטענס, װאָלט אַזא איד, װי איהר, װאָס
קומט-אַרױס פון די ליבּאַוויטשער שניאורטאַנס, כלעבּען, נעמענט
וויטען,.. !ביידע חברים געהעױאָפּ אין פאַדערצימער, יעדער נאַך זיין היטעפ,
און קומען ביידע צן געחן שוין אָנגעטהאָן אין די היטלען. אין דער זעלבער צייט
שחוטיאַָן דוד שפיראַ אויבען, אויף דער קאפאָטע, דעם צוגעגרייטען ווייסען סיטצל
שיט די ברייטע אַרבע? און די ווייסע פאַרגעלבטע, מיט וילכער באברעסמטע,.
יארמטעלטע מיטיז קאָטעס, און האַלט ביי אַרומנאַרטלען זיך מיט' ווייסען אלטען
זיידענעם גאַרטעל. די ארייננעקומענע הברים גרופּירען זיך ארום בעטין, בי
טראַכטען פון דער ווייטען שפּיראַן אין זיינע ווייסע בגריםן,
150 רלוםזעלורם: |
איוואַנאָוו צובעטי). איער פאטער זעהט אויס װי א
פּאַסטאָר, וי אַיין אַרכיעריי...
שניאורסאָן אודּ צו בעטין. גיכער -- וי א כַּהן נרול
אונ'ם אַלטען בּית-המקרש...
ד ו ך שפ יר אָ (רופטצו צו זיד מיט'ז פינגער דעם קװאַרטיראַגםץ
דעם אמת'ען איװאַנאָװ}. פּאַני שניאורסאן! זייט זשע מוחל! נער
געהטיצן צן שפּיראַן, און דער אמת'ער שניאורסאַן, װאָס גילט אֵלם איװאַנאַװצ
בלייבט שטעהן מיט בעטין פון יענער זייט טישן. זעהט איהר אָט דאָס אַ ?
נווייזט אויף דער יארמעלקע און אויפ'ז נארטעלן. דאָס האָבּ איך א ירושת
פון מיין עלטער-עלטער-זיירען, פון די סלאַװיטער... פון יענע סלאַד
וויטער, װאָס אָט דעם עשו'ס נבאַווייוט מיט די אויגען מון דער װייטעו
אויף שניאורסאַנען, װאָס ניכט אַלם איװאַנאָװ} -- אָט דעם עשו'ס עלטער-
עלטער-זיירע האָט אַמאָל גע'משפּט מיט גנאָט.. |
- ש רה שמּ י ר א וצום סאַז, אויף אידישן. צוװואָס דערמאַנען.
איצט אַזעלכע זאַכען און דבּר'ען פאַר'ן עױ? אַזעלכע רעד ?
דור שפיר אַ וצם װײב, אויד אויף אידיש, װיזענדיג מים די
אויגען אויף שניאורסאַנען). זעהסט דאָך, װי עס אַחרט איהם, דעם
גר-צדק, וי דער פאַראיאָהריגער שניי..
פ ע ם י (אויפגעטראַנען פון פריהער און פון דעם, װאָס פאַטער און
מוטער װאַרפעז זיד דורךף מיט אידישע רעד, ווענדט זיך מיט אֵיין אויסגעמוטשעט
שמייכע? צן שניאורסאַנען. זי װוי? איהם אַרױיסבאַװײזעז מעהר פריינטליכקיים.
איבער דעם, װאָס איה פאָטער איז פּלוצים צו איהם געװאָרען אַווי קאלט און
רעדט כסדר נאָר מיט'ן קװאַרטיראַנטן. אַייך, איװואַן איװאנאַוויטש, בא"
דאַרף זיך אויסווייוען מאָדנע נבאַװײיזט איהם אויפ'ן טישן אָט דער
נאַנצער פּאראד מיט דער גאַנצער צערעטאָניעי.
ש ניאורט אָן װאָס שטעהט נאהענט צו בעטין אוו הערט זיף
צו מיט איין אויהער, װאָס שפּיראַ רעדט מים זיין חבר, ענטפערט איהר אויף
מיט א שמייכע? און שטיל, אַזוי אַז נאָר זי אליין זאָל הערעון. אַ סך מעהר'
מאָדנע ווייזט מיר אויס אִם דאָס, װאָס אַייער פּאָטער איז אויף
מיר אַזױ אננעשטויסען. און מעהוי פּון אַלסרינג אַהרט מיך אֶט
שווער צו זוון אַ איך 181
דאָס, װאָס איחר אַלֵיין, בּערטאַ דאַװידאָוונא, זעחט מיר אויס היינט
אַזוי טרויערינ... עס טחוט סיר עה דאָס האַרץ קוקענדיג אויף
אַייך,., איך פאַרזיכער אייך, אז דאָ איז פאָרגעקומען א מיםפאַר"
שטענדעניש, װאָס מיט דער צייםט וועט זיך עם אַרױסבּאַװײיזען..
פ ע ס 'י וקקט אויפ'ן פאַטער און רעדט צן שניאורסאַגען שטיל, אַזױי
אז ער אַלײן זאָל זי הערעןן. טאר סיר אין אַלסדינג איין מיספאַר"
שטענרעניש,.. א רעטעניש פונ'ם אֶנחוֹיב בּיו'ן סוף,.. עס דרעהט
זיך מיר דער קאָפּ, און אלץ זעהט מיר אויס, װי אַ חלום, װי אַ
פאַרדרעהטער, פארפּלאַנטעטער חלום..
דוד שִׁפ ירא צו דער טאַכטער, זעהט עון דעדװייטען, או זי
רעױט עפּיס מיט'ץן קװארטיראַנט'ס חבר. שטרעננן. בעטי! װאָס דער"
צעהלסט דו דאָרטען איוואן איװאַנאָװיטשען ?
ב עט ' צם פאָטער, הוידן. פונ'ם סדר רעדען מיר..
דוד שפּיראָ. 98 דוֹ מאַכסט איהם קלאָר דעם סרר,
וי אַזױ עס קומט ביי אונז פאָר? דאָט טדוסט דו זעהר גוט !
דערקלער איהם שוין אלסדינג. און װאָס האָט איחר זיך אַװעק"
געשטעלט אזוי ווייט? קומט אַהער אַ ביסעל נעהענטער! (בעטי
און שניאורסאָן געהעױצו נעהענטער צו שפּיראַןן. פאַר װאָס זאָל ער ניט
זעהען אַלספדינג פון דער נאַהענם ?! צום קװאַרטיראַנט, יוט איהם
אויף דער קערהן. אט זעהט איחהר אָט די קערה? (איװאָנאָװ, שניאורפאַן
און בעטי קוקעזדאריין אַלֶע דריי אין דער קערה}. זאָגט איהם, פַּאֲנִי שניעור"
סאָן, זאָגט איהם, איער חבר, -- איחר וועט דאָס איהם בעסער
קאַנען נעפען צו פארשטעהן, --- אַז דאָס אַלסדינג איז א זכר פון
מצרים. (באווייזט אויפז מרורן. דאָס, למשל, איז חריין... מדור ווערט
דאָס ביי אונז אָנגערופען. די טייטש אין -- ביטערניש. אַ וואונק
אוים'ן וימררו --- װאָס מע האָט אונז פאַרבּיטערט דאָס לעפען אין
מצרים, ניט ערנער וי מע פאַרביטערט אונן דאָס לעבען איצט
אויך,.. און דאָס וווייזט אויפ'ן חרוסת} איז ביי אונו 8 , זכר לטיט
ואס אונזערע עלטערען האָבען געקנאַָטען לעחם און געמאַכט ציגעל,
איהר פארשטעהט צי ניין, פאַר פיתום מיס רעמסט,, נדי דריי קוקען
158 שלום-עליכם
אַריין אינ'ם חרוסת, און. מעהר פון אַלעמען קוקט טאַקי אַרײין איװאַנאָו, דער
װאָס גילט אלס שניאורסאַןן. איהר מיינט, ס'אין טאַקי לעהם? ניין?
עט האַפּט נאָר דעם אָפּבּליק, עס זעהט-אויס וי לעהם, רויטע לעהם.
בּסן-הכּ? אין עס צעריבּענער עפּע? מיט צעשלאָגענע ניס. און
דאָס, װאָס ס'אין בּאַנאָסען מיט רויטען, זאָלט איהר זיך ניט
שרעקען --- ס'איז חלילה נישט קיין בּלוט... ס'איז וויין... נרערט
צום קװאַרטיראַנט און קוקט אויף זיין חברן. קוקט אייך נאַר גוט צו!.
נ!אַלע דריי קוקען, און מעהר פון אלע -- איװאַנאָװ, דער, װאָס גילט אלם
שניאורסאון. ,,חרוסת" וװערט דאָס אָנגערופען בּיי אונז.. איהר
פאַרשטעהט צי ניין, חרוסת !... נו, און דאָס אין א פליגעלע מיט
א גערגעלע פון אַ הוהן -- אַ זכר פונ'ם , קרבּן-פּסח", װאָס איו
געווען אַמאָל בּיי אידען... אָבּער נאָר אַ זכר, מעהר ניט אז אַ זכר,
איהר פאַרשטעהט צי ניין! וװאָרום קיין קרבּנות איז שוין ביי
אונז היינט ניטא. א סוף! שוין העכער צוויי טויזענט יאָהר אַז
ס'איז ניטאָ בּיי אונז קיין שום קרבּנות, קיין סימן ניט !... אַצינד,
אַז איהר זענט שוין אַ בּיסעל קלאָר געװאָרען אין די אַלֶע זאכען,
מעגען מיר זיך שוין נעמען אֶפּריכטען דעם סדר, וי מיר האָבּען
עס בּירושה פוֹן אונזערע עלטער-עלטער-זיידעס. איך על מיך
בּאַזעצען אױבּענאַן, אָט אויף אַ דעם העסעבּעם נטהוט זיך א זעץאַרײן
אין די אויסגעבעטע קישענס און מאָסטעט זיך אייזז, וי א מלך, צו בּאַװויזען,
אַז מיר זענען אַ פאָלק פון מלכים, פון פרייע מענטשען, ניט פון
קנעכט, פאַרקויפטע, וי אַמאָל, צו פּרעה מלך מצרים... און איהר
זעצט זיך נאָר אויס אַלע אַרום טיש, נעהענטער צום מלך... אט
אַזוי... זאַלע זעצעז זיד אויס ארום טיש. שרה שפּיראָ -- אין דער רעכטער
האַנט פונ'ם מאַן. פון דער קינקער האַנט זעצט זיך בעטי. נעבען איתר --
דער קװאַרטיראַנס. אַקעגען -- דעם קוארטיראנט'ס חבר מיט סיאַמקען. דוף .
שפירט האָט פאַר זיך אֵיין אַלטע הגדה. שרח שפּיראַ -- 8 גנראָבען ,קרב מנחה".
צו בעסין אין דער הגדה קוקטאָרײן דער קווארטיראנט, װאָס גילט אלס שניאי-
סאַן. צן סיאמקען אין זיין קליין הגדה'לע קוקט-אריין דעם ווארטירשנט'ס חבר,
װאָס גילט אַלס איװאַנאָו. דוד שפּיראַ עפענטאויף די אלטע הנדה, באוויייםש
זי דעם קװאַרטיראַנט איװאַנאַװעון. זעהט איהר אט די אַלְטע הנדהף.
ישווער צו זוון אַ אוף 158
דאָס און בּיו מור אויך אַ ירושה פון די סלאַוויטער,.. ומישטיאויף
דאָס שעריב?אטן. טאַקי נעבאַך פון זייער אייגענער דרוק, ,דפוס
סלאַװיטאַ? -- געדרוקט אין סלאוויטע... מיפצטן. עך -עך-עך!
די הגדה זאָל קאָנען רעדען, װאָלט זי געהאַט װאָס צו דערצעהלען...
אַצינדך הױבּען מיר אַן} ונעמט א קקאַראַפּין מיט װײן און הױיבטאָן צו
גיסע} אין די כוסות, רעדט דערוויי? צו סיאַמקעןן. ווי מיינסט דו, זוהנענין,
וועסט זיך מיר ניט פאַרפּלאָנטען, דו שקאָץ איינער, אין די פיער
קשיות, וי פאַראַיאָהרען אין דער צייט ?
ס יאַ מ 7 ע 1אטט). זאָל נאָט היטען! איך קען זיי אויף
אויסוועניג, װוי א ואסער !
שרה שפּיר א (ועלט, שעפּטשעטן. סיר פֿאַר דיין פּיסק!
נשפּיראַ האָם נאַך נים אָנגעפילט קיין צװיײי כוסות, דערהערט זיךף א שאַרפער
און א פֿאַנגער קלונג.- אֶלץע סהוען ש ציטעריאויף אויף די ערטערן.
ד וד שפ י ר אַ (שטעלטאַװעק דעם וויין. ואס אין דאס?
פּלוצים גאָר אין מיטען דרינען ? װער קאָן דאָס זיין ?
שרה שפּיר א מױדט. דער קלנג, האָב איך מורא,
ישמעקט מיט פּאַליציע... סיאָמעניו, זיי זיך מטריח. ונאד איידער זי
זאָגט דאָס אַרוֹים, אין שוין סיאָמקע אוֹיף די פיס. ער לויפּטאַראָפּ עפענען
שלעמענ'ס אויגען וענען געװענדט צון דער טיר. עס נעמם נישט קײַן האלבע
מינום, איז שוון סיאמקע דאַ צוריק אֵין איבערנעשראקענערן
סיאָסקע. זשאַנדאַרען מיט נאַדזיראַטעליס אֶהן א שיעור,
און אונזער דװאָרניק אויך מיט זי |...
דוד שפּיראַ (טױדטן. אין אַבלאװע? פּטח צום סדר?!
דאס טרעפט מיר דעם ערשטען מאָל אויף מיין לעבּען!.. נעס עפענט
ויד די סיר און עס קומעךןארין אַ גאַנצע האַליאסטרע זשאנדארמען, נאַדויראי
טעליס, געהיימפּאַליציסטען, און אַ גנוי א דװאָרניק סיט אַ בלעכעל אויפ'ן היטעל,
אויה װעלכען סע שטעהט אַנגעשריבען אוֹיף רוסיש: פאחת/20, און מיט
8 גרויסען בוך אונטער'ן אָרעם. דער עלטסטער צעשטעקט דוי זשאנדארמען מיט
די נאַדויראַטעלים, ביי יעדער טיר א זשאנדארם מיט אַ נאַדזיראטעל, און
שליין געהט ער צו מיט צװײ נאַדזיראטעליס צום טיש. דוד שפירא ויל
אויפשטעחן אַקעגען די געסטן,
104 שלוםיעלובם:
ד ע ר ע 5 ט ס ט ע ר היבטאױיף די האַנטן. ווסיע גא
מיעסטאַך -- אַלֶע זאָלען בּלייבּען זיצען אויף זייערע ערטער! וצו
דוד שפּיראזן. ווער איז דאַ דער חאַזיאַאין ?
דו ד ש 8 יר א הקים װאָס ער קאַן אַרױיסרעדען א װאָרט, גאר
רעדט מיט שטאַלץן, דער האַזיאַאין, דער בּעליהבּית -- דאָס בּין איך.
דער ע9טס טער. אֵַײער נאָמען?
ד ון ד שפ יר אָ. סלאואוטסקי מיעשטשאַנין דאַװית
שליאָמאָוו שאַפּיראָ. שאַ - פּי - ראָ.
ד ער ע 5טס טער װװיזט אויף שרהזן. אוֹן דאָס אין?
דוד שפּיראָ. מין ווייבּ סאָראַ יצחק-לײיבּאָװאַ שאַפּירש.
וווייזט אויף בעטין און אויף טיאַמקעזן. און דאָס זענען מיינע קינרער
בּערטא און סאָלאַמאָן.
דער ע 5ט סטער. בערטא אוו סאָלאַמאַן.. און ער
אין אָט דער? וווייזט אויף שניאורסאַנען, װאָס גילט אַלס איװאַנאָון.
דוד שפּיראָ, דאָס איז אַ גאַסט בּיי אונן. אַ כּריסט.
איװאַן איװאַנאָװיטש איװאַנאָו,. אַ דעיסטוויטעלני סטאַטסקי
סאַװויעטניק'ס אַ זוֹהן...
ד ע ר ע 5ט ס ט ע ר נקקט זי איבער מיט זיינע חברהילייט}.
א כריסטיאַנין? א פּראַװאָסלאַװנעי? איואן איװאַנאָװיטש
איװאַנאָוו ? וי קומט אַהער א כריסטיאַנין ? אויף אַ אידישען
מאָהלצייט ? אין אַ אידישען פּראַזדניק ?
דוד ש פי ר אַ (הבטאַָן קומען צו זיך, רעדט גיױן. דעה
כּריסט איז, אייגענטליך, ניט אונזער גאַסט, נאָר דער גאַסט פון
אונזער קװארטיראַנט. מיר האָבּען א קװושרטיראַנט אַ דאַנטיסט.
נווייזט אויף איװאַנאַװעז, װאָס גילט אַלס שניאורסאָון. דאָס הייסט, זיין
װאָלט ער בּאַדאַרפט זיין אַ סטודענט, נאָר איזען איז ער אַ דאַנײ
טיסט, איבּער די פּראָצענטען און איבּער די זשערעבּעס, װאָס מע.
האָט היינט צוגעטראַכט אין אוניווערסיטעט, אַזױ װוי, למשל, צום!
פּריזיוו אַז מע געהט...
שווער צו *וין אַ אוך 18
ד ער עלטס ט ער א מאַד מיט דער האנטן. דאָס איז ניט'
אינטערעסנע ! איהר זאָגט מיר בּעסער אֵיין אַנדער זאך, ליעבּער
מענטש,,. ביי אייך דאַרף דאַ זיין איינער א איר, פון די שניאור-
סאָנס,.. וואו איז ער ערניץ ?,.. נקוקט זיד אַרוםן.
דוד שפּיר אִ וקוקט זיף איבער מיט'ו ווייב, דערשראָקען, רעדט'
שטי?, אויף אידישן. אַ גוט יוםיטוב! קעצעלע האָט אַבֶּער געזאָגט,
אַז מע זובט איהם מיט ליכט |...
ש ר ה שש 8 י ר א (ברעכט די הענט, שטילן. עה אין מיב,
װאָס זשע װועט זיין ?
דער ע7טסטער צודד שפּיראָ, צעציהט די װערטערן. הי
דיר געפינט זיך א אידר שני-אוריסאָן, וועסט זיך בַּיי סיר נים
אויסדרעהען! אט באַלד װעלען סיר זעהען. וצוֹם דװאַרניקן.
דווארניק, סטופּאַי סיודאַ ! נדער דװאָרגיק מיט'ן בלעכעל און מיט'ן בוֹף
געהט-צו צום עלטסטען. דער עלטסטער נעמט ביי איהם דאָס בוף, עפענט דאָף
אויף, זוכט, באװייזט מיט'ן פינגער שפּיראָזן. אָט איז די פּאַדװאָרנע קניגא,
און אָם שטעהם פאַרשריבען שווארין אויף ווייס, אַז... ואַלע פּֿאַלֿײ
ציסטען בוֹיגען זיף אֵז, קוקעדארײן אין בוף. דער דרװארניק מיט'ן בלעכעפ
בוֹינט זיף אויף אָן איבער'ן עלטסטען און קוקט אויךף אין בוך אַרײן. דער
עלטסטער הויבט-אויף דעם קאָפּ, דערזעהט דעם דװאָרניק'ס פייאַנאַמיע, טהוט
א הוק אויף איהםן. פשׂאֶל!... נדער דװאַרניק שפּרינגט-אָפּ, דער עלטסטער
זעצטיפאָרן. אט דאַָ שטעהט פֿאַרשריבּען, הייסט עס, אַן בּיי אַויף
וואוינט איינער 8 שקלאװססי מיעשטשאַנין מיט'ן נאָמען הערש
מאַװשאַװ שניאורסאַָן. וואו איזן ער? (וקט טריאומפירענד אויף
שפּיראַן. דוד שפּיראַ קוקט אויפז וייב, און איידער ער באַװײוט צו ואַגען
א װאָרט, רופט זיך אֶפּ פון זיין אָרט, ניט אויפשטעהענדיג, דער אמתער
איװאַנאָו, װאָס גילט אַלס שניאורסאָן),
א יוו אָנ אַ וו הנ און הוידז. שניאורסאן - דאָס בין
איך,
דער ע 397 ס ט ער (ַקקט זיך אײן פין איװאַנאַװעזן. איהף
זענט דאָס דער שניאורסאָן? {קוקט זיך איבער פארוואונדערט מיט זיינע
חברהילייט. אוינער נעמטאַרויס א קליײַן עלעקטריש לאַסטערענדעל, טהוט א
:156 שלוטיעלוכם
שטעלאַן דאָס ליכט נלייף אויף איװאַנאַװען.. אַלע באַטואַכטען איהם פאַר"
וואונדערט. -- דער עלטסטער צו שפּיראָז}. ניין, גאָספּאָדין שפּירא! איהר
זענט מיר צו אַ קלונער איך ! איהר בּאַװייזט אונז דעם אמת'ען
שניאורסאָן, פון יענע, פון די ליבּאַוויטשער...
ד וד שמפּ י ר א {קקט אויפ'ן וויײב, צענעמט די הענטן. ואָס
ווי?ל ער פון מיין לעבּען ?
יא יוואַנאָוו גנעמטארויס פוז דער זייטיקעשענע א פּאַק פּאַפּיערען,
-ציהט זי אויס צום עלטטטען, רערט מיט איראַניען. איהר גלויבּט ניט, אַז
איך בּין שניאורסאָן ? אָט האָט איהר מיינע דאָקומענטען, װאָס
וועלען אַייך איבּערציינען, אַז דאָס בּין איך דער , צאַדדיק" שניאור-
סאָן, װאָס איהר זוכט איהם און װאָס איהר דאַרפט איהם אַזױ
נויטיג האָבּען צו אַײיער אומנעלומפּערט-געקינצעלטען פּראָצעס, מיט
וועלכען איהר מאַכט זיך לעכערליך פאַר דער גאַנצער וועלט...
ד ער ע9טסטער אױיפערענט, צו איװאַנאַװען. קאַק װי
סמעיעטיע --- וי וואנט איהר צו רעדען מיט פּאָליציע מיט אַזאַ
שפּראַך ? !
א יוואַנ אַווֹ נמיט פיערן. דערפאַר, ווייל איהר און די
װאָס האָבּען אַייך נעשיקט אַהער, ווייסט ניט, װאָס איהר טהוי !
אין אַייער פאַרבלענדעניש דעקט איהר צו מייו שאנד דס נאַנצע
לאַנד אונזערס,..
ד ע ר ע 5 ט ס ט ע ר אויסער זיך פאַר כעס, צו איװאַנאַװעז.
ניע ראַזסוזשדאַט !.., נצו די קאַלעגעון. זייעף לאַנד!.. 1קקט זיף
איבער מיט אַ איראַניש נעלעכטער מיט זיינע חברהלייט, וװאָס שטוינען, הערענ"
דיג פון אַ אידען אַזעלכע ווערטער). : '
איוואנאָוו. נויאַ! אונזער אלעמענ'ס לאַנד, ניט נייךף
אַייערס !
ד ע ר ע 5 8 ס ט ער 1 טפ מיטיז פוסן. מאַלטשאַט, זשיד
פּראָקליאַטעי !,.. אט חייס איך, מע זאָל דיך נעמען, וועסט דו בּיו
מיר אַנדערש רעדען!... ואַלע װערען פאַרנליװערט פאַר שרעק, אויסער
איװאַנאָו און זיין חבר, דער אמת'ער שניאורסאַז).
יהעוער צן זוין אַ אוך 187
שניאורס אָ || (אפט זיד אוה כון זײין אָרט, טהוט א ציה די
הענט צום עלטסטעזן. פּאַרדאַן ! !באװוייוט אויפ'ן חברן. לאָזט איהם צַו
רוה. ער אין ניט שניאורסאָן, דער אמת'ער שניאורסאָן -- דאָס
בּין איך! ואַלע קוקען אויה שניאורסאַנען. די היימישע מיינען, ער אי
טַראָפּ פונ'ם זינען דער נאַדזיראַטע? שטעלטאַן אויף שניאורסאַנען דאָס:
כאַמטערענדעל. אַלע קוקען זיד אֵיין אין זיין פּנים, קנייטשען מיט די פּלײצעס,
פאַרשטעהען ניט, װאָס דאָ קומט-פאָר}.
דוד שפּירֹאַ נצם װײב, אויף אידיען. װאָס אין דאָס פאר
איין אָנשטעל, איך בּעט דיך ?
שר ה שפּ יר אַָ. אַלע בייזע וויסטע חלומות |...
שניאור סא {} (1אַליכטען פונ'ם לאמטערענדע?, צו פּאַליציען,
קוקט, קוקט זיך צו נוט !... מיר דאַכט, אַז מע קאָן דאָס אַרױס--
זעהען אין דער פינסטער אויך, ווער פון אונז בּיידע איז דאָ דער
אמת'ער שניאורסאָן... א צדיק, אָדער ניט קיין צדיק --- נאָר דער
אמת'ער שניאורסאָן -- דאָס בּין איך !
איוואַנאוו נפו זײן אָרטן. ניין, איך! ואָס הערט איהף
איהם? ער שפּאַסט, ער טרייבּט קאַטאָװעס. אֶט זענען מיינע
פּאַפּיערען...
ש ניאורס א{ נו איװאנאװען. ואניא! גענון! איצט
געהט ניט מעהר קיין קאַטאַָװעס. די זאך אין צו ערנסט. וצום
עלטסטעזן. פּאַפּיערען האָב איך אויך! {נעמט אויד ארוים פּאַפּיערען פוז
קעשענען. די פּאַפּיערען זענען אָבּער נאַרנישט. די פּאפּיערען זענען
געביטענע. די פּאַפּיערען, װאָס מיין חבר האַלט, -- דאָס זענען,
אייגענטליך, גאָר מיינע דאָקומענטען. און אָט די פּאַפּיערען, װאָס
בּיי סיר אין האַנט, -- דאָס זענען די דאָקומענטען פון מיין חבר
איװואַן איװאַנאָװיטש איװאַנאָוו. אין דעם איז אַ גאַנצע געשיכטע.
איך קאָן זי אַייך דערצעהלען אין דריי ווערטער. זייט טזוי נוט '
גציחטיאויס צום עלטסטען די פֿאַפּיערען. דער נאַדוירטטעל שטעלטאַן נאָך א
מאל דאָם לאַמטערענדעל אויף בײידע ינגעלייט, קוקט וזיך איבער פיעלדרײטיג
פיט וײַנע קאַלעגען. דער עלטסטער נעמטיצן ביי ביידע הברים די פּאַפיערען
און 2ותם אין זי אַרײן אינאיינעם סיס זיינע קאַלעגען. דערועהען, אַן 0פישי0.
1588 | שלום-עלובם *
שטודיערט די פּאַפּיערען, געהטיצו װיעדער אַ מאָל דער דװאָרניק מיט'ז בלעכעל
און שטעקט אריין זַיין נאָז אוידן. '
ד ער ע ט ס ט ער נטחט אַ דרעהאויס דעם קאָפּ צום דװאָרניק
יאון אַ הוק אויה איהם}. פֹּשְׁאֵל!... נדער דװאָרניק שפּרינגט-אָפּ. --- אין דער
זעלבער צייט קומטיפאָר אַ נעשפּרעך אין אידיש צווישען שניאורסאַן, דוד שפּיראַ,
שרה שפּיראַ און בעטי, װאָס זיצט אַקעגען שניאורטאַנען אַזױי איבערראשט,
אַז זי האלט כטעט ביי פאַלען אין חלשות).
שני אורס אַ ן צו בעטין, אויף אידישן. זיים נֹאַר רוהיג,
-גערטא דאַװידאָוונא, דאָ וועט זיך בּאַלד דערקלערען דאָס רעטעניש,
ווי איהר רופט דאָס, און איהר װועט פאַרשטעהן אַלסדיננ,., נצו דור
: שפּיראַ, אויד אויף אידישן. און איהר זאַלט נאָר קיין מורא ניט האָבּען,
רב דוד, איך בּין דאָס טאַקי דער אמת'ער שניאורסאָן, װאָס זיי
דאַרפען האָבּען צום רומעל, נאָר איך הער זיי, װוי די קאַץ !
ד ו ד שפּ יר אַ נצם װײבן. דו הערסט, שרה? ער רעדט
דאָך אידיש !
|- שרה שפּיראָ. נסים פון נאָט -- אַ איד רעדס אידיש!
ד וד שפיר אָ. האָב איך ניט געזאָגט די נאַנצע צייט,
אַז ער האָט א אידישע נאָן?
שרה שפּיראָ. דאָס האָבּ איך געזאַנט, אַז ער האָט
אירישע נאָז. |
ד וד שפ יר אָ, און איך װאָס האָבּ געזאָנגט?
שרה שפּיראָ. דוֹ האָסט געזאָגט: א אירישע נשמה.
דוד שפּיראָ. גוט, לאָז זיין ט נשמה.. וער זשע פון
.די צוויי איז נעווען בּייים רב, בּיי רב לוי הײילפּערין ?
שר ה =שפּּיר אָ. איך פאַרשטעה דאָ גאָרניט.. און די
בּאַבּושקע וועמענ'ס איז? |
ד ע ר ע 5 ט ס ט ער איבערגעקוקט ביידענ'ס פּאַפּיערעז, איבער-
נענעבען זי איינעם פון די נאַדזיראַטעליס, ווענדט זיך צו דוד שפּיראַ און צו
סדה שפּיראָ. שטרענגן. און איהר זאַלט דאַ מיר נאָר נישט איבּער-
רעדען זיך אויף אַייער זשידאָווסקי דיאַלעקט: געררגער-נער!
-פאַדרוססקי זאָלט איהר רעדען! אַלֶע פּאַירוססקי! (צו זיינע קאַלענעז).
שווער צו זוון אַ איך 4159
סטראַננאָ! א מאָדנע געשיכטע ! דאָ קומט"פאָר עפּים צַ שווינ-
דעל! אַ אידישע מאַכענאַציע |
שניאורס אָן נפו זיז ארטן. קיין שום שווינדעל! קיין
ישום מאַכענאַציעס ! דאַ איז געווען -- איך װעל עס אֵייך דער-
קלערען און צוויידדריי ווערטער -- דאָ איז פאָרגעקומען אַ פּראָחטע
וועטע צווישען צוויי חברים, װאָס האָבּען נאָר-װאָס געענדיגט
גימנאַזיע. איך, שניאורסאָן דער איד, האָבּ געענדיגט מיט א גאֵל-
רענער מעדאַל, און מיין חבר, אָט דער כּריסט איװאַנאָוו, האָט
קוים-קוים געענדיגט. נו, האַבּען מיר געהאַלטען א װעטע. איך
האָבּ געזאָגט, אַז ס'איז שווער צו זיין אַ איד, און מיין חבר האָט
געזאָגט, אז ס'אין נים אַזױ שרעקליך. האָבּען מיר זיך --- פאַראַ-
יאָהרען ענדע מאַי איז דאָס געווען --- געבּיטען מיט די דאָקומענטען
און געקומען צו פאהרען אַהער, אין אוניווערסיטעט, איך מיט זיין
שװאַכען אטעסטאט מיט סאמע דרייען, אַלס איװאַנאָוו, און ער
מיט מיין וּ;ענצענדען אַטעסטאַט פון סאמע פינפען און מיט א
גאָלדענער מעדאַל, אַלס שניאורסאָן, זעלבסטפארשטענדליך, אַן
מיך האָט מען בּאַלד צונענומען אין אוניווערסיטעט, און איהם האָט
מען געוויזען די טיר, װאָרום איידער מיר זענען געקומען אַהער,
איז שוין דאָ געווען צוגענרייט א צירקוליאַר וועגען ציהען זשערעבעט.
נו, האָט ער זיך צונעשריבען צו א דאַנטיסט און איז אויסגעריסען
געװאָרען מים זיין פּראַװאַזשיטעלסטװאָ אויףה װאָס די וועלט
שטעחם --- ער ווינסט שוין דעם טעם, וי גרינג ס'איז צו זיין א
א ד! נאָר אַזוי וי מיף האָבּען זיך דאָס װאָרט גענעבען, ט'ז:?
זיין א סוד בּיו דאָס יאָהר װועט זיך ענדיגען, האָבּען מיר ביידע
געהאלטען װאָרט. און מיר װאָלטען דאָס װאָרט נים געבּראַכען
איצט אויך, בּיז ענדע מאי. האָט זיך אָבּער איצט געטראָמען טזא
צופאַל, װאָס קיינער האָט נישט געקאַנט פאָראויסזעהען, באַטראַכט
איך מיך פריי. פון מיין װאָרט. דאָ געהט דאָך אין גערעכטינסייט ---
איהר זוכט מוט ליכט אַ שניאורסאָן, װאָס האָט אַ שייכות צום
געוויסען ריטואַל-פֿראצעס, און איך בִּין דאך דער אמת'ער שניאוף?"
160 שלום-עלי-מי
| סאָן, --- וי קאָן איך דערלאָזען, אַז פאַר אַ אידען שניאורסאָן זאָל
ליידען א כּריסט איװאַנאָו ? וי אַזױ װעט איהר בּאַשולדינען
אַייערען אַ כּריסט, א איװאַנאָוו, אַ זוהן פון א דעיסטוויטעלני
סטאַטסקי סאַװועטניק, אַז ער בּאַנוצט איער כּריסטליך בּלוט אויף
פּסח? אז בּאַשולדינען --- װעט איהר שוין בּאַשולדיגען מיך,
דעם אמת'ען שניאורסאָן, װאָס איך נעהער מיך אַזױ אֶן מיט
איער ריטואַל-פּראָצעס און מיט ריטואַל בּכלל, פּונקט אַזױ װוי עס
נעהער זיך אָן אַהער מיין חבר איוואן איװאַנאָװיטש איװאַנאָו }
נווייזט אויף זיין חכרן,
איוואַנאָווֹ נצו שיאררסאַנען. האָסט אַראַפּגעריסען פון
אונז ביידען די מאַסקע פאַר דער צייט, הערשקאָ. פאַרטאַלען!
נאָר ס'איז אַ שאָד, װאָס דו האָסט דאָס געטהאָן, װאָלט איך געווען
שניאורסאָן בּיז'ן סוף, װאָלט דאָס מיר געמאַכט פארגענינען צו
זיצען אויף דיין אָרט אוים'ן בּאַשולדיגוננס-בּענקע? איך װאָלט
זיי בּאַוויזען ווייזט מיט'ן פיננער אויף אַלע פּאַליציסטען מיטן דװאַרניק
אינאיינעם), אָט די אַ, װאָס האָבּען מיך געזוינען אַ נאַנצען ווינטער,
וי נאַריש און װי לעכערליך ס'איז די גאַנצע געשיכמע זייערע
מיט'ן ריטואַל !... איך װאָלט זיי כּאַוויזען, אט א די א..
ד ע ר ע ? ט ספ ט ע ר נו בײדע חבריםן. װאָס האָט איהר'
זיך אַװעקנעשטעלט פּרעדינען אָט אַ דאַ אַ? ! נאיװאָנאָו װויל עגרינען.
| דער עלטסטער טהוט אַ מופּ מיט'ן פום אויף איהםן. מאַלטשאַט! איף
על אייך בּיידען דאָס מוי? פאַרשליסען ! איך װעל אייף בֵל + ען
הייסען נעמען אַהין !..
איוואַנאָוו. דאָס װי? איך טאַקי}
ד ע ר ע 5 ט ספ ט ע ר נמא רציחה. צו די נאדזיראמעליסן.
בּיידען זאָלט- איהר זיי נעמען און אִפּמיהרען ! ווער פון זיי איך
דער אמת'ער שניאורסאָן --- דאָס וועט מען שוין דאָרטען דער"
נעהן -- טאַם ראַזכּערוט! מאַרש!,.. נביידע נאַדויראַטעלים קאָוען זיז
צו די צוויי חברים. די איבעריגע חברח ריננלען זיי אַרום. אלע, װאָס ארומ?
שווער צו זוון אַ אוך | 161
טיש, קוקען זיך איבער. אויף וײערע פנימ'ער אין אָנגעצייכענט װאונדער,
קאַנפוז, איבערראַשונג און שרעקן. |
ד וד ש 8 י ר אַ אוה אידישן. חידושים ונפלאות -- ממש
יציאת מצרים |
ש ר ה ש 9 יר אַ (ברעכט די הענטן. וועח אין מירן װאס
טחוט זיך ראָ 1 - |
ב ע ט י. מאַמע! טאיז מיר ניט גוֹם! נפאַרװאַרפט דעם קאָם
אויפ'ן שטוחלן. |
שרה שפ י ר אַ אט זיד צו דער טאַכטערן. אוי; א דונער
האָם מיך דערשלאָגען! װאַסער ! װאַסער!{ (ביידע חברים װילעו
זיד א װאָרף טהון נאך װאַסער. די נאַדזיראטעליס מיט דו זשאנדשרמען האלטען
זיי אִפּ. סיאמקע ציטערם אוז וויינט שטילן,
ד וז ד ש 8 י ר א שטעהטאויף, לאזט זיד צו דער טאַכטער מיט
זיין אַנגעגאָטענעם כום מיט װייןן. נעם, טאכטער, אַ קאַפּעלע וויין, נעם !
נגיסט איחר מיט ציטערוגע הענט אין מוי? ארייןן. אִם אַזוֹי. נצום ווייב}.
ס'איז גאָרנישט ! ס'איז גאָרנישט | ס'וועט איבערגעהן !... און
איחם וווייוט אויף שניאורסאנעןן וועט אוך גאַרניט זיין. ס'אין נישט
דער ערשטער בּלכו?, ס'אין ניט ווערטה א שאָם פּולװער,.. און דעם
נווייזט אויף איװאַנאַװעןן װעט אודאי נאַרניט זיין ! אַ דעיסטוויטעלני
סטאטכקוּ סאַוועטניק'ס א זוהן |... נגלייכט זיך אוים װי לאַנג ער איו,
רעדט הויףן. חידושים ונפלאות! יצֹיאַת מצרים! אַזאַ מעשחת
טרעפט זיף נצעציחט די װערטערן} איין מאָל אין צעהן טויזענט יאהר }
און נאָר בּיי דוד שפּיראָ אין שטופ |..
ך עי פאַרהאננ פאלט,
ענדע פונ'ם פערטען אַקט.
שלוםיעלבים 3, 60 11
עפּילאָג
1 דעבארקאַדער פון אַייזענבאַה!. -- עס דרעהען זיד אַרום אלערליײ.
פּאַסאַזשירען, מיט און אֶהן האַנטגעפּעק. -- אַ גלאָק, אַ זייגער, עטליכע
טאַטשקעס (מושקאַרדס), וועגעלעך, מיט און אָחן באַנאַזש. -- טרעגערס
| סיט בלעכלעך אויף די היטלען און מיט נומערען. -- רעכטם, ביי דער
װאַנט, דריי גלעזערנע טירען: ערשטע, צוייטע און דריטע קלאַם.
אויפשריפטען אויף רוסיש. אויךף ,כופעט" אויף רוסיש. -- לינקם,
ביי דער אַקעגעזװאַנט, זעהט זיך א 287גער װאַגאַן, בליע פאַרב,
אָנגעשריבען: 144 1, -- נעבען װאַגאַן -- שאיין אַבערקאַנדוקטאָר
מיט א פייפעלע אויפ'ן האלז. איין טיר פון װאַנאַן איז אַפען. פון
די פענסטער זעהען זיך ארויס פּנימ'ער פון פּאַסאַזשירעז, הערען און
דאַמען. -- אויפ'ו טירע? פון װאגאַן שטעהט איוואַנאָוו, דער
װאָס האָט בין אַהער גענילט אַלס שניאורסאָן, אַנגעטהאָן אין אַ
קעסטעלדינער רייזעמיצע מיט אַ געלען רייזענטאַש איבער די פּלײצעס.
איחם זענען אַרויס באַנלײטען און געפינען ויך נאַהענט צום װאַגאַן:
ד וד שמ יר אַ, ש ר ה שפּ יר א, און ס י אַ מ קע נעבען
זײי, זײער טאָכטער ב ע טי מיט'ן אמת'ען שניאורסאַן, װאָס
האָט געגילט אַלס איװאַנאָו. די ביירע שטעהעןז געאָרעמט, זעהען-אויס
וי א פּאַרפֿאָלק, נאַריװאָס נאַד דער חתונה, אָדער וי חתדכלה פאַר
דער חתונה. דאָס איז צו זעהען פון דעם תענוג, װאָס פאָטער און
מוטער האָבען, קוקענדיג אויף זיי. דוד שפּיראַ װוייזט עס אַרױים
דורך דעם, װאָס ער װינקט צו שרה', זי זאָל קוקען. שרה שפּיראַ
קוקט אויפ'ן פּאַרפאָלק און קלויבט נחת. -- אויסער דער פאמיליע
שמּיראַ, זענען ארויסנעקומען באַנלײטען איװאַנאַװען אַלע זיינע באַ-
קאַנטע: ג ר יס בע רג, פ ר אט קין, חורוויטש או
ק ע צ ע 2 ע; אוך די חאַליאסטרע מיידלעך, װאָס זענען געװען בי
בעטין אויף די אימענינעס. -- נעהענטער פון אַלע צום אפּרײוענדען
איװאנאָוו שטעהט דאָס פּאַרפאָלק, שניאורסאַן און בעטי. אַלע דרײ
162
שווער צו זיון אַ איף 163
קוקען זיד איבער, קענטיג, זעהר פריעדליך, מיט גוטפרײנטשאַפֿט און
פיט גיעבשאפט. -- אַזן דער פארהאנג הויבט ויף אוֹיף, טהוט דער
אַבערקאַנדוקטאָר אַ פייף און א סאַדר סמיט דער האַנט ערגיץ װיים
אַרויף -- קענטיג, צוֹ די איבערינע קאַנדוקטאָרען, מע זאָל זיין גרייט.
איוואנאון שפרינגט דעמאַלט אַראָפּ פונ'ם װאַנאַן, לאָזט זיף
צום פּאַרפאָלקן.
א יוֹואַנ אָוו. צום לעצטען מאָל לאָמיר זיך נאָך א מאָל
געוע ענען{ נגיט זײן חבר שניאורסאַנען די האַנטן.
שניאורס אָן. פֹאָהר נעזונט, ואַניא, און פארנעס,
פּאַרגעס אלסדינג, װאָס געווען... און דאַנק גאָט, װאָס דער שפּאַס,
װואָס דו בּיזט געווען זיין אויפטהוער, האָט זיך נישט אױסגעלאָזט
מיט קיין ערנסט...
א יוואַנ אָוו. נאָט צו דאַנקען -- ווייס איך ניט פֿאַר
װאָס, נאָר דיר בּין איך יאָ שולדיג אַ דאַנק פאַר דער לעקציע, װאָס
דו האָסט מיר גענעבען איך האָבּ אין דעם פאַרלאָרענעם יאָהר אַ
סך, אַ סך געלערענט... און איך בּעט דיך, הערשקאָ, זאָלסט מיר
שרייבּען פון אוױיסלאַנד, ווען איהר ביידע, דו און בערטא דאַװי-
ראָוונא, וועט אַחין פאָהרען שטודיערען,. און לאָמיר אויף אונזער
רוסישען שטייגער צעקושען זיך דריי סאָל, וביידע חברים נעמעךארצפ
די היטלען און צעקושען זיך דריי מֿאָל גאַנץ געשמאַק, כמעט פיט טרערען
אויף די אויגען. דערנאַך געחטיצו איװאַנאו צו בעטין, נעסטיאראָפ דאָס חיטעל,
דריקט איהר די האַנט לאַנג און הייס}. זייט געזונט, בּערטא דאװידאוונא,
און גליקליד! דערמאַנט מיך נישט צו בּייזען! {טחוט איהר 8 קוש
די האנט},
בּ ע ס י. און איהר, איװאַן איװאַנאָװיטש, פאַרגעסט ניט,
אַז איחר האָט אונז דאָס װאָרט געגעבּען, אז מיר בלייבען שטענדינ
גוטע פריינט. אויף אייבּיג! אוֹיף אייביג! (דריקט איהם די האנט
זעתר ואָרעם, --- דער אַבערקאַנדוקטאַָר טהוט אַ סאך מיט דער האנט צו
איװאַנאוען, ער זאל אַרײן אין װאַגאַן, און טהוט א פייף צום צוייטען מאָל.
איװאַנאָוו קושט בעפֿין די האַנט נאָך א מאָל און שפּריננט:אריין אין װאַגאָן,
גלייבם שטעהן אויפ'ן זעלבען טירעל, נעמטאַראָפּ דאָס היטעל, גריסט פריינטליף
104 | שלום-עלופם
צו אַלעמען. אַלע גריסען מיט דער זעלבער פריינטליכקייט צן איהם, מאַנסבילען
מיט די חיטלען, פרויען מיט די טיכעלעד. אין דער דאָזיגנער צייט רערט דוך
שפּיראַ דאָס לעצטע װאָרט, אַרױיסגעטראַטען אַ פּאַר שריטן.
ד וד שפ י ר אַ מיט'ן קאַפּעליש אין האנטן. נאָך א מאָל
פאָהרט נעזונטערחייט, איוואן איװאַנאָװויטש, און לאָזט זיי נריסען
דאָרטען אַלֶע אַייעריגע, און דערצעהלט זיי אַלץ, װאָס איהר האָט
געזעהען און װאָס איחר האָט נעהערט! לאָזען זיי וויסעו, אז
ס'איז גרינג פון אַ אידען צו רעדען, אָדער צו שריינען, אָפּצולאַכען,
בּאַשולדינען, אױיסטראַכטען פלבולים, און נאָך אַזעלכע זאכען, נאָר
זיין אַ איד, איהר פאַרשטעהט צי ניין, איז ניט אַזי גרינג !
שווער צו זיין ט איד {,.. (נדער אָבערקאַנדוקטאָר פייפט-צום דריטען מאָל. --
דער פאַרהאנג פאַלטן. :
רענרע.
טביה דער מילכינער
אַ פֿאַמיליענבּילד אין פיער אַקטען
געשריבּען אין יאָהר 1915
פּערוזאַנען:
טניה דער מילכינער. א שטאַרקער איד פון אַריבער פופציג.
האַנדעלט מיט קעז און פּוטער. אָנגעטהאַן דאַרמיש. די קאַפּאַטע אונטער"
געשטעקט. די פּאות אונטערגעהאַקט. אין באַרך געצעהלטע גרויע האָר.
גוטע שמייבלענדיגע אוינען.
גאַ ?ד ע. זײן װײב. געװען אמאָל א שענע.
צ ייט ע?. זײער טאַכטער. אֵין אויסגעגעבענע.
ח ו ה. זײיער צװוייטע טאַכטער. אַ מיירעל.
של?למה'לע.
שיינדעלע.
מיקיטאַ גאלאַגאַן. א געװעענער װאָלאַכטנאֵי שרייבער, איצם
אַ בעליהגוף. אַ גנוי אַ יאַבערניק.
ט ע ק ל? א. זי װײַם.
פ ע ד יאַ. זײער זוח. טראַנט לאַנגע האָר, אַ שװאַרץ העמדעל, הכ
שטיװעל -- אַ לאַ גאַרקי.
פ טאר שינא. א בכבדער גוי. האָט ליעב דעם טרונק.
ס ט אַר אָ ס ט אַ. א נידעריגער גויעץ, אַ גרויסער טרינקער.|
ם 8 ט ס קי. געװען טמאָל א טשערעדניק. אַ גוי מים רויטע האָר,
אוראַדניק. אינג מיט בײנער. שטרענג, װי אַ גענעראַלגובערנאַטאָר,
ן אַ ז | 9 י אַ. אַ שרײבערע? אין װאַלאָסט. אַ יוננער שייגעץ. געפוצמע
שטיװועל. מעשה פּאַניטש.
צייטעל'ס קינדערלעף.
גויים און גויעס, פּאַרובקעס און שיקסעס מיט קאַרעלען און רויטע שי"י {
אַלע פיער אקטען שפּיעלען זיך אִפּ אין דאָרף! ד' ערשטע דריי -- אין מאַרי
לויף פון איין זומער; דער לעצטער אַקט -- איז אַ פּאַר יאַחר אַרום.
167
ערשטער אקט
לא דאַרפשטוב. -- אַ גראָם חדר. וייססגעשמירטע װענט. דרי
יטירען;: אינע -- אַנפאַס, אין דוויסען ארויס;: איינע רעכטס, אין
קיך צןן איינע -- לינקס, אין א צװייטען חדר אַרײן. צוגעקלויבען
פּראָסט, בעליהבתיש, נאָר ריין און זויבער. אַ דעמבענער טיש מיט
הילצערנע בענקלעך. פון שטפע קוקט:ארויס אַ סאמאַװאַר, א קופּערנע
קװואָרט,, איין אַלטמאָדישער קאַראַמין מיט א קידושיגלעזעל פון פֿאַר-
ביגעז קרישטאָל, אויך אַ גראָבע װאַכסענע הבדלה. אויף די װענט --
בילדער אָהן רעמלעד פון עפּיס אַ רב, פון רב משה מאַנטעפיאָרע, פון
דאַקטאַר הערצ? און פון גראָה טאָלסטאַי אויך אַ אידישער ואנט"
לוח אֵין אַלטמאדישער װאַנטזײגער. -- אין מיטען שטוב, אויף אַ
טאבורעט, זיצט גאַלדע איבער אַ חילצערנער קאַדושקע און
שלאַנט פּוטערז. |
ג אַ ? דע מעקטאויף די קאדושקע, קוקטיאריין, דעקטיצו צוריקן.
א מעשה אֶהן אֵיין עק ! מע שלאָנט און מע שלאנט! מע שלאָגט
און מע שלאָגט ! -- און קיין פּוטער ועהט מען ניט .. עס אין
נאָר אֵיין עין-הרע האָט עמיצער געגעבּען -- חלואי איך זאָל ליגען
זאַנען... {שלאַנט ווייטער. עס עפענט זיך די דרויסעױרטיר און עס באװײוט
זי צייטעל, אֵַיננעהילט אין אַ שאַלן. |
צייט על (קקט זיך ארום, בליבט שטעחן, זעהט, או מע באמערסט
זי גים, טהוט זי א חוסט מיט א שמייכעגן. ט'מאָרגען, מאַמע!
ג אַ לד ע (הויבטאויף דעם קאפּ, דערזעהט צייטכען, טהוט זי א רוק-
אוועק פון זיך די קאַדושקע, האפּט זיך אויף}. אַ וועהטיג אין דער סאמע
אַ גרוי - ספער! א גאַסט! צייטע?! אָט אַ גאַסט! (האַפט זיף ארום
:טיט איהר קושעון. וואָס זשע מאַכסט דו, טאָכטער ? טהו זיך אויס |
100
10 שלוםיעלוכם.
נוויקעלט זי אַרױס פון דער שאלן. און מאַטעל װאָס טהוט? און די
קינדער װאָס מאַכען ?
צייטע?. אַלע געזונט, דאַנק גאָט. ואו איז דער טאַטע 4
און חוה וואו אי ? װאָס מאַכט זי?
גאָ?דע. דער טאַטע, וי אַלע מאָל, אין בּױיבּעריק מיט'ן
ביסעל מילכיגס,. און חוה איז אין גאָרטען בּיי דער אַרבּייט --
האָסט זי נישט בּאַנענענט? אין װאָס טהוען די קינרערלעף
דיינע --- זיי װאַכּסען ? נוואַרפט זיף הין און הערן. װועסט אפשר עסען ?
צ ייט ע 5. א ראַנק, כ'בּין שוין אַ געגעסענע. {באַטראַכט
די װענטן. בּיי אַייך איז אַלץ וי געווען... (שטעלט ויך אַפּ ביי'ם גראַף
טאָלסטאֵָי'ם בילדן. אט דאָס איז בּיי אַייך צוגעקומען. וועמענ'ם.
פּאַרטרעט איז דאָס ?
ג אָלדע. וייס איך, עפּיס אַ שלים-מזל אַ גראַף, פון איהרע.
לייט, חוה'ס גראַפען,.. װעסט אפשר טרינקען ?
צייטע?. אדאַנק, איך בִּין שוין אַ געטרונקענע.. אַ גראַף'
זאָנסט דוֹ -- װאָס זשע געהט ער באָרוועס ?
ג אָ 5 ד ע. פרעג מיך עפּיס גרינגערס ! װאָס איהר קומט-י
אויס ! זי ליגט. מיר נוט אין האַרצען, די שוועסטער ריינע ו..
זיץ, פאַר װאָס זיצסט דו ניט? מעצען זיד בײידע אװעק צום טישן. זיי'
סעהרען שוין זיין גרויסע, די קינדער דיינע, קיין עין-חרע ניט?
| צייטע?. או קלג -- מיט סכּנת-נפשות ! דו פאַהרסט.
זאָגען זיי, צום זיידען --- לאָז גריסען דער בּאַבּע !...
ג אַ 5 ד ע װוערט צעגאַנגען פאר נחתן. סיר פֿאַר זייערע.
בּיינדעלעך ! 7
צ ייט ע 9. או שען -- זאָלסט אָנקוקען א שלמה'לע !
זאָלסט זעהן אַ שיינדעלע ! אין זייערע פנימ'לעך ניט אַריינצו-
קוקען ! |
ג אַ ?דע ווערט צעשמטנצעון. טפו - טפו - טפו! געזונט אוך
שטארק זאַלען זיי דיר זיין! והאַפּט זיך אויףן. טאַמער וועסט דף
פארט עפּיס נעמען אין מוי? אַריין, צייטעל-קרוין ?
מבוה דער מולכוגער 171
צ ייט ע ? אט זי אָפּ מיט דער האנטן. מע דאַרף נישט,
מאַמע, גאָרנישט... דו בּאַקלאָגסט זיך אויף חוה'ן -- װאָס אי
מיט איהר געשעהען ?
ג אַ ל ד ע. גאָרנישט. װאָס זאָל זיין? א מיידעל פוֹן
היינטיגע מיידלעך.,. שוין צומיעל היינטיג !.,. וי זאָגט רער
טאַטע : ,אֵיין אָכֹּס האָט אַ לאַנגע צונג --- און קאָן קיין שופר ניט
בּלאָזען",.. מזיפצט). שווייג איך -- איז סיר שלעכט. רעד איך --
איז נאָך ערגער,,,. איין שטיקע? גליק, װאָס דער טאַטע ווייסט נאָך
ניט. ער זאָל וויסען -- װאָלט זיך געטהאָן חושך !
צייט ע? נזאפּט זיך אויףן. דו שרעקסט מיך, מאַמע!
ג אַ ? ד ע נבארוהינט זין. קינד! װאָס שרעקסט דו זיךר?
ס'איז גאָרנישט ! דו מיינסט חלילה עפּיס ווייס איך װאָסס? א
געלעכטער ! נישט מעהר, ס'אין ניט שען.. עם פּאַסט נישט!
פאַר טביה'ס טאַכטער פּאַסט נישט אַזאַ זאַך.,.. ני קוקט זיד ארום,
רערט אַ ביסעל שטילערן. מיקיטע גאַלאַגאַן געדענקסט דו נאָך?
צייט על. אָט דער, װאָס איז געווען אַמאָל שרייבער אין
װאָלאָסט ?
גאָ לדע. אָט-אָט! אָט דער אַ!
צייט על. נו?
ג אָ ל ד ע. א זיין זוהנדע? געדענקסט דו ?ְ
צ ייט ע, החװעדקע? נו-נו?
ג אַ 9 ד ע נבוינט זיך אַן צו איהר אויפץן אויהערן. אין זי מים
איהם אַ נאַנצער רב שמעלקע... |
צ ייט על, אַ גאַנצער רב שמעלקע ?4 דהינו'?
ג אַ ל ד ע. דהיינו,., זי נעמט בּיי איהם ביכלעך אויף צו
לייענען.
צ ייט על. אָט דאָס איז גאר ?
ג אַ 5 ד ע. װאָס נאָך ס'טו געװאָלט 4 זי זאָל מיט איהם
געהן טאַנצען 3.,. ס'איז, מאָהל דיר, גענוג, אז מיין טאָכטעף
שטעהט-אָפּ שעה'ן-ווייז בּיי'ם טין אָדער ביי'ם טיער מיט'
1798 שלוסם'עליכם
װאָלאָסטנאָי'ס זוהנדעל? און מע וערט אין מע רערט, און מע רערט -
און מע רעדט.,,. פון װאָס רעדט מען אַזױ לאַנג? און מיט א גי
נאָך ?..,. דערצעהלען דעם טאַטען -- האָבּ איך מורא; קענסט
דאָך דעס טאַטען } און חוה'ן קענסט דו דאָך אויך } אַ שוועבּעלע |
און אֵיין עקשנ'טע --- דער טאַטע מיט די כּיינער }
צ ייט ע5. מאַמע, דיר שטעלט זיך פאָר שוין צו פיע?ל!
עס ווייזט זיך דיר מעהר אויס, וי ס'איז... -
ג א ? ד ע. אוי, צייטעל, מיר ווייזט זיך שוין גאָרניט אויס,
הלואי איך זאָל לינען זאָנען, נאָר טאָמער ווערט געװאָהרע דער
טאַטע, איז ווינטש איך מיר גאָרניט אויף דער וועלט צו זיין {..
איך שלאָף ניט סיין נעכט, דער קאָפּ װערט מיר שיער ניט צע-
שפּאַלטען } ופּויזעז. מילא, דאָס, װאָס זי קען זיך מיט מיקיטע'ס
זוחנדעל, איז נאָך, וי זאָנסט דו, אַ האַלבּע צרה. איך פרעג אָבּער
איין אנדער זאך: פון װאַנען נעמט זיך איהר בּאַקאַנטשאַפט
מיט'ן נלַח, די כּפּרה זאָל ער זיין פאַר איהר מינדסטען נאָגעל 1...
צ ייט ע?. מיט ועלכען נלח?
ג אַ ? ד ע. סיט'ן גלח פון אונזער דאָרף, אַיינגעזונקען זאֶל
ער ווערען ! | |
צ ייט על. פו װאַנען װײיסט דו? װער האָט דיר גע-
זאָנט ? יי
ג אַ 5 ד ע. מע דאַרף מיר זאָגען|? איך האָפ קיין אוינען
ניט? איך בִּין דאָך א מאַמע, האָסט דו געהערט אַ בּיסעל, און
א מאַמע האָט אויגען און זעהט אַלסדינג }...
צ ייט ע?. װאָס זשע האָסט דו געזעהען אַזעלכס ?
נאָ?דע. װאָס איך האָבּ געזעהען 4 הלואי װאָלט איך עס
ניט נעזעהען, װאָס איך האָבּ געזעהען,.. איך האָבּ געזעהען איהם
דורכגעהן פאַרבּײי אונזער גאָרטען, אַרויסנעהן זאָל איהם די נשמח !
שטעלט ער זיך אָפּ, שטעלען זאָל זיך איהם דער ערשטער בּיסען
פּאָפּעריק } און חוה, זיין זאָל ער פאַר איחר די כּפּרה, איז געווען
אַקוראט אין גאָרטען,. האָבּ איך אַליין געזעהען, איך זאָל אַזי
טביה דער מולבוגער 118
ועהען גוטס אין אַייך אַלעמען, און כ'האָבּ אַליין נעהערט, איך זאָל
אַזױ הערען בּשורות טובות מיט ישועות ונחמות, וי זיי האָבּען
זיך געגריסט,,,
צ ייט על. אָט דאָס אין אַלֶץ?
גאָ לד ע. װאָס נאָך האָסט דו געװאָלט -- זיי זאלען ויף
ארומחאַפּען קושען 4 װאָלט איך עס חאָטשבּע געקאַנט דערצעהלען
דעם טאַטען -- דערלאָזט מיך נישט דאָס הארץ, װאָרים ער װעט
עס ניט איהערטראָנען, הלואי איך זאָל ליגען זאָגען, דער משיג;'נער
טאַטע אייערער, װאָס פאַר אַ קינד וועט ער זיך מפקיר זיין, ובּפרע
נאָך פאַר חוח'| -- אַז יענע איז בּיי איהם דאָס אויג אין קאָפ |...
אַנומעלטען איז זי עפּיס געווען ניט מיט אַלעמען, פאַרקיהלט זיך --
נו * נו, האָסט דו באדאַרפט זעהען, װאָס דער איד האָט צעשרבייט !
און ווער איז שולדיג אין דעם נאַנצען אומגליק מיט חוה'ן, ווען ניצ
ער אַלײן טאַקי, דער אָבי דיינער ?
צ ייט ע7. דער טאַטע? מיט װאָס איז ער שולדינ ?
גאַ לד ע. מיט דעם, װאָס ער קען צופיע?,,,. ער קען אליין
אַ סך און וויל, אַז זיין טאָכטער זאָל זיין אזא קענערקע, װוי ער..,
ניין, שענער פון אַלץ איז, װאָס ער אַלֵיין זאָגט, אַן ס'שטעהט
געשריבען אין די הייליגע ספרים, אַז װיבּאַלד אַ הוהן הויבט-אָן
| צו קרעהען קוקאַריקו, וי אַ חאָהן, טראָנט מען זי אַװעק צום שוחם,..
נעט הערט זיד פון דרויסען חוח'ס 0ו?. עס הערט זיך אַלֶע מאָל נעהענטערן)
ח ו ה מיגט א נויש ליעדע? מיט אַ באַקאַנטער פעלאָדיען. /
און עס בּלאָזט, און עס דרעהט,
און א רעגענדעל נעהט.
ווער זשע װאָלט מיך, אזא מיירעפֿ,
בּיז אַהיים סמיך בּאַנלייט ?
ג אַ 5 ד ע +ו צײטלען. אַ! חוה'ס ואס זאנסט 7ב
אוים'ן ליערעל ?
הוה. מפם א כחר זיך אָפֿ,
| שפּרינגט פון וועלדער -ויס ;
14 | שלום-עלוכּם
,װאַרט אַ בּיסעל, שענע מיירעל, --
איך בּאַנלייט דיך צו הוין !/+.
זדאָס ניעדע? פאַרענרינט זי שוין אין שטוב. דערזעהען צייטלען זיצען מיט
דער מוטערן. זעה-נאָר -- צייטעל, אַ נאַסט ! {קויפט-צו. צייטע? שטעהט"
אויף. זיי צעקושען זידּן. וי קומסט דו אַהער ?
צייט ע?. וי איך קום? מיט אַ פוהר,
גאָ?לדע. זיך פאַרבּענקט נאָך דער מאַמע, האָט זי געדונגען
אַ נוי און איז געקומען,
צ יי ט ע 5 (אטראַכט די שװעסטערן. אױיכגעװאַכּסען!.=
ג אָ 9?ד ע. קיין עיך-הרע ניט..
צייטע?. או שען געװאָרען -- אַ קראַסאַװיצע !
חוה ומאַכט 8 גרימאַסען. אַ קראַסאַװיצע? נאָך ווייט, מאַהל
דִיר 1.. :
ג אַ דע נצו צייטלעזז. זאָלסט אָנקוקען, אַז זי טהוט זיך אַן--
אַ פּרינצעסין ! אַ קייסעריני! נצו חוהץן. הערסט דו, חוה, האָבּ
איך ניט געוואוסט, אַז מיר האָבּען היינט א גאַסט --- װאָלט איך
שוין אַזױ געוואוסט פון אַלדאָס גוטס !
ח וה. װאָס איז? די קאץ האָט זיך געװאַשען? פונלץ
זענען געפלויגען פון אויווען ? |
ג אַ 5 ד ע צו צייטלעון. שוין -- אָט האַסט דו זי! בּאַלד
מאַכט זי דיר חוזק! אַקראַט װי דער טאַטע אַײערער! די
עפּעלעך פאַלען ניט ווייט פונ'ם בּוימעלע,
ח ו ה ונאכטן. לאָז מיך, מאַמע, איכ'ל דיר העלפען אוים-
שלאַגען דוי פּוטער, 1פאַרנעמט דער מוטער'ס אַרט).
צ ייט ע 9 נו חוחזז. װאָס איז טאַקי פאַר אַ לאַכען?
ג אַ 5 ד ע נצו צײטנעון. ווייס איך, װאָס הערסט דו זי?
דערצעהל בּעסער, ואס מאַכט דיין מאָטעל? ער אין עפּיס ניט
מיט אלעמען ?
טביוה דער מולכוגער | 2
צ ייט ע 7. נין. אַזי איז ער דוקא נישקשה. נאָב עס
מאַכט זיך צייטענווייז, קלאָגט ער זיך אויפ'ן האַרצען, טרינקט ער
-בּיי מיר טשאָקעלאַדע מיט פּוטער אַלע טאָג...
גאַָלדע. װאָס זשע? ער פיהלט עפּיס חלילה אינוועניג?
צו װאָס ?
צייטע?. זאָל גאָט היטען! געזונט און שטאַרק, נאָר
;דער הוסט,., אַז ער הױיבט-אָן צו הוסטען -- הוסט ער און הוסט !
גאָלדע נברעכט די הענט. אַזױ ? צום הוסט אין גוט שאַלװי
מיט פּאָלדעדאָק, געקאַכט אין סיראָוועטקע, און אויף ביינאכט גוט
אַרומוויקלען דעם האַלז מיט אֵיין איבּערנעקעהרטער זאָק...
ה ו ה שיסטאויס א נעלענטערן. האַ -האַ-האַ! ואַלדע א
יצויטע? טהוען זיך אוש אַ וארףן.
גאַ ?דע צר חחן. טפו אױף די שונאימ'ס קעפּ! האָסט
דאָך אינן ייבּערגעשראַקען אויהּ טוידט --- הלואי איך זאָל לינען
זאַגען! וצו צײטנען. אט אַזױ, װי דו זעהסט, איו אַלע מאָכֿ
בּאַלד עפּיס װאָס דו זאָלסט ניט זאָנען -- איז חא דחא דהא! א
עס וועם דיר נאָר חוזק מאַכען פון דער נאנצער וועלט ! דער טאטע
ימיט די בּיינער !
חֹ וה. קומטאויס, אַז ס'א חסרון, װאָס איך בּין געראָטען
אינ'ם טאַטען ? און בּיי מיר אין דאָס אַ גדלות... והערט נישט אויף
צן שלאַנען די פוטער, זינגם אונטער דער נאָז און צום טאַקטן ;
אוֹן עס בּלאָזט, און עס דרעהט,
אוֹן א רענענדעל נגעהט,
ווער זשע װאָלט מיך, טזאַ מיידעפּ,
בּיז אַהיים מיך בּאנלייט ?,., |
נאָ9 דע נצו חוחזז. װאָס זשע, טאַכטער ?. האָסט שוין נאַר
קיין אַנדער ליערעל ניט נעקאַנט געפינען, נאָר אָט דאָס, װאָס אַלע
שיקסעס זיננען ? '
צ ייט ע ? יל צערייבען. וואו אין דער טאַטע? אזי
ישפּעט ? נעס עפמענט זיד די דרויסערטיר און עס סיר הרוין יב יה}.
16 | שלוםיעליכם:
ט ב י ה די פּאָכעס אונטערנעשטעקט, די בייטש אין גאַרטע?, דֹאֵם:
פּנים פרייליך, שיינטן. וואו אין דער טאַטע? אט אין ער ראַ!
הנה זה בּא! מאַכט רש"י: טשאָרט לעדאַשטשע נע ויזמע..
ננעמטדאַרויס די בייטש פון נאַרטעל, טהוט זי אַ װאָרף פון ויך אין װינקע?ף
אשריין, נעהט-צו צו צייטלעןן. אַ גאסט ! װואָס מאַכסט דו עפּים, צייטעפֿ?.
נצעקושען זידן. וואָס מאַכט דיין בּרויטגעבּער ?
צ ייט על. ואָס זאָל ער מאַכען? ער ארבּייט.
ט ב י ח. אַבּי ער האָט אַרבּייט,.. סיר אַלע אַרבּייטען, וי
אין פּסוק שטעהט: יגיע כּפּיך כּי ת אכ?--אַז דוװעסט
אַרבּייטען, װועסט דו עסען, אַניט װעסט דו לענען די צייהן אוישי
די בּאַנטענעס,,. און די קינדער װאָס מאַכען ?
צ ייט ע?. ואָס זאָלען זיי מאַכען ? שפּיעלען זיך. געַח
בּעטען מיך לאָזען גריסען דעם זיידען.
ט ב יה נװעלטאן. גאַלדענע קינדער! בּאַרליאַנטענע קינ"
ידער! איך האָבּ זיי ליעף, וי אייגענע. אַז די היילינע תּורה'
זאָגט: כּרחם אָב על בּנים, אי דאָס ניט אומזיסט.
וצעהלט די װערמערן. 3 -ר-ה-ם אב על ב-נים -- איהר הערט'
ווערטער ? נצו חוהזן. דיר, חוה'לע, האָבּ איך געבּראַכט אַ מתנה,
וואס וועט זיין בּיי דיר אָנגעלענט. (גענטאריין די האַנט אין בוזעם און
ציהט-אַרויס פון דאָרט א בוד}. איך זאָל דערצעהלען, פון װאַנען אוך
וי אַזױ אָט דער בּוך קומט צו מיר -- איז נסים ונפלאות, טאַקי
נאָר יציאַת-סצרים! נאַ! יט איבער דאָס בוד צו הוהז). דו וועסטי
עס נאַכדעם פייענען און דערצעהלען מיר, װאָס סע שטעהט דאָר-
טען,. איך דאַרה עס וויסען, מחמת דער דאָזינער, װאָס האָט גע-י
מאַכט אָט דעם בּוך, איז טאַקי מיינער אַ קונה. דאָס הייסט, ניט
ער, די מאַמע זיינע איז פון מיינע קונה'טעס, ניט מיר פיין צױ
לייזען פאַר קעז און פּוטער, און האָט אַ זוהן, איז דאָס א לאָקש !
נַהאַפּט זיך ביי'ם בויך לאַכענדינן. זינט גאָט האַנדעלט מיט לאָקשען.
איז נאָך אַזא לאָקש ניט געבּוירען !
שבוה מולכוגער 14
ח וה ואס האָט שוין געחאַפּט אַ קוק אין בוף ארייןן. דאָס זעהט
מען...
סביה. אַפּנירה װאָלט איך מיך פריחער געריכט אויף דעם
יאָקעל בּן פלעקעל ! שרייבּט ער נאָר בּיכער, אָט דער שמוינער !
ווערט שיער דערשטיקט פטר געלעכטערן. אַן ס'אין דאַ געלט, הערף
איהר, און דאָ אַלסדינג. וי זאָגט די גטרא: אַ ס ק אק ור דע
ד מ ס ק נ ת א דרקארנאָסע דפארשמאכטע, מאכט
רש"י: יאק פשענא -- טא אי דורען קאַשו נאװארע.., איך זאָ
האָבּען זיין מאַמע'ט געלט, װאָלט איך -- עהע-הע! -= אָנגע-
שריבען אט אַזאַ בוך! נװײזט מיט ביידע הענם, װאָס פאר 8 בוך עף
װאָלט אַנגעשריבען).
ג אָ 5 ד ע. דאָס אין יאַ -- וועמען גאָט גיט מיט'ן לעפעל,
אוֹן וועמען מיט'ן שעמעל,.
פ ב י ה (קקטאַראָם צו זיף אױף די שטיועק. גוט פֿאַרנען
געלי, רעטאך טראָג איך |... א משל, דעריבער געהען קאַטשקעף
גאַרוועם,,, נצום װײיבן. צוֹ װאָס טויג דיר, גאַלדע-ברודער, משלים ?
טמעהר, האָבּ איך דיר. געבּראַכט צו פיחרען נייעס מון בויבעריס ---
אָט אַזעלכע פּעק! נווייזט מיט די הענטן. א פולען װאַנען!
ג אָ 5 ד ע. אָט דערפטר, אַפּנים, האָסט דו זיך היינם טַזוי
געזאמט, טביה ?
ט ב יח שטעקטיאָפּ די פּאַלעסן, אַ ביסעל דערמאר און אַ ביטעל
ניט דערפאר.. ווייסט דאָך, אַז מע קומט סיין בּויבּעריק, ווערט
מען פֿאַרפאַלען, וי אין פּסוק שטעהט: מ ש {ט באָ ר ץ
ו טמ ת חה 7 ב ח -- טא דער, טאָ יענער: ,רפ טביה, אַהער!
רב טביה אַהין וי וי די שטיינער, װאָס האָבֿען זיך געקריענט בי
אברהם אֶבִינוּ צו-קאפענס,, דער שריים: ,רפ טביה, קעך!"
דער שרייט: ,רב טביה, פּוטער!? 8 רוח אין איער פאָרענט
און מיטען אריין --- װאָס װאָלט איחר געטהאָן, אז ס'זאָל קיין
טביח גאָר ניט זיין ? אויס טביח ! געשטאָרבען טביה }
שלוט"עלכים 5, 4 א 12
178 שלוםיעלוכם
ג אַ לדע. בייס דיר אָפּ די צונג, לאָזען די שונאים שטאַר-
בּען, האָסט דו געהערט אַ בּיסעל !,,. נעה בּעסער װאַש דיך, וועסט
דן עפּיס נעמען אין מויל אַרײן, 8 גאַנצען טאָג ניט נעגעסען,
הלואי זאָל איך ליגען זאָגען !
| ט בב יה, זעהסט דו, גאַלדעבּרודער, װאָס אמת אין אמת.
װי אין פּרק שטעהט געשױבּען: אם אין קמח אין
ת ור ה --- אַז מע'ט מכּות עסען, װועט מען קדחת קענען... וען
האָט מען צייט צו טראַכטען וועגען אכילה, 3ז דער קאָפּ איז אין
דער אדמה, צו אַלְדי שװאַרצע יאֶהר 4 טאָנ-אַיין טאָגיאױס אין
מען פאַרטארעראַמט און פארטראַסקעט, הו - הא, פּרנסה !... און
געה פרעג דעם רבּונו-ש?-עולם קשיות, ?מאי זאָל טביה דער מיל-
כינער האָרעווען מעהר פאַר אַלעמען? פאַרפאַלען! גאָט האָט
שוין אַזױ איין מאָל באשאפען זיין וועלטעל, און קיין עצות בּאַדאַרף
ער ניט פון קיינעם ! וי אין פּסוק שטעהט געשריבּען: מי בּרכב
ומי בּסוסים-- װער עם פאָהרט, און ווער עס געהט צודפום..
| מסהמא דאַרף אַזױי צו זיין, אַז די ננידים זאָלען זיך נעבּאַך וואֵל-
גערען אין בּויבּעריק אויף די דאַטשעס, און אָנטחון זיך כּל הפאַר"
געניגענס וכל הוואױלטאַנען שבּעולם, און דו, טביה, בּיזט ניט
קליין אויפצושטעהן גאַנץ פריה, כּלחוך השור, אַז גאָט אַליין שלאָפט
נאָך, אַײנשפּאַנען דאָס פערדעל און אַוועקפיהרען פון זייער כּבור
וועגען דאָס גאַנצע דאָבּרע-מזל, פון קעז און פון פּוטער און פון
סמעטענע און פון שאָר ירקות, טאַקי פון כּ? מאמינים שחוא, וי
אינ'ם הייליגען מחזור שטעהט געשריבּען+ +
נ אִ 5 ד ע. אָבּער מע ווייסט, אַז דו קענסט! געה װאַש
דיך, וועסט דו עסען !
ט ביה. איך געה, איך נעה! נלאַזט זיך צום עמער מיט דער
קװאָרט, פאַרקאַטשעט די אַרבעל, הערט ניט אויף דעם שמועסן. דאָט הייסט,
איך בּאַקלאָג מיך ניט, חס ושלום! טביה איז ניט פון די, װאָס
בּאקלאַנען זיך און וויינען אויף ;,מי יחיה", װאָרום ס'איז דאָ אידען,
װאָס זענען מיר מקנא, אַייך איז, קיין עיך-הרע, גאַנץ גוט, רב
שבוה דער מולבוגער 1 | 19
סביח, אַזױ זאָגען זיי. װאָס ענטפערט מען זיי דערויף ? זאָג איך ;
װאָס קומט אַרויס, זאָג איך, אַזן איין אידען אין גוט? אַלע
יעהופּעצער נגידים, זאָג איך, װאָלט געמענט זיין אַזױי װוי מיר..
חוץ מיין שאַדען... !ואַשט זיך, װישט די הענט מיט א גראָבען האנטוד און
זאָגט שטי? דעם ,שאורידיכם", זעצט זיף צום טיש, מאַכט המוציא.
גא ?דע מו די טעכטערן. זעצט זיך צוֹם טיש, קינדער
איב'5 אַריינטראָגען עסען, (צייטעל און חוה זעצען זיך צום טיש. גאַלדע
אפ אין קיךן.
8 בי ה. או רער מיט זיי, מיט די חיינטיגע, זאַנען זיי,
אז סא פּאַסקודנע וועלט, מע דאַרף זי איבּערמאַכען, הא -חא,
שוטים ! נאַראַנים ! ס'אַזניאומזיסטע ארבּײױט! וֹאָרוֹם זי
בּעט אַייך ניט, די װעלט, אַז איחר זאָלט זי איבּערמאַכען, נפייעטן.
דער װאָס האָט זי געמאַכט -- יענער זאָל זי איבערמאַכען,.. ת | 5 ח
ארץ על בליסה -- שטעהט געשריבען.. דער פּשט אין:
האָן זי זיך שטעחן, וי זי שטעחט.,. צו װאָס זאָלט איחר זיף
מישען אין פרעמדע עסקים 3 נעם קומטאַן גאַלרע מיט'ן עסעון. אט
למשל, לְאָם איך מיך אַריינמישען צו טיויער מאַמע'ס טעפּ אין סיך
אריין -- װאָס װעט זי מיר זאָנען ?
ג אַ 2 ד ע. יום השישי פּריפּעטשיק --- קיין אנדער פאָר-
גליוכען נישט געפונען? דערצעחל בעסער נייעס, זאָנסט דו,
האַסט גאנצע פּעק. נזי צעגיסט איטליכען אין די טעלער דאָט עסען, זעצט
ויד דערנאד אליין אויף אַװעס ביי'ם עק טישן.
ס ב י ח נעסענדיגן. מענדע? ווערעפיווקער קענט איהר? א
איד א בעל-הגוף, זיצט אין ווערעביווקע נאָך פון פאר מתך-תורת
אֶן... 8 סברה, אַז נאָך זיין טאַטע און זיין טאַטענ'ט טאַטע, דאָס
הייסט זיין זיידע און זיין עלטער-זיידע און זיין עלטער-עלטער-
זיידע זענען געווען ווערעבּיווקער, וי מיר זאָגען אין דער הנדה
נויננט מיט'ן נוסח פון דער הגרהן: ה רי אֲָנו! ובנינון ובני
בניבנרן,,.
10 צלוםיעליכם
נאָ?דע. מע וייסט, אַז דו קענסט, מע ווייסט! דו זאָג
בּעסער, טביה, װאָס'ט. זיך געטראָפען מיט מענדעל ווערעבּיווקער ?
האָט זיך צעזוננען אַ בּיסעל !
ט ביה. האסט קיין צייט ניט? נקקט ארויףן. דאַכט זיך,
עס רענענט ניט. ועסט װײטערן. האָט זיך געטראַפען מיט איהם
אַיין אומגליק,. דהיינו? ער, מענדעל הייסט עס, האָט, נים דאָ
געדאַכט, ניט פאַר קיין שום אידען געדשכט, זיין אייגענס זיעבען
טעכטער, װוי די בּעכער, הויכע, געוונטע, קיין עין-הרע, קיין בּיין
אויג, װוי אין פּסוק שטעהט: וי'תרוצצו הבּנים -- די
טעכטער זענען אױסגעװאַכּסען, טעכטער האָבּען שוין אַזא טכע :
בּייטאָג עסען זיי, בּיינאַכט װאַכּסען זיי..-
ג א 5 ר ע. זאָלען זיי װאכּסען געזונטערהייט -- אַ בּיסעל
ט זאָג פון אַ מענטשען, האָסט דו געהערט אַ בּיסעל 4 !
מ ב י ה ושזט עס דורך פאַרבײ מיט אַ שטייכען. הקיצור, אין
זיך מיישב די עלטערע טאָכטער מענדעל'ס און זאָגט דעם פּטוק
,אֶהכתּי", דאָס הייסט, זי פאַרליאַפּעט זיך אין אַ גוי, עפּים *
שיינעץ פון ווערעבּיווקע טאַקי, און שמד'ט זיך אַװעק און האָט
חאַסלירע פאר'ן גוי, און ושם נאמר -- ווף מיך קנאַקניסע? י 51
{נעמט זיך צורי? צום עסעןן.
ג אַ 5 ד ע נברעכט די הענטן. אַ וועהטיג אין רער מאַמע
איהרער !.., נחוה האָט באַלד אויפנעהערט צו עסען. צייטעל? ברעכט די הענט,
וי די מוטערן.
צ ייט ע9. פו װאנען װוייסט דוֹ עס, טאַטע?
טביה. פוןװאַנען איך ווייס? איך װייס עס פונ'ם סי'מע
רעכטען צאַפּען. מונ'ם נלח אַלין ווייס איך עס, ימח שמו וזכרו !
נהערט-אויף עסעון. איך ווייס ניט פאַר װאָס, נאַר איך האָבּ איהם
מיינט, אָט דעם אָטיעץ אַלעקסיי.,,. דאָס הייסט, האָבּען האָבּ איך
צו איהם גאָרניט, װאָס איך ווינטש איהם --- מעג איהם אָנקומען
האָטש האַלבּ, נאָר כ'האָבּ איהם פיינט !,.. דעם טאָג, ווען איך
בּאגענען מיך מיט איהם, ווייס איך פריהער, אַז ס'וועט זיך עפּים
שבוח דער מולכוגער 181
טרעפען... נצו חוח'ון. דון מענסט עס אָנרופען, חוח, מטנאטיזמע,
און כּדומה, און איך זאָג מיר מיינס, אַז אַ נלח געהט-איבער דעם
וועג -- איז שליםישלים-מז... והראיה נצו אלעמעון : װאָס איז עפיט
גראָד היינט מיין פערדע? געפעלען געװאָרען זיך צעלאָזען משונע"-
גערוויין באַרג-אַראָפּ, און ויברח יעקב -- פּוֹץ מיט'ן װאָנען אין
דער בלאָטע, און בּאַץ אַ קריגעל מיט צוויי טעפּלעך, פּראוודע ---
לעדיגע, װאָרום דאָס איז שוין געווטן צוריקווענס, ווייטער װאָלט
איך געקאַנט האָבּען אַ גרויסען שאָדען... און ווער אין שולדיג,
או ניט דער נלח ? וי קומם אַהער אַ נלח --- װעט איהר װאָרכען.
פאַהרענדוג אַהינצוווענס מיט דעם גאַנצען דאָבּרע-מזל, פארטיעפט
אין מחשבות, וי געוויינטליך אויפ'ן ניכטערען האַרצען, און דער
וואלד אין שטיפ, און די זון שיינט וי אַ מנורה, מחיה נפשות, ---
איך טהו אַ קוק: ער פאָהרט מיר אַקעגען, מיט זיין נעלער
גריטשקע, און די בּאַרד זיינע אין פונ'ם װינט צעטיילט אויף
צווייען, און די בוימעלדינע איינעלעך שמייכלען צו מיר פוֹן דער
ווייטען, מאַך איך מיך כּלא ידע -- גלייך וי איך זעז ניט, װוי
אין תּהלים שטעהט געשריבּען: עם הסידר תתחסר-- מע
דאַרף וויסען מיט אַ גוי וי צו האַנדלען... דערזעהען, אַז איך זעה
איהם ניט, טהוט ער, דער נלח ימח שמו, אַ זאָג צו מיר : , טפרררו,
טעועל, װאָס מאַכסט דוֹ גוטס ?? קאָן מען שוין אַזױ גראב ניט
זיין, און איך ענטפער איהם : ,טפּרררן, בּאַטיושקט, װאָס הערט
זיך עפּיס בּיי דיר ,.. מאַכט ער צוֹ סירג ,דו זעחסט-אויט,
טעוועל, זעהר גוט {.., טראַכט איך סיר ,זאלץ דיר אין די
אויגען, שטיינער דיר אין הארצען !7.. און ענטפערען ענטפער
איך איהם ; ,דו זעהסט-אויס, פאָטערע?, נאָך בּעסער"... , ווייסט
דו, זאָנט ער, טעוועל, װאָס אין ווערעבּיווקע האָט זיך געטראָפען 9"
זאנ איך: ,ניין, פאָטערעפ, איך ווייס ניט, װאָס אין ווערעביווקע
האָט זיך געטראָמען, קטונתּי, זאג איך, װער בּין איך אזעלכער,
אוך זאָל מטריח זיין, זאָג איך, אזא הייליגען בּאַטיושקא, וי דן
בּיוט? נאֶָר, זאג איך, אויב איך האָבּ געמונען, זאָג איך, לייט-
1898 שלוםיעלוכם
זעליגקייט אין דיינע אוינען, װעסט דו אפשר זיין, זאג איך, אַזױ
נוט און וועסט מיר דערצעהלען ?".,. פוילט ער זיך ניט און נעמט
און דערצעהלט מיר די גאַנצע געשיכטע, הױבּט-אָן ניט גלייך, נאָר
מון פצון-זייט, , נאַש בּאָח, װאַש בּאָח", װוי זיין שטייגער. איז, און
איך זעח, עס קומט איהם צו א שטיק געזונט, ימח שמו וזכרו ! ניין,
הערט ווייטער, װאָס א נלח קאָן! דאָס אַליין איז איהם קאַרג,
ואס מיר צאַפּט זיך בּלוט, האָט ער נאָך אין זיך א פּאָטעפאַלנאָסט
פאַר מיר צו באריהמען זיך, אַז ער האָט אַ גרויסען חלק אין דעם
דאָזיגען שטיקע? אַרבּייט, און אז ער האָט דאָס בּאַװאָהרענט
מענדע? ווערעבּיווקער'ס טאָכטער !,,,. וער איך שוין גום אין בּעס
און עס ווילט זיך מיר איהם אָפּענטפערען מיט אַ משל און מיט
אַ מדרש און מיט אַ פּסוק, װי טביה קען; נאָר איך האַלט מיךף
אַיין -- װאָס טויג מיר האָבּען צו טחון מיט א א גלח ?
גאָלד ע. זעהר רעכט האָסט דו געטהאָן, טביה..
טניה צוֹ די טעכטערן. אט איז זי אויך מסכים ! וצום ווייב}.
וװואָס װאָלסט דו אָבּער נעטהאָן, נאָלדע"בּרורער, ווען דו הערסט פון
איהם די ווייטעריגע דבּורים ?
ג א 9 ד ע. װאָס ווייטער ?
ט'ב י ח, װאָס ווייטער אַלץ בּעסער. וי זאַנט מען דאָס +
,טיעפער אין וואלד, געדיכטער די בּוימער",.. איך אָבּער האָב
איהם געלאָזט רעדען. רעד צעזעצטערהייט -- ואָס אַהרט עם
מיך, אַז דו רעדסט ?,.. נאָר ער האָט פאַרשטאַנען, אַן עס פאַר-
דריסט סמיך, זאַלצט ער מיר אויף די וואונדען. און דערצעהלט,
כּלומרשט אַזױי זיך, פאַרביינעהענדיג, װאָס פאַר אַ נליק מענדעל
ווערעביווקער'ס טאָכטער האָט נעמאַכט. , מהכתּיתי, זאָג איך,
לאָן איהר גאָט העלפען",.. דערזעהען, אַז ער קאָן מיך ניט אַיינ-
בּייסען, טהוט ער אַ זאָג צו מיר מיט זיין צוקערדיג שמייכעלע:
,איך האָבּ געװאָלט, זאָנט ער, בּיי דיר, טעװעל, עפּיס פרעגען".
, פרעג, זאָג איך, בּאַטיושקאַ, איכ'? דיר, זאָג איך, אָפּענטפערען
על ראשון ראשון".,. טהוט ער אַ גלעט די בּאָרד און אַ מאַך צו
טביוה דער מולכוגער | 188
מיר: הדו בּיזט דאָך, זאָגט ער, טעוועל, אַ איד א חכם. וי װאָלט
געווען, למש?, ווען מיט דיר טרעפט זיך, זאָגט ער, אַוא מעשה ?
ווען דיין טאָכטער, זאָגט ער, פארליעבט זיך אין אַ אונזערינען און
זי וויל, זאָגט ער, פאַר איהם חתונה האָבּען ?".,. ,אה, ניט דער-
לעבּען װועסט דו דאָס, דו פּאַסקודנער פּאָפּ 4" --- טראַכט איך מיף
אין האַרצען און ענטפערען ענטפער איך איהם אזי: ,קטונתי,
זאָג איך, ווער בּין איך, װאָס איך זאָל זוכה זיין צו אַזא כּבור ?
נאָר, זאָג איך, ווען מיט מיר, זאָנ איך, טרעפט זיך אזא גליק, אין
אָדער לֹאִם איך דאָס ניט דערלעבּען, אָדער, זאָג איך, מיין קינר
װאָלט בּעסער אַריין אין דער ערד, אָדער מיר פיירע, זאָנ איך,
װאָלטען אַיינגענומען א מיתה משונה, וי אין פּסוק שטעהט:
תּמות נמשי עם פלשתּים!,.. או װען אפיל, זאָגֿ
איך, טביה זאָל פאַרמאָגען, זאָנ איך, צעהן טעכטער, װאָלטען אלע
צעהן, זאָג איך, גיכער געמענט זיין די כּמרה אין איין טאָנ,
איידער איינע פון זיי, זאָנ איך, זאָל אױסבּייטען דאָס רענדע? 1"..
נָביי די ווערטער טהוט חוח א פאַל צו צייטלען אויף די הענט}.
צ ייט ע? נאפּט זי אונטערן. גאָט אין סיט דיר, חוה!
{ ג א 9 ד ע. אַ דונער האָט מיך געטראָ-פען! דאָס קינד
חלש'ט! חוה'ניו! טאָכטער מיינע! נבױגט ויך אֶן איבער איהר}
נשמח מיינע !א .
ס ב י ה נאָט אַ װאָרף געגעבען דאָס לעפעל, זיף אויפגעחאַפט פֿון
טיש הי א סמשגע'נער, די אוינען מ8ו5 שרעק, די הענט טרייסלען זיף}.
גע'חלש'ט ,.,9 וואו ..,? חוה'לע ,., פֿאָזט מיך |... {בוינט זיך אַן
צן איהר, גליוכט זיף אויס צוריק און צעשרייס זיױ}. וואָס זשע שטעהט
אותר, װי די לעהמענע גולמס ? ואסער גיט אַהער } וואסער }
ראַטעװעם! נאַלדע לויפט נאָד װאַסער, צייטע? האלט די שװעסטער. 7
האָט גע'חלש'ט ,,! בּיי די שלייפען בּאַדאַרמ מען זי קוועטשען |...
אָם אַזר!.. נבויגם זיך אַן װיעדער צו חוח'ן, קוועטשט איהר דעם קאָפּ מיט
ביידע הענט. חוה עפענטיאויף די אױינען, קוקט זיף אָרוֹם אויף אלע זייטען
און הויבט זיך פּאַמעליף אוֹיף. טביה'ס האַרץ באַװעגט זיף. זיין מנים שיינטן
184 שלום-עלומם
ח ו ה נמאכט זיךף צױרעכט די האָרז. װאָס איז דאַ נעווען?
ט ב י ה שוין גאָר איין אַנדער מענטשן. נאָרנישט, קינר מיינס,
גאַרנישט! {גלעט זי איבער'ן קאַפּן. ' |
גאָ ?ד ע (מיט אַ קװאָרט װאַסערן. נעם אַ קאַפּעלע װאסער!
דיר איז ניט גוט געװאָרען אויף צו חלש'ען, הלואי איך זאָל לינען
זאָנען !...
ט ב י ה, װאָס חלש'ען? וער חלש'ען? אטשאַדעט נע-
װאָרען!,.. (שטופּטאָפּ דאָס װײב מיט דער קװאַרט װאַסערן. צן ואָס
ואַסער ? מע דאַרף נישט סיין װאַסער! איהר זעהט דאָך --
אָטשאַדעט ! פאַרדרעהט זיך דער קאָפּ -- נו, אין איהר ניט גוט
געװאָרען ! זעהנאָר, װאָס דאָ טהוט זיך אַ בּיסעל! מאַכט זיך
אַמאָל, אַ מענטשען דער קאָפּ טהוט ועה... נצו חוהזן. וי אַזױ
איז דיר איצטער, חוה'לע? איבּערגענאַנגען? גגלײיכט זיך אויסן.
נו, װוי דען? איך האָב דאָך באלד געזאָנט, אַז ס'איזן נאָרנישט
מיט גאָרנישט,, איז דאָך עס אֶבּער מיט וייבּער, נשים, ניט
נעדאַכט זאָלען זיי ווערען ! אַ בּיסעל א טאַרעראם ! אַ געפּילדער !
, זי חלש'ט 1/.. , ראַטעװועט !"... ווער חלש'ט 4 װאָס ראַטעװעט ?
א שרפה --- מע זאָ? ראַטעווען ?... עך, ווייבּער, ווייבּער! וַמיט
פּאַטהאָסן. ניט אומזיסט האָט אֵייך שלמה המלר אַזױ ניט ליעב
געהאט! ניט אומזיסט זאָגט ער אין שיר:השירים אויף אַלע
ווייבּער, אַז... אַז.. אַז.. טהוט זיך אַ פּאַטש אין שטערןן. בּרוךר
מזכּיר נשמות -- לֹאִם איך מיך דערמאַנען, װאָס ער זאָגט אויף
אייך?,.. 1מים כעסן. אַז איהר פאַרדולט מיר מיין קאָפּ!11...
פאָרהאַנג,
ענדע פונ'ם ערשטען אַקט,
צוויימער אקט.
!א גדויטער הויף. אויף יענער זײט הויף -- א נאַרטען. פון וייטען,
דעכטם, זעהט מען אַרױיס די שטוב, אש דאַרפישע געביירע מיט ש
פּריובע. לינקס -- א שטאהל. נאַהענט צו דער ראַמפּע -- אַ ברונען
מיט אַליץ װאָס געהערט צו אַ ברונען, אויף שעפּען װאַסער. דער גאָרטען
ענדיגט זיך מיט אַ געפלאַכטענעם פּלױיט. -- מיט אַ גראַבאײזען אין
די הענט שטעהטם חוה אגעבוינען און פּאָלעס דעם גאַרטען. אנ"
נעטהאַן איז זי וי אַ דאַרפסטיידע?; צוויי צעפּ מיט רויטע סטיינגעם,
אַין אויסגענייהט מאַלאַראָסיש העמד מיםט ברייטע אַרבעל, א גרינער
קאַרסאזש אויף א קורץ שווארץ קליידעקן. |
ח ו ה ארבײט מיט'ן גראַבאײזען לאַננזאם און זינגט מעלאַנכאלישי
!48 ;
ווינטען וועהען, אוש +
די בּוימער ווע"
דען אויסגעריסען.
ס'טהוט פיין הארץ מיךף
וועה, נאָר טרערען
קאָנען זיך
/גניט ניסען.
אוי! איך פּטר ויסט
און פינסטער מיו-
נע יוננע יאָהרען!
װאָלט איך קאָנען
וויינען ביטער,
106 | שלוט-עליכגג
װאָלט מיר גרינג
געװואָרען.י.
(זינגענדיג קומט זי צו אַלע טאָל נעהענטער צו דער ראַמפּע. -- פון יענער זיי
פּלויט באַװײום ויף פ עעדיא נאלאנאן. אוף זײן שוארץ העמרעל --
אַ פּידזשאַק, דאָס הימע? אויף אַ זייט, אין האַנט אַ ביכע?. אַננעשפּאַרט אַן פּלױט
פון יענער זיים, הערט ער זיף אײן, װי חוה זיננט}. |
פ ע ד ' אַ אפלשדירטן. בּראַװאַ! כּראַוואַ!
ח | ה מאָפּט זיך ביי'ם הארצעןן. אוי, האָסט דוֹ מיך דער"
שראַקען, פעדיאַ ! וואַרפט אַװעק דעם גראַכאַײיזען, לאוט וי צוֹ איהמן. /
ה ע ד י א ואכטן. איך האַב נאַרניט געוואוסט, אַז דו בּיוט
אַזאַ איבּערנעשראַקענע... נשפּאַנטיאריבער פון דער זייט פּלויט}. און וואס
איז די מעשה, װאָס דו זינגסט עפּיס אַזױ, אַזױ... זי אַזױ זאָל
איך דיר זאָנען? עפּיס הטרצעריג?! אומעטיג?
ח ו ה. אומעטיג אויפ'ן האַרצען, זיננט זיך אומעטיג..
פ עדיאַ געהטצו צו איהר נאַהענט, נים איהר די האנט}. אומעטיפ
אוים'ן האַרצען?. נפאַרקוקט איהר אין די אויגעןן. וואָס אין דיר,
הערצעלע מיינם? טייבעלע מיינס? ומיל זי אַרומנעמען, זי לאָוט
זיך ניט). |
ח וֹ ה. דו פארנעסט, װאָס מיר שטעהט פֿאָר ,,, וויפצט}.
- פ ע ד יאַ. פאַרישקייטען!
ח ו ה, ביי דיר אין עס אפשר נארישקייטען.. (דערועתט
ביי איהם דאָס בינעלן. דאָס װאָס אין? |
פ ע ד י אַ. וװאָס כ'האָב דיר צוגעזאָנט. מאַקסים נאָרקי,
ח וֹ ה נגעבערינן. אך, נאָרקי!... ונעמט דאָס ביכעל, מישט-אויף,
דערזעהט דאָס בילדן. דאָ איז דאָט בּילד אַ סך שענער !.,.. וי פּראָסט !
וי איינפטך ! אָט דאָס איז א מענטש! אָט דאָס איז אַ כאַראַק-
טער!.. א דאנק. (דריקט איהם נאָך אַ סאָכ די האַנט, קוקט אויפץן.
פּאַרטרעם, װאָס אין ביכע?, און אויף פעדיאון. ווייסט, אויף װועמעו ער
אין פּאָחאָזשע ?
פע דיא. אוף ועמען?
מבוח דער טולכוגער 4184
ח ו ה. אױף װעמען? פאַרשטעהט זיך, אױף דיר}
נצעכאַכט זיךן. |
פ ע ד * אַ. װאָס זשע לאַכסט דו?
חו ה טטראָגט איחם אונטער דאָם ביכעלן. נאַ זעה! צוויי טראָפּעך .
וואַסער {... |
ם ע ד י אַ {קוקט נישט אין ביכע?, קוקט אויף איהרן. ווי שען דו
בּיזט היינטיגען פּריהמאָרגען ! װי די זוֹן -- אַזוי שיינסט דו!
וי דער הימעל זענען דיינע אויגען ! און דער קאָסטיום, האלקע
מיינע, דער דאָזיגער קאַסטיום װי ער פּאַסט דיר! באַטראַכט זין
אונזער נאַציאָנאַלער קאָסטיום פוֹן מאַלאָראָסיע } װי שען דו
בּיזט, עווא ...
חוה. און װי שען דו האָסט אויסגעלערענט זיך רעדען
פעדיא ! וי פון אַ בּיכעל אַקוראַט!... נצעלאכט זיך װיעדערן. /
פ ע ד יאַ. עפּיס 7טכסט דו סיר היינט צודפיעל, האַלעטשקע ?
חהוה. ס'איז מיר פרייליך -- לאך איך.. :
8 עדיאש. אָט ערשט איז דיר געווען אומעטיג, איצט - -
שוין פרייליך {..
ח ו ה. געוען פינסטער, אויפגענאנגען די זון, געװאָרען
ליכטיג.., נקוקט איהם טיעף אין די אויגען ארייןן.
:
1
פ ע ד י אַ אַן נישט בייקומען איהר קוקעון. א האַלבע מלוכה
פאַר א טרונק װאַסער, טייבּעלע מיינס !
ח ו ה. קום, איכ'? דיד אָנטרינקען! יי לאָזען זיך ביידע צום
ברונע!. חות פריהער, פעדיאַ נאַך איהר. געשיקט, בריה'ש, װי אין אמת
דאַרפיש טיידע?, האַפּט זי דעם עמער, פאַרװאַרפט דעם שטריק אין ברונען
שריין, אַ טרייסעל אהער און אַהין -- פֿאַרטיג אֵיין עמער װאַסערן. האָב איף
עהרליך פאַרדיענט מיין האַלכּע מלובה ?
ם עד יא (טרינקט זיד און. אַ גאַנצע מלוכה, קעניגין מיינע!
= 94 4
ווייסט דו, װאָט איך בּין געקומען ? איך האָב געװאָלט מיט זוּף
עפיט רעדען, עווט...
100 ר ללום-עלוכם
ח | ה נמיט אַ מאָ? אין פארשוואונדען איתר פרייליכקייטן. עפּיס
רעדען 4... זיץ. (זעצט זיך אוועק אויף די הילצערנע צאמרינעס פון ברונען,
ווייזט איהם אֵין אָרט געבען זיך}.
פ ע ד י אַ מעצט זיך אַװעק, נעמטאַרױיס א פּאַפּיראָסן. איך האָבּ
זיך געװאָלט זעהען מיט'ן בּאַטישקא, מיט'ן פאָטער אַלעקסײ, מיט
אונזער גכה...
ח ו ה 1א מאך מיט דער האַנטן. נאָר נישט וועגען דעם {..
ם ע ד " אַ ופארוואונדערטן. פאַר װאָס עפּיס, טייבּעלע?
ה וה. אַזױ.. היינט נישט.. נישט אויפגעלעגם..
פ ע ד י אַ. איך זעה טאַקי, אַז דו בּיזט ניט אויפגעלעגט..,
{פאררויכערט דעם פּאַפֿיראָס, זעהט:אויס אומצופריעדען. חוה באַמערקט עסן.
ח ו ה. דו פארגעסט, װאָס סיר שטעהטפאָר, פעדיא !
מאַכען אַזאַ שריט..,. אָפּנעזעגענען זיך מיט אַלץ.. מיט מין
נאנצען פארגאנגענעם, מיט טאַטע-מאַמע און מיט אַלע מיינינע
-אויף שטענדיג...
פ ע ד יי א. אוף שטענדינ?
ח ו ה. אויף אייבּיג !..,. דו קענסט ניט מיין טאַטען, פעריא !
דאָס איז א מענטש פיט אַ כאַראַקטער ! ער װעט מיך גיכער זעהען
א טוידטע, איידער מוח? זיין מיר דעם שריט ! קיינמאָל ניט!,
פ עדיט. קינמאָל ניט?
חוה. קינמאָלניט! האָטש ליעב האָט ער מיך -- נישטאָ
נאָד אַזאַ פאָמער דער צווייטער !... נפּויזע. רעדט מיט נעבעטז. ואס
מהוט מען, פעדיאַ טייערער, װאָס טהוט מען, אַז מיין טאַטע זאָל
מיד פאַרשטעהן און... זאָל מיר מוח? זיין ? וי אַזױ מאַבט מען 1...
פ ע ד ' אַ (מאכט אַ אומפריינטקיכע מינען. דו זאָרגסט זיך פֿאַר
דיין טאַטען מעהר וי פאר זיך. דו האָסט אין זינען דיין טאַטען
מעהר וי די נאַנצע וועלט...
ה ו ה פפאַרדראָסיגן. און דו האַסט אין זינען זיך מעהר וי די
נאַנצע וועלט, און אפילו מעחר וי מיך...
שבוה דער טולבוגער 189
פע ד יאַ (אויפעבראכט). אַ, ניין! זעהסט דו, דאָס זאַנסט
דו שוין דורכאוים ניט אמת -- און דו אַליין ווייסט עס!..
נמיט פייער). דו ווייסט גאַנץ נוט, אַז די וועלט -- דאָס בּיזט דו!..
אַז פאַר דיר בּי} איך גרייט... נפאַרװאַרפט דעם פּאַפּיראַסן,
ח ו ה נענדיגט פאַר איהסן. אין פויער און אין ואסער.. וי
אין די בּיכלעך שטעחט געשריבּען,.. איך װאָלט וועלען וויסען אָט
וואָס, פעדיא, איך וואלט וועלען וויסען, וי װאָלט געווען, ווען
דו זאָלסט דאַרפען מאַכען דעם שריט, װאָס מיר שטעהט-פאָר ?
פ עד יא. וװאָלט איך איהם געמאַכט און ווינצינער גערערט,
טייבעלע מיינס ! איבּעריגענס, צו װאָס איז דער עקזאמען, עווא 9..
און איבּערהױפּט, װאָס טהוט זיך עס מיט דיר ? אַָדער בּיי די-
איז עפּיס-װואָס פאָרגעקומען, אָדער איך האָבּ דיך נישט געקענט ?
חוה. אַזי שפּעט זיך אַרומגעקוקט, אַז דו קענסט מיך ניט ?
פ ע די אַ וַהאָט זיך פארהאפּטן. איך זאג ניט, אַז איך קען דיףױ
גיט --- גיין ! איך זאָג, אַז איך ד ער קען ריך ניט.. און אהו
אלעמען, זעה איך שרויס, עווש, אַז דו בּיזט היינט נלאט ניט אוים-
געלעגט.., ווען איך ווייס, אַז דו בּיזט היינט אזא... שטרעקט איהר
אויס די האנט}. זיי געזונט, עווא !
הוה א לאז צו איהם מיט ביידע הענט)ן. פעדיא ! מיין קאַפּריונע
העלדר! געה ניט אַװעק! לאָז סיך ניט אַלײין { איך גויטיג זיךף
אין א גוםט ואָרם |.. איך האָבּ דעם נאַנצען פריהמאָרנען ארויט-
געקוקט אויף דיר |... נאיז פאַרצװײיפלונגן. איך האָבּ מיט דיר אַזװי
פיעל צו רעדען ! אַזױי פיע?!
פ ע ד י אַ נזעצט זיך שעק צוריקן. פֿאר װאָס זשע רערסט דו
ניט? דו ווייסט, אז איך האָבּ ליעב הערען, וי דוֹ רערסט, קעניגין
מיינע !
ח ו ה נועהרענד זי רערט, שמּיעלט זי זיך מיט איהרע צעפּ, צעמלעכט
זי און פאַרפלעכטן. דו ווייסט ניט, װאָס איך טראַגיאיבער. פון
איטליכען בּאַזונדער ! פון איטליכען בּאַזונדער !... מיינע היימישע
100 שלוםזעלוכם
פוקען מיר נאָך, היטען מיר די טרים..,. זיי שטויסען זיך, אַז איך
בִּין צו דיר.., אַז;.. עס ציהט מיך צו דיר !... מיין שוועסטער ---
די האָט זיך דערלוױיבּט מיר צו לייענען אַ נאָטאַציע! די מאַמע
מיינע זאָנט מיר גאָרניט, נאָר זי קוקט אויף מיר און זיפצט... הלואי
װאָלט זי בּעסער מיר שוין געזאָגט, פירגעהאלטען, געשאָלטען!..
װאָרום יעדער זיפץ איהרער רייסט-אויס בּיי מיר אַ שטיק האַרץ !...
היינט די מלחמה, װאָס מיר שטעהט-פאָר מיט'ן טאַטען !... איהם
זאָנען, אז איך האָבּ דיך ליעב, אז איך קאָן אָהן דיר ניט לעבּען 1...
אָט האָבּ איך דיר, זעהסט דו, אױיסנעזאָגט דעם נאַנצען אמת..
פ ע ד י אַ. איך דאַנק דיר, עוואַ! ונעמט אֹיהר האַנט, װיל זי
אַרומנעמען איננאַנצען, זי לאָזט זיך ניטן. װאָס איז מיט דיר, הארצינע?
ח ו ה. איך ווייס אליין ניט, װאָס מיט מיר איז! זעה איךף
דיך ניט -- שטאַרבּ איך אַװעס.. דערזעה איך דיך -- צינרט
זיך אָן אין מיר א פייער --- ניט אויף דיר, ניין ! נאָר אויף יענע,
װאָס האָבּען אױיסנעטראַכט, אַז מענטשען זאָלען זיין אָפּנעווײיטערט
איינס פון דאָס אַנדערע מיט זייער נלויבען און מיט זייער...
פ עדיאַ. מיר בּאַדאַרפען זיך אַװעקשטעלען העכער פון די
אַלֶע קינדערייען, װאָס מענטשען האָבען צוגעטראַכט! נרוקט זיך צון.
איך זאָג דיר, דו קענינין פון מיין נשמה, אַז ס'נישטאָ די זאַך אויף
דער וועלט, װאָס זאָל שטעהן אונז אין וועג... בּאַרוהיג דיך, עווא,
פאַרגעס ניט, אַז איך בּין מיט דיר אַלֶע מאָל און אומעטום, און אַז
דיין גליק (באנייפטערט} -- דאָס איז דער איינציגער צוועק פון מיין .
לעבּען ! צוליעב דיר װועט מיר שיינען אָט די זון, זיך פאַרבען אט
דער הימעל, גרינען אָט דאָס גראָז, בּליהען אָט די קווייטען... צו-
ליעפּ דיר וועט מיר די נאַנצע וועלט זיך פארואַנדלען אין 8. גן-
עדן, און דו װעסט זיין פאַר מיר די קענינין פון דעם נךדעדן, און
איך ווע? זיין דיין נעטרייער קנעכט! איך װעל? היטען דיינע
טריט, דיין שלאָף, דיינע קאַפּריזען, קוקען אין דייי'י אוינען. אין
די שענע קלאָרע אוינען דיינע |..,
מבוה דער מילבוגער 121
ח והה װאפט איהם ארום אין עקסטאו מיט בײרע הענט ארום האַלזן.
אוי! פעדיא! פעדיא! ואָוט איהם אַפּן. דוֹ מאַכסט מיך קראַנק!
דו מאַכסט מיך משונע! איך װעל אַראָפּ פונ'ם זינען -- אַזױי
ליעב האָב איך דיך! איך בִין אַ פארפאלענע -- איך ווֹיים דגיס,
איך פיה?, אַז אוך נעה צו נרונט, נאָר איך קאָן מיך ניט בּייקומען !.
איד נעה פאַרלוירען, איך בּין א פאַרלוירענע!,,. (באהאלט דאָס פּנים
אין די הענט}.
פ ע דיאַ. א פארלירענע? צו װאָס זאָלסט דו עס זאָגען,
קריינדעלע, אז דו ווייסט, אַז ס'איז ניט אַזוי ? צו װאָס, הוירצינע,
אזעלכע ווערמער, אַז דו ווייסט אליין, אז דיין נשמה אין לויטער,
ווי קרישטאָ?. און אַליון כיזט דו ריין, װי א מלאך? געמטארום
איהר טאָכיע, רעדט אוהר גלייךף אין אויהער, קושט איהרע צעפן. איך זעה
דיך א פריוליכע, א צופריעדענע, א נליקליבע, אַ, טייערע געטרייע
עווא מיינע ! דין פּנים שיינט, זעה איך, אַזֹי װוי די זון אין
האלבען טאָג,.. דיינע אוינען לויכטען, זעה איך, וי די שטערען
און האַלבע נאַכט.,. פון גליק, פון ליעבע.. און ניך װועט דאָס
זיין, גאָר-גאָר ניך... מיר'ן נאָך היינט זיון ביידע ביי'ם באַטירשקא
אלטסטיי,,,
ה { ה (האָט זיך ארויסנעריסען פון זיינע אַרעמס, גלייך אוי הי שא
ישנאנג האָט וו אַ בים נעגעבען, און איזן שטעהן געבליבען אויף דרי פיס}.
א, ניין! נײן:! ניםט היינט! היינט ניט!.. איך היל ניט!
איך קאַן נים! נפעדיא צו איהר -- ער װיל זי אַרומנעמען). לֹאַז מיך!
לאָז מיך אֶפּ! גענוג אָנגערעדט זיך! פעדיא, אַנטלױף! פאָלן
מיך -- טראָג זיך אָפּ !,. פארנאכט זעהען מיר זיך נאָך א מאָפֿ,
וויעדער אס א דאָ,. געה, פעדיא ! נעה, טייערער!
פ ע ד 7 אַ ואַן ניט אװעקנעה, קוקט איהר אין די אוינען, דריקט
איתר די השנם, פאָזט זיך נעהן. קוקט זיך אום צוריק, מאכט צן איהר מיטץ
הימטע?. זי שיקט אוהם ש קוש אין דער 819ם, און נֹאַך א קוש, און נאָך 6 סוש. --
אומבטמערקט דאַװוייום זיד פון דער װייטען טביה, אן דער צייט, וען
פעדישט שפּאנטאריבער צוריק איבערן פּלוִים און חוה נעסט זיך צוריק צום
גראַבטיזען. ער קופטאַן פיטן עמער אין האנט, די פּאלעס אונטערנעשטעקט,
102 רלוםדעלוכם
נעהטיצו צום ברונען, בעת פעדיא איז שוין פון יענער זײײט פּלויט, שטעלט זיך
אַװעק פון אונטער דער האַנט אַדויס אַיינצוקוקען זיך אין דער װײטען, דערזעהט
די טאַָכטער מיט'ן גראַבאַײיזען אין די הענט, באַקלערט זיך פריהער װאָס ער
זאָל טהוז, נעמט זיך דערװײ? צו דער ארבייט -- שעפּען װאַסערן. -
| 5 ב י ה גריט אַראָפּצולאַזען דעם עמער אין ברונען אַרין, בלייבט
שטעהן, רופט די טאַכטער מיט'ן פינגערן. אַנוֹ, קום נאָר אַהער, חוה'לע !
זיי זשע מוחל.., |
ח ו ה נעהטצו מיט'ן גראַבאַײזעון. װאָס אין, טאטע? מיף
רופס ; דו?
ט ב י ה ונויזט טיט דער האַנט}. ווער איז אט א יענער 8 אט
דאָרטען ?
ח ו ה נקקט זיך אֵייזן. וואו?
ט כ י ה וייזט איהר ארויף, אהין, װייטן. אט אַ דאָרטען 8,
פון יענער זייט פּלױט... צי עס ווייזט זיך מיר אויסעט ?
ח ו ה. עס ווייזט זיך דיר אוים. |
ט ב י ה נהערט ניט אױיף איינצוקוקען זידן איך װאָלט אָבֹּער
נעמענט שווערען, אז ס'אַ מענטש..
ח וֹ ה נקקט אױך שהיזן. יאַ, ס'א מענטש.
ט ב י ה. אן אױב כ'האָבּ קיין טעות ניט, דאַרף עס זיין
חוועדקע גאַלאַנאן, זאָל מאריך ימים ונשים זיין... איז דאָס ער ?
ח ו ה. ער.. |
ט בי ה ומיט'ן פּנים צו דער טאַכטערן. געהט ער נישט פון
דאַנען ? |
ח ו ה דדרייסט, דעם פּאָטער אין די אוינעןן. פון דאַנען-
ט ב י ה. צו וועמען האָט ער עס בּאַדאַרפט, דער קריש ?
ח וה. צו מיר. |
ט ביה. צו דיר?
ח וה. צו מיר. |
ט ב י ה. װאָס זשע האָט ער געװאָלט, דער תּבשיט ?
ח ו ה. וװאָס זאָל ער וועלען ?
שביה דער מולכיגער 108
ם כביח. אך מיין.. מסתמא האָט מען געשמועסט ?
ח ו ח. געוויס האָט מען געשמועסט,
סביה. פון װאָס, למשפ? אַז פון געשעפט -- זיכער גיט,
פון פּאָליטיקע --- ניט, און פון ביכער אויך ניט..
הוה. האָסט נישט געטראַפען, טאַטע... מיר האָבּען אקוראַמ
גערעדט ווענען ביכער.., (ציהט-ארויס פון קאַרסאַוש דאָס בוד, װאָס פעדיא
האָט איחר איבערגעלטוטן. אָט דאָס האט ער מיר געבּראַכט צו טראַנען...
ט ביה. א ביכעל? ננעמט און באַטראַכט דאָס בודן. מהכתיתי.
בּיכער דאַרף מען לייענען.. פון בּיכער ווייסט מען אלץ, װאָס
אוֹיף דער וועלט טהוט זיך, סאַי אויפ'ן הימעל, סאַי אויף דער ערך.
גאר װאָס דען? איין זאך פּאַרשטעח איך ניט: מיט ביכלעף
קאָן מען, דאַכם מיר, טרעפען גלייך אין שטופ אַרײן, צו װאָס
שפּאַנען איבער א פלויט, וי אַ יון אין סוכה 1,.. צי אמשר איז
. דאָס אזא סחורה, ואס האָט מורא פטַר אַ גוט-אויג 1,., פון די
גוטע ביכלעך, װאָס מע דאַרף זיך מיט זיי באַהאַלטען אויםץ
בּוֹידעם 9,,,
ח ו ח ננעמטיצו דאָס ביכעלן. ס'איז דוקא א לענאל ביכעל און
מע מעג עס לייענען -- פ'איז פון נאָרקין,
טס בי ה {מאַכטיצן איין אויגן. = פון גאָרקען ? - ווער איז געוועז
דער גאָרקע ?
ח ו ה. פאסמים גאָרקי -- א שרייבּער אַ רוסישער,.. דעף
צווייטער פון טאָלסטאֵי, פונ'ם גרשף טאָלסטאָי, װאָט זיין פּאַרטרעט
הענגם בּיי אונז אויף דער ואנם.. :
ס ביה. אָ? אט א יענער גראַף טאָלסטאִי, װאָס זאָגט,
פן מע שטעקם דיר אֶפּ אַ פטטש אין איין באַק, זאָלסט דו זאָגעז
יישר כּח, דערלעבט איבער א יאֶחר -- און אונטערשטעלען די
אנדערע בֹּאַס 3,.. און װאָס דרשנ'ט ער, אָט דער דאָזינער מאַקסים
דיינער ? וי אַזוױי הייסט ער -- גאָרקע ?
חוֹה. חוס קאָנסט דו מאַכען, טאַטע, פון וועמען דוֹ ווילסט,
נאָר נים פון אַזעלכע מענטשען, וי דער גראָף טאָלסטאֵי אָרעף
שלומיעלבים 3. שאא 13
4. שלום-עלוכם
גאָרקי,,, מאַקסים גאָרקי אי 8 מענטש, װאָס זיין נאָמען לאָזט
זיך הערען ווייט, זיינע בּיכער ווערען איבּערגעזעצט און געלייענט
אומעטום.. אַלסדינג, װאָס ער איז דערגאַנגען, איז ער דערגאַנגען
פון זיך אַליין, אין ערגיץ ניט נעלערענט,,, אַ פּראָסטער מענטש,
נאָר א גרויסער מענטש... אָט האָסט דו זיין פּאַרטרעט. (טראָגטיצו
דעם פֿאָטער דאָס ביכע?, יוט איהם אויפ'ן בילדן.
ט ב י ה שטעלטאוועק דעם עמער, װישטאַפּ די הענט אַן דער פּאָלע,
נעמט דאָט ביכעל, סוקט אויפ'ן בילר מים אין אויג צוגעמאַכט, װי א מבין}.
פסס! א גרול! נשאַקעלט מיט'ן קאָפּ, פאַרבײיסט א ליפן. טאַקי נאָר פון -
די נדולים {,,. וי אין פּסוק שטעהט: הידים ידי עשו--
א פּלייצע א ביסעל! נו-נו! װי קאָן גאַר אַ איד אַזױ אויס-
װאַכּסען +' וואו װעט זיך. בּיי אירען נעמען אַזא פּלײיצע מיט
אַזעלכע ירים ?... נפּויזעז. . נאָר ווייסט דו, װאָס איך װעל דיר זאָגען,
טאָכטער ? מיר דאַכט זיך, אַז ער איז מיר עפּיס זעהר קענטליך !
איך װאָלט געמעגט שווערען, אַז איך האָבּ איהם געזעהען, אָט דעם
נפש!
ח ו ח. װאו האָסט דו איהם געקאָנט זעהען ?
טביה. ואו -- געדענק איך שוין ניט אַקוראַט. נאָר אויבּ
איך האָבּ קיין טעות ניט, איז אָדער בּיי דער בּאַהן טראָגען זעק,
אָדער אין וואַלד שלעפּען קלעצער...
ח | ה געמטצו ביי'ם פאָטער דאָס ביכעל, באַהאַלט עס צוריק אונטער"ז
קאַרסאַזשן, קומט-אויס נאָך דיינע רעד, אַן טראַגען זעק, אַדער
שלעפּען קלעצער, איז אַ בזיון? און דו אַלין, טאַטע, פלעגסט
ניט שלעפּען קיין קלעצער 3...
טביה. ניט היינט געדאכט, פאַר װאָס ניט? (לאָוט אַראם .
פיט'ן שטריק דעם עמער אין ברונעןן.
ח ו ח. און איצט האָרעװועסט דו ניט? און מיר אַלע
האָרעווען ני? {קוקט װי דער פאָטער פאַרואַרפט דעם שטריק מיט'ן עמער
אין ואַפערן. '
שבוה דער מילבוגער 18
ט ב יה. דאָס אין אַ בּאַזונדערע זאַך, קינדעניו! דערויף
איז פטרהאן אַ פּסוק אַ בפירוש'ער, פאַרשטעחסט דו מיך, אין דער
:תורה : בזיעת אַפּיך תּאכל לחהם -- דאָס שטיקעל ברויט
דאַרף מען פֿאַרהאָרעווען, אומזיסט גיט קיינער ניט... נאָר װאָס
דען? נישט דאָס האָבּ איך דיר געװאָלט זאָגען... / געװאָלט האָב
איך פרעגען בַּיי דיר, זאָלסט מיר זאָנען, װאָס פאר א באקאנט.-
שאפטען פיהרט איהר עס פ און װאָס פאר א סחותן אין מיט
טביה'ס טעכטער, אייגענטליך, אזא חאַם ?
ח וו ה נאיין טריט צוריקן. פֿאַר װאָס קומט איהם אַזא נאַמען ?
דן קענסט איהם ?
ס ב יה ציחט די שטריק מיט'ן עמער פוז ברונען). וואָס דען איז
ער ? = מר-ברדרב-ששו'ס טיין אייניקע? 4 רב חוועדקע ברב מיקיטע
גאַלאגאן -- אַ קלייניגקייט ! אַזאַ גי אַ יאַבּעדניק, וי מיקיטע,
װאָס קוסמטאַרויס פון סאַמע מיוחסים.,, דער זיידע טערענטי.
עליו השאלעכץ געווען א שכּור הנדוף חגבור והנורא און געשלאָנען
דאס וייבּ דריי מאָפ 8 ואָך, און דער עלטערזיידע שפו
הפּאָקרישקע איז געזעסען וומם ופום און אַכטונג גענעכען אויף
די חזירים,,, |
ח ו ה פפארדראָטיג, נאַר האַלט זיד אייזן. דו אַליין זאָגסט וויפיעפ
מאָל, אַז דער עיקר איז דער מענטש אליין, ניט דער יחוס, פון
וואנען ער שטאַמט,,, סע שטעהט געשריבּען, זאָגסט דו, אז אע
מענטשען קומען-אַרוֹיס פון איין טאַטען, און אז איין נאָט האָט
זיי באַשאפען, און קומט צו עמיס..
8 ב י ה שטעלטאװעק דעם אַנגעשעפּטען עמער װאַסער אויף דער
הילצערנער צאַמרינע פון ברונעזן. עה, נארעלע, ווייסט דו דאָך גארניט
וואט דו רעדסט, דאָס אין עפיט אנדערש. און דאָס אין
וויעדער עפּים אַנדערש. בּיי גאָט זענען טאָקי אַלע אַלץ
איונע מווהסים, נאָר װאָס דען? וואָס צו גאָט אין צן גאָט, און
װואָס צו לייטען איז צו לייטען, וי דער מדרש זאָגט,,,
106 | שלוםיעליוכם
ה ו ה ואָזט איהם ניט ענדינעזן. אויף אַלסדינג איז בּיי דיר
פאַרהאַן, טאַטע, אָדער אַ מדרש, אָדער אַ פּסוק, אָדער וי אַזי
נאָך הייסט עס דאָרט בּיי דיר... װאָס פאַר אַ פּסוק וועסט דו מיר
אויסזוכען דערויף, װאָס אָט האָט גאָט בּאַשאַמען אַזאַ וועלט, אַזאַ
שענע וועלט וווייזט מיט די הענט ארום זידן, און אַזאַ גרויסע וועלט,
און מענטשען קאָנען זיך ניט אַיינטײלען. דער זאָנט: צוליעב
מיר האָט נאָט בּאַשאַפען די וועלט, און דער זאָגט --- צוליעבּ איהם,
דער בּאריהמט זיך, אַז זיין גאָט איז דער אמת'ער, און דער זאָנט :
ניין, מיין נאָט איז דער אמת'ער !...
ט ביה נאַרשטעלט זיך די אויהערעון. טע -טע-טע! פילאַ-
זאָפיע ! פּידרוך ! נעכטינע טענ! אויפן הימע? א יאַריד!
הקיצור, ניט איך װוע? דיך, ניט דו וועסט מיך איבּערשפּאַרען, וי
אין חומש שטעהט נעשריבּען: 57 עורב למינהו-- איט-
ליכער װעט בלייבען בּיי זיין משוגעת,.. וואו זשע האַלטען מיר,
בּרוך מזכּיר נשמות ? יאָ! בּיי דעם האַלטען מיר, אַז פאַר'ן
רבונו-של-עולם זענען אַלֶע מענטשען נלייך, ?י השמים ולי
ה אָרץ -- אידען און, להבדי?, גויים -- אַלע גלייך. נאָר דאָס
ווייסט דו, אַז די תּורה האָט אונז אָנגעזאָגט, אַז מיר זאָלען ליעבּ
האָבּען אַלע מענטשען, נאָר עמלק'ען זאָלען מיר געדענקען 4 !...
ח וז ה. אַקעגען װאָס זאָגסט דו דאָס, טאַטע ?
ט בי ה. אלענען דעם, װאָס איך זיץ צווישען נויים אַזױ
פיעל יאָהר, דער סטאַרשינא װעט פאַר מיר קיין זאַק בּאָרשט ניט
אַװעקגעבּען, און דער סטאַראָסטאַ -- יענער איז נאָך מיר גאר די
כּפּרה. אַיאָ? פון דעסטװעגען, לאָז גאָט היטען בּיי אַ שמחה,
איך מיין בּיי אַ פּאַנראָם, ווייס איך ניט, אױיבּ עס װעט זיך ניט
פּאַרװאַלגערען בּיי זיי אין בּוזעם אַ פֹּאָר שטיינער פון מיינעט-
ווענען:.. |
ח ו ה. צו ואָס אַזעלכע טרויעריגע געראַנקען ?
מבוה דער מולכוגער 197
טביה. איך האָבּ מיך דערמאַנט אָן מענדעל ווערעבּיווקער,
ואס פאַר אַ סוף ער האָט געהאט. ננעמטיאַן די טאַכטער פאַר אַ האַנטן.
האָרך נאָר אויס, חוה, װאָס איך על בּיי דיר פרעגען...
הוה. װאָס װעסט דו פרעגען?
ט ביה. נאָר זאָלסט סיר זאָגען אַקוראַט, ניט װי פאַר 8
טאַטען, נאָר וי פאַר אַ נוטען פריינט, װאָס האָט דיך ליעב און
זיין איינצינער וואונש איז דיך צו זעהען נליקליך,.,
ח ו ה נשטאַרק אומרוהיגן. צו װאָס אַזאַ לאַנגע פאַררעדע ?
ט ב י ה ננעמט זיך ביי דער באַרדן. ווי װאָלט געווען, לטשפֿ,
ווען איך קום צו דיר און זאָג דיר;: טאָכטער לעבּען! טהו פון
מיינעטוועגען אַ זאַך, װאָס דיר קאָן דערפון ניט אַרויסקומען קיין
רעה און מיר װעט דאָס זיין די גרעסטע טובה --- װאָלסט דו עס
מיר געטהאָן, צי גיין ? |
חוה. געוים יאָ..
ב י ה. א אַז ס'זאָל זיך דיר מאַכען טהון א זאך, װאָט
קאָן אוועק'הרג'ענען דעם טאַטען, װאָלסט דוֹ דאָס געטהאָן ?
ח ו ה. געוויס ניט...
ט בי ה. ויבאַלד אַזױ נפרייליד), היינט װאָס האָבּען מיר
נאָך צו שמועסען ? װויבּאַלד אזוי, איז ?א אָמר כּלום--
האָט קלים גאָרניט געזאַנט|.. נים איך האָבּ דיך געפרעגט,
גיט דו האָסט מיר געענטפערט... און װי אין פּסוק שטעהט:
וישכּחהו -- מאַכט רש"י: ,נע בּולאָ ניקאָלע או מיקאָלע"..
חבר וי געוועזען!.. נציהט איהר אויס זײַן האַנט. חוח נעמט בי איהם
די האַנט מאַשינטש?. ער האפט דעם עמער ואַסער און לאָוט זיך צן דער שטאהלי
צן. חוה איז געבליבען שטעחן און קוקט איחהם נאָך, ביז ער װוערט פארשוואונרען,
זי לאָזט זיך געהן גלייך וי צן איהם און קעחרט זיך אָבער אום צוריס}.
ח ו ה נַ מאַד מיט דער האַנט, צו זיך אַלײן, אַנטשלאטשן. נו!
מיר'ן נאָך זעהע|!... מי לאָוט זיך צו דער שטוב צו.
פאָרהאנג.
ענדע פונ'ם צווייטען אָקט.
דריטער אק
ערשטעס בּילד.
-נביי'ם װאַלאָסטנאַי שרייבער מיקיטאַ גאַלאַגאַן אין הויף. -- קאַנטורעף
פון אַ שטוב. עס דאַרף צו זיין פאַרענדערט פון דער דעקאראַציע
ואס אין צווייטען אַקט דערמיט, װאָס אָנשטאָט דעם ברונען קאַן זיין
אָדער אַ בוֹים מיט אַ בענקעל אַרום בוים, אָדער אַ סטורדע היי מים.
הראַבליס אָנגעװאַרפען, אָדער שטיינער, אָדער לעהםיציגע?, אַרום
וועלכע מע קאָן זיצען צוגעשפּאַרט און רויכערען קיולקעס. -- רי
דעקאָדאַציע פונ'ם ערשטען בילד פון דריטען אַקט באַדאַרף זיין צו"
נויפנעשטעלט אַזױי, אז װײנאַר דאָס בילד ענדינט זיך, זאָל דער
צװײיטער פאַרהאַנג זיך ד אויפהויבען אוז דאָס צווייטע כילד פוז דריטען
/אַקט זאָל שוין קאַנען אָנפאַנגען. און אַזױ. װי דאָס צװייטע בוכד פון .
דריטען אַקט הויבט זיך אָן שבת-צוינאַכטס, ביי שטאַרקעו פינסטערניש, ,
וועלעו די איבערינע אַקסעפואָרען פון דער פריהעריגער דעקאָראַציע
קאַנען אומכאַמערקט צוגענומען װערען. -- דער הויף דאַרף זיין מעהר
אין דער פּערספּעקטיװע, װי אין דער װיףקליכקי ט. אין דער
פּערספּעקטיװוע קאַנען זיין בוימער, װעגען, רעדער און אויך, אויף
מעגליד, נעמאָהלטע קיה. -- אויפ'ן גראָז, אָדער אױױף די שטײנער,
אָדער ביי'ם היי, זיצען צונעשפּאַרט דער בעלהבית פונ'ם הױף,
מיקיטאַ גאַלאגאן, דער ס טאר שינא מיטץ
ס ט אַ ר אַ ס ט א און מע רויכערט ליולקעס. אַנגעטהאָן איו מען
יום-טוב'דיג, מיט רויטע, בלויע און גרינע נאַרטלען, מיט װײסע א
נרויע שמויסענע חיטלען, האָטש ס'איז זומער. דער סטארשינא מיט'?}
סטאַראַסטאַ טראָגען גרויסע בלעכלעד אויפ'ן הארצען. בי דער זייס
שטעהט, מיט'ז היטעל אין איין האַנט און מיט א גרויסען שטעקען אי
רער אנדערער האנט, דער ם אַ טס קי, אויד מיט אַ בלעכעל און מיט
געלע האָר אויפ'ז קאָפּ, קוקט מיט רעספּעקט אויפ'ן סטארשינא מיט'פ
סטאראסטא, ווארט אויף זײיער באַפױילן,
105
טבוה דער מולכוגער 199
מיקיטאַ נאל?אגנאן. צװי מאָל איז ער געװען בי
מיר, דער איד,. איין מאָל נאָך גאַנץ פריה, בֹּאַלד נאָך דעם, וי
מיין ווייבּ האָט פאַרטריבען די קוח אין טשערעדע, און דאָס אַנדערע
מאָל שוין נאָך האלבּען טאָג --- שוין בּיידע געווען, אי ער, אי זי,
זיין ווייב, הייסט דאָס,. מיך געבּעטען, געוויינט, גע'חלש'ט, אין
די הענט מיר געקושט, איך זאָל זיי נאָר זאָנען, וואו זייער חוואווא
אין?
ס טס א ר שינאַ. נה, א דו װאָס?
מיקיטאַ גאלאנאן. איךוװאָס? פאָרניט! איך
וויים ניט ! פון וואנען זאָל איך וויסץן ?. און זיי וויעדער א מאָל
און אָבּער א טאָל! טאלען מיר צו די פיס, קושען מיר די הענט
און וויינען און קלאַנען און יאָמערען..,. און ער, טעוועל חייסט עס,
ווייזט מיר אויף נאָט און אויפ'ן היילינען לעמפּעל -- איך זאָל
איהם צולאָזען צו זיין חוואוואן נאָר אויף צוויי מינום, נאָר אויף
צוויי וװוערטער !,,, טשעפע זיך אָפּ, סלעשטש! איד אינגענע-
סענער, טפו |,,, נשפּייט אויסן.
ס ט אַ רד שי נא. א דו ואָם.
מיקיטא נאלאַנאן. איךוװאָס? נארניט! טשעפּע
זיך אָפּ, זאָנ איך, קלעשטש װאָס דו בּיזט! איינגעגעסענער איר,
טפו !,.. (שפּייטיאויסן. און דאָ ציטער איך, טאַמער טהוט ער אַ קוק
אַריין אין דער צווייטער האָרניצע --- דאָרט זיצט דאָך אַקוראַט זיין
חוושווא ! װאָס טחוט מען ? זאָג איך צו זיי ; איחר װעט אוועט-
געהן, זאָג איך, מיט נוטען -- איז נוט, אניט, זאָנ איך, האָבּען מיר
אַ זאקאַן, זאָג איך, און פּאַדזאַקאָנו קאָן איך, זאָנ איך, אראַפברעננען
דעם אוראדניק אַהער .,,| מיינט איחר, ער האָט זיך איבערנע-
שראָקען ? דריי אורשדניקעס, זאָנט ער, און אפילן דער נובער-
נאַטאָר אַלוין קאָן איחם אויך נאָרנישט טחון! ואָרום פאר זי
קינד קאָן ער אָנִשפּאדען צום קייסער -- איחר הערט װערטער?
צום קייסער 1...
900 - | שלום-עלובם:
ס ט אַ ר שי נ אַ (צום בעלהכיתן. און איך אויף דיין ארט
װאָלט ניט אַזױ געטהאָן... טעװועל אין פאָרט אֵיין אייגענער
מענטש... נצום פטאראַסטא}. האָבּ איך רעכט, סטאַראָסטאַ ? (שפּייטי
אויס}.
פטאַראָסטאַ (רויכערט. זעהר גערעכט, האַספּאָדין סטאַן"
שינאש, טעוועל איז אַיין איינענער מענטש.
ס ט אַ ר שינאַ. או א גנוטער מענטש, חאָטש ער אין אַ
זשיד, האָבּ איך רעכט, סטאַראָסטאַ ?
ס ט אַר אַ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטאַרשינאַ,
טעווע? איז אַ גוטער מענטש, חאָטש ער איז אַ זשיר,
| מיקיטאַ גאַלאַ גאַ{ צם פטארשינאן. וי אַזױ זשע
דען װאָלסט דו געטהאָן, האָספּאָדין סטארשינאַ ?
ס ט אַ ר שי נ אַ נרױכערט). איך וי אַזױ װאָלט געטהאָן?
איך װאָלט ניט געװאָרט, בּיז ער'ט קומען צו מיר, בּעטען זיך און
בּוקען זיך... כ'װואָלט געקומען צום אידען און װאָלט איהם גע-
זאָגט: הער נאָר, טעוועל, אַזױ און אַזױ איז די מעשה. סמין
זוהן חװעדאָר און דיין טאָכטער חװאַװאַ האָבּען זיך פּאַליובּעט און
זיי מוזען זיך נעמען. און אַזוי װוי מיין זוהן איז אַ פּראַװאַטלאַוונע
און דיין טאָכטער ניט, בּאַדשרף דיין חוואווא אָננעמען אונזער
פּראװאַסלאַוויע... נשפּייטאוסן. האָבּ איך רעכט, סטאַראַסטאַ ?
ס ט א ר אָ פ ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטטרשינאַ !
חװאַװאַ מוז אַננעמען אונזער פּראַװאָסלאַװיע! נשפייטאויםן.
מיקיטא נאַלאַנאן. װאָס פאַר קלונע קעפּ איהר
זענט ביידע! איהר פאַרגעסט, אַז טעװעל אין 6 איר און אין
קליגער פון אונז אַלעמען, איידער מיר װאָלטען זיך אַרומגעקוקט,
װאָלט ער זיין טאָכטער בּאשטאט און אַזױ פאַרטאכטאָרעט, אַן
דער רוח אַליין װאָלט זי נישט געקאָנט נעפינען ! -- דערצעהלען
זיי מיר מעשיות ! אומזיסט בּין איך געווען ט װאַלאָסטנאִי שריו-
בּער גוטע פינף און דרייסיג יֹאָהר ?
4 שביה דער מולבוגער 201
ס ט אַ ר שי נ אַ. װאָלסט נאָך איצט אויך געווען א ואָ-
לאָסטנאֵי שרייבּער, זאָלסט ניט געווען גראָבּען, דערלאנגען און
יאַבעדען אויף דער הראָמאַדע,.. מיט אַ הראָמאַדע טאָר מען זיך
ניט זאַטשעפּען,. האָבּ איך רעכט, סטאַראָסטא ?
ס ט אַר אָס טאַ. זעחר גערעכט, האָספּאָדין סטארשינא !
מיט הראָמאַדע טאָר מען זיך ניט זאַטשעפּען !
מיסיטא נאַלאנאַן. װאָסאיז מיר איער הראָמאַדע ?
אָט דאָ, אין דעם קולאַק זווייזט ט קולאסז, איז בּיי מיר איער הראָ-
ימאַדע !
ס טאר שינא. רעד נאָך א ביסעל, וועסט דו זיך בּיי מיר
דעררעדען !... צצום פאָטסקין. עה} סאָטסקי! ואו ביוט דו?
ס אַ ט ס ק י ועחטצו מיט גרויס רעספּעקטן. אָט דאָ בּין איך,
האָספּאָדין סטארשינא } /
ס ט א ר ש ינ א, אנ, טהױנאָר אַ שפּרונג צום באַטיושקא
בּלאַהאָטשינע, װאָס דויערט עס בּיי זיי אַזוי לאַנג 4 די זון האלט
שוין וויים (קוקט ארויףן, מע װועט שוין בּאַלד קלינגען צו דער ווע"
טשערני --- בּיז װאַנען וועלען סיר דאָ זיצען 4 סיר האָבּען נאָך
צו טחון אין װאָלאָסט אויך גענוג. האָבּ איך רעכט, סטאראָסטא ?
ס ט אַ ר אַ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטארשינש.
מיר האָבען נאָך צו טחון און צוֹ טחוֹן !... ודער סאָטסקי געהטיאפּ. עם
קומטיאַרויס פון שטוב די בעלהבית'טע, טע קלא, אָנגעטהאָן אין איסרע
יוסיטוב'דיגע סלבושים, מיט דער גרינער זאַפּאַסקע און רויטען קאַקאָשניק. זי
ווערט שיער ניט אומגעואלגנערם פונ'ם סאַטסקי, װאָס האָט זִיך צעלאַזט אַזי
האַסטיג אויפ'ז באַפויל? פון זיין נאַטשאלסטװען.
ט ע ק ?אַ שפייטאויס, שעלט דעם סאָטסקי מיט דער תוכחה און
מיט א קוויטש). זאָלסט נאָר סיין גוטס ניט האָבּען, דו רויטער הונט |
רוק און לענד זאָלסט דו ברעכען אוים'ן גלייכען װעג! בייטיאיבער
דעם טאָן, געחטיצו זעהר העפליך, בוקט זיך נידעריג פריהער צום סטארשינש,
דערנאַָד צום סטאַראַסטא, פאַרגעסט ניט גריסען דעם מאַן אויד). געזונט
זאָלען זיין דער האָספּאָדין סטארשינא, דער האָספּאָדין סטאראָסטא
און דער האַספּאָדין חאָזיאַאין ! מע האָט אַייך געלאָוט בּעטען אין
08 יי שלום-עליכם:
האָרניצע אַרין,. עס דארף בּאַלד קומען דאָס פּאָרעל פונ'ם
בּאַטיושקאַ דעם בּלאַהאָטשינע, וועלען מיר פון דאַנען געהן אינ-
איינעם אין דער צערקווע, און דערוויילע װועט איהר חאָטש נעמען
צו גלעזלעך, לכּבוד דעם הייליגען שבת,..
ס ט אַ ר ש ינא (היבט זיד אויף, גלייכט ויך אויס די ביינערן.
דאָס האָט מען שוין לאַנג בּאַדאַרפט ! ס'איז הייס אין דרויסען
| און עס טריקענט אין גאָרגעל,,. האָבּ איך רעכט, סטאַראָטטא ?
| ס ט אַ ר אַ ס ט אַ אויפעלענטן. זעהר גערעכט, האַספּאָדין
סטארשינא, עס טריקענט אין נאָרגעל, נפארהוסט זיך אוש. אלע געהען
אָפּ צו דער שטוב צו. עס דערהערט זיך פון דרויסען א רעש פון אַ צונעפאָה'
רענער פוהר און א קו? ,טפּררררו !" דערנאָד באַװײזט זיך דאָס פּאָרעל. ח וה--
אָנגעטהאָן װי א כלח, מיט א הויכען קאָקאַשניק, אַין אויסגעניהט העמד, אַ סף
סטייננעס פון אלערכײ קאַלירען און רויטינקע שיכלעך אויף די פים. םס עעדיא
ג א לא נאַן -- מיט אַ כלום אויף דער לאַץ. דאָס גרויע שמויסעהיטע? פּאַסט'
זיך איהם זעהר צום פּנים מיט די שװאַרצע װאַנסעס).
הוה (1עהט אויף צרפריהער, זעצט זיך צו אויפ'ן בענקעלע, װאָס נעבעו
בוים, פארװאָר:ט דעם קאַפּן. אוף !.,. איך וויל אַ בּיסעל אָפּרוהען זיף
אָט א דאַ, ועס רוקט זיך אַן דער פאַרנאַכט}.
ע ד יא װמעצט זיך נעבען איחרן. בּיזט מיער?
חהוה, ניט מיעד, נאָר כ'וי? אַזױ א ביסעל זיצען..
וננוינט זידך צו צו איהם, שפּאַרט-אָן דעם קאָפּ אויף זיין אַכסעל. פעדיאַ נעסמט
זי אַרום, נלעט זי, --- פוז ווייטען דערהערט זיד א קלינגעריי אין די קלויסטער"
גלעקער: גלין-גלין-גלאָן! גלין-גלין-גלאָן! חוה טהוט זיך א האפּאויףן.
מעדיא } לאָז מיך !
פ ע ד י אַ ואַלְט זי צון. װאָס איז מיט דיר, עווא ?
ה ו ה נבעט זיון. לאָז מיך, פעדיא ! לאָז מיך, טײיערער!
איצט איז נאָך צייט !,., וַאין דרויסען װוערט פינסטערער און פינסטערערן.
פ ע ד י א. װאָס צייט? האָסט חרטה? וילסט מיף
איבּערלאָזען אַליין ? האָסט אויף מיר קיין קאַפּ רחמנות.. איף
בּין בּיי דיר גארניט... ולאוט וי אָפּן,
מסבוה דער מולכיגער 509
ח וח. נין, נישט דאָס.., דוֹ פאַרשטעהסט ניט. דאָס אין
איבער מיינע כּהוֹת 1
פ ע ד י אַ. װאָס איז איכער דיינע כּחות ?
ח וה והערט זיף צו, װי די גלעקער קלינגעןן. װוי פארשטעחסט די
ניט? אָט דאָס אָ... אט די אַלֶע צערעמאָניעס,.. און דאָס אִפַּ-
זאָגען זיך פון טאַטע-מאַמע, און פון אלץ.,, אַך, פעדיאַ ! וויפיעפ
נירערטרעכטינקייטען |... |
פ ע דיאַ. נאַרישקייטען! װוערטער בּליו.
ח ו ה, סאַמע ליגען! לפינען און פאַלשקײיט!
פע דיאַ. צוליעפ אזא היילינען צוועק, וי אונזער ליעבע .
נעס ווערט נאָך פינסטערערן.
ח וה. בּאַגעהן אַ פאַרברעכען 3,,, חרנ'ענען טאטע-מאַמע ?...
נפון שטוב באַװיײיוט ויך טעקלאַן.
טסעק לאַ נדרעחטאויס דעם קאָפּ אין שטום אַרײון. אָט זענען זי
אָ;., ואָפּ אין שטוב צוריק. דאָס פּאָרע? האפט זיף אויףן.
ח ו ה נצן פעדיאַן, גיט איהם די האַנטן. קום, פעריא, קום, איד-
בִּין גרייט! געהעױאַפּ ביידע אין שטוב ארײן. פון דרויסען קומעדאן א
גאַנצע חאַליאַסטרע פּאַרוכקעם און שיקסעס, אַלע יומיטוכ'דיג, אַלע מיט בלומע;
אין די לאַצען און אין די חיטלען. איינער פון דער חברה סקריפעט אוף א
פיעדעל. דער אַנדערער באראבאַנעט אין אַ פּייקע?. די ותנערע פּאַרוכק;
מיט די שיקסעס טאַנצען און זיננען צו: |
טשאָביטע, טשאַביטע וי מֹאָאי |
| טשאָם זשע וי נע ראָביטע, וי מאַאי ?
זײ געהען און טאַנצען פּאַרלעכװײז. עס װערט אַלע מאָל פינסטערער און פי;-
סטערער. דָאָס טאַנצען װערט לאַנגואמער און דאָס זיננען לָאט זיך אויס סיט
א מינאָרנע טאָן אויסגעצוינען :
סאַנצע ניזענקאָ,
וועטשער בליזענקאָ...
בּיז עס ווערט שטאַרק פינסטער, און אויף דער ביהנע אין שוין ניטא קיינער.
דעמאָלט װערט פאַרשואונדען די דעקאָראַציע פונ'ם ערשטען בילר און צט
דערשיינט די דעקאַראַציע פונ'ם צװייטען בילד פונ'ם זעלכען אַקט, װעלפער
געהט אומאונטערבראַכעןן.
צווייטעס בילר.
נָבֵיי טביה'ן אין שטוב. די זעלבע דעקאָראַציע, ואָס אין ערשטעז
אַקט. -- שבת:צוינאַכטס.. דער טיש אין נאָך נעדעקט שבת'דינ, מיפֿ
א װײס טישטוך. צװיי מעשענע קײַכטער מיט די אויסנעברענטע
בענטשליכט. צוויי קוילעטשען, איבערגעדעקט מיט א האנטיכעל מיט
רויטע פרענזעלעך. עס הערשט אַ סומנע פינסטערניש. די שאַטענס
קלעטערען אויף די װענט. עס העננט אויף אלץ אַ מרח-שחורה'דיגע
שטילקייט. עס הערט זיך שארף דער טיקיטאק פונ'ם אַלטפרענקישען
זיינער, װאָס אויף דער װאַנט. -- פון דער דרויסעדטיר קומטאָן
נאַלדע פארװיקעלט אין אַ שאַל, קוים װאָס מע דערקענט זי אין
דער פינסטערנישן, .
ג אַ ?ד ע נשטעהט א װילע, טהוטיאויס די שאָל, זיפצט, רעדט צו
זי אלייזן. פאַרשפּיעלט אַ קינד! פאַרזינדיגט!..,. מע לויפט אַרום
זי זוכען.., דעם נעבטינען טאָג זוכט מען... פאַרפאַלען !... נלייך
וי געשטאָרבען... ערנער װוי נעשטאָרבּען, הלואי איך זאָל ליגען
זאָנען... וי טראָנט מען איבּער דעם וועהטינ? דעם בזיון 3..
נפויזע. פאַרברעכט די הענטן. גאַטעניו, נאָטעניו! אָדער געב מיר אִםּ
מיין קינד, אָדער נעם מיך צוֹ!... {טחוט אַ קוק אין פענסטער אַרויסן.
א דונער איז מיר }! שוין שטאָק-נאַכט --- צייט מאַכען פייער, זאָנען
,גאָט פון אַברהם ",,, וגעהטיאָפּ אין קיך. עס דערהערט זיך אין ניכען פון
דאָרט אֵיין 8לטע, נאַר אֵיין אָנגענעהמע שטימע מיט'ן טלטען באַהאַרצינטען נוסח {
גאָט פון אברחם, פון יצחק און פון יעקבן'
בטהיט דיין ליעב פאלק ישרא? פון אלדאָס ביון
אונזער ליעבער שבת'קודש נעהט אװעק..
204
טבוה דער מולכוגער 06
די ואָד, װאָס געהט אַקעגען, זאָל אונן קומען
צן נעזונט און צו פּרנסה,
צן מז? און צו ברכה,
צו גליק און צו הצלחה,
צו תורה, צו מעשים טובים
און צו יראת-שמים,
צו ישועות ונחמות
און צו אַכעם גוטען געװען -- אַמו}
טראַנטיאריין דאָס אָנגעצונדענע לעספּעל?, שטעלט עס אועק אויפ'ז טיש. זיפצט)}.
הלואי החאָטש אין דעם זכות פון שבּת-צו נאַכט, צוליעב אַ פולער
װאָך, טאָמעד וועט פאָרט דער אויבּערשטער רחמנות האָבּען, טהון
אַ נס.,,. ער, אַז ער וויל, קאָן ער !,,, נעס עפענט זיד די טיר און עס קומט-
אריין פון דרויפען צ י יט ע ?, אֵינגעהילט אין 8 שאל, אַ פארשמאַכטען.
צייט ע?, א גוטע וװאָך, מאַמע! {טחוטאויס די שאַלן.
נאָ ?דע. א ננוטע װאָך, א נוט יאָהר אונז אלעמען!
נפאַלט אויפ'ן בענקעל, ברעכטיאויס אין א געוויין)..
צ ייט על. נה, גענוג, מאמע, נענונ. ס'אין פון נאָט, װי
דער טאַטע זאַנט... וואו איז דער טאטע? ניטאַ נאָך4 האָלדע
חויבט-אויף דעם קאָפּ, װוישט:אויט די אוינען
ג אל ד ע. נישט געווען פון דעמאָלט אָן... לויפט אַרום,
וי א פאר'סמ'טע מויז, פון אינדערפריה אֶן, קלאָפט אין אֵלץ
טירען -- א נעכטיגער טאָג { קאַלטע פּריפּאַרקעס |.,
צ ייט ע ?. אָנ עס ניט, מאַמע. אױיפ'ן טאַטען אין דֹאָ
אַ האָפענונג. דער טאטע קאָן רעדען...
גאָ לד ע. װאָס העלפט דאָס קאָנען רעדען פּויליש, אַן מע
לאָזט אין הויף נישט אריין ,.. מע דאַרף נישט מעהר, קינדעניו,
וויפיע? א י ך האָב פאַר זיי אויסנעוויינט,,, רעדען קאָן איך ניט,
וי דער טאטע דיינער, אָבֹּער וויינען? וינען קאָן איך
בּעסער פון איהם ! נאָר װאָס, משטיינס געזאַנט? אַ ני פאר-
שטעהט דען אידישע טרערען ? אַ גנוי פיהלט דען אַ איריש הארץ?
206 | לום-עלוכם
נוויינט נאַך אַ װוײילע, װישט די טרערען. דער בּראָך איז אַזױ גרויס,
צייטע?, אַז איך האָבּ נאָר פאַרגעסען אַ פרעג טהון, װאָס מאַכט
דיין מאָטעל, און די קינדער דיינע װאָס טהוען ?
צ ייט ע 9, מין מאָטעל?ל --- װאָס זאָל ער מאַכען? ער
איז קראַנס,. הוסט !... די קינדער, האָבּ איך אָנגעזאָגט מאָטלען,
ער זאָל זיי לעגען שלאָפען, אוֹן אַליין האָב איך מיך געלאָזט אַהער
צודפוס, וויי? ס'איז נאָך געווען שבּת.. |
ג אָ ל ד ע. אָבּער צודפוס ?
צ ייטע?. און אַז דער טאַטע איז געווען היינט צוויי מאָל
ביי אונז אין שטעדטעל, און ביידע מאָל צו-פוס, זוכען חוה'ן ?
ג אַ ? ד ע. צוויי מאָל געווען בּיי דיר ?
צייטעל. הערסט! פן װאַנען זשע דען װאָלט איך גע"
וואוסט פונ'ם אומנליק ?
ג אַ 5 ד ע. דער קאָפּ אין מיר אַזױ דערשלאַנען, אַז איך
ווייס גאָרניט װאָס איך רער !,,. מילא איך, וי אַזױ איך װעל
עס איבערלעבען -- ווייסט נאָר גאָט..,. וי אַזױ אָבֹּער ער, דער
טאַטע דיינער, װועט דאָס אַריכּערטראָנען -- איז החלואי איך זאָל
לינען זאָגען !... אַז ער לאָזט גאָרניט וויינען! און אַליין אין
ער שװאַרץ, װי די ערד,.. אַז ער האָט זי אַזױ ליעב געהאַט!
נשלאָגט זיך מיט ביידע הענט אין קאָפּן. חוה ! הוהת! חוה! װאָס
האָסט דוֹ נעטהאָן מיט אונז? 1..
צ ייט ע ? נעמטאַרום די מוטער, ביידע װיינעון. אָבּער,
מאַמע!.. נעס עפענט זיךף די דרויסעױרטיר און עס קומטאריין ט ביה.
ט'איז צו זעהען; אַז דער מענטש איז צערודערט. די האָר צעבורשעט. נאָר ניט
געװיינט. געלאַסען, רוחיג, פארטיעפט אין זיך אַלֵין, נאַלדע און צייטעל
הערען-אויף צן וויינען, װארטען װאָס װעט זין}
ט ב י ה נדרעהט זיך פריהער אַדום אַ וילע אויף איײן אָרט, װי
יצעמישט, נלייך. װי ער װאָלט עפּיס געזוכט אֵרוֹם זיך, בלייבט שטעהן, רערט
צו זיד אלייון. נו, טביה? שען אויסגעפיינט זיך!.. פיין --
;פיין ,,,} צער גידול בּנים --- אָט דאָס הייסט נחת פון קינדער {..
שבוה דער מולכוגער 207
ננאַך אַ קורצער פּױזע, טהוט זי א פליק ביי דער באַרד}. אַלטער נאר}..
נשרייט הוידן. דו בּיזט עס ווערטה !... דער הונט איז ווערטה דעם
שטעקען !,,, וואו זענען געווען דיינע אוינען 2,,, 1 פּאָטש אין שטערזן.
דיין שכל ווא אין געווען ?,,. נפויוע. רעדט שטילערן. דער גאנצער
וועלם גענעפען עצות, און אליין װעסט דו שטאַרבּען א נאַר..
ופויזע. נעהט-ארום, פֿאַרלענט די הענט אַהינטער, טראַכט עמים. דערנאָךר
בלוובט ער שטעהן, האַלט צוגעמאַכט רי אויגען. װאָפּט ויך אויף, נאָך ט
טיעפען זיפץן. נאָר איינס צוֹם אַנדערען געהער זיך ניט אָן. װאָס
צו גאָט -- איז צו גאָט,., = קיין צודלחכעיס'ען איהם טהוט מען
ניט און קיין בּרונז'לעך מיט איהם פיהרט מען ניט. ס'אין מוצאי
שבּת-קודש אויף דער וועלט -- דארף מען איהו מאכען הברלה..
ועפענטיאויף דוי שאַמע, נעסטארויס דאס קאראפינטשיקעל מיט בראנפען מיט'
קידושיגלעוע?, דערנאף -- די ברויטע נעפלאַכטענע הבדלח, טראָגט עס צו צום
טיש, ניסט-אַן דאָס קידושינלעזע?, רעדט דערװוייט. מילא, שלש סעודות
פאַרשפּעטיגם -- וועט ער מוח? זיין,,. און מנחה-מעריב האָבּ
איך געדאַװענט -- אזא יאַהר אפ ן גלח'ם קאָפֿ!,. צצום װײבן
געדענקסם דו װאָטש, נאָלדע, וי ווייך ער פלענט צו מיר זיין, ימח
שמו וזכרו ? האָטש צוֹ א מכּח איהם צו צולענען |,,. און תּמיר
מיט אַזעלכע זיסע רעדעלעך, אַלִיץ פאַר'ננבח'נען זיך הינטעןארום ;
, נַאַש באָח, ואש בּאָח",,. קום איך איצט און טחו איחם נבויגט זיף צוז
אַ פֿאָל צו די .פיס, אַז ער האַפּט מיך ניט פאר א האַנט, חויבט מיך
אױף: (אירפע, זאַנט ער צו מיר, טעװע?! װי קומט דאָס צו
ריר, אַז דו זאָלסט זיך, זאָגס ער, אַדאָפּלאָזען אַזױ נידעריג, א
מענטש, זאַנט ער, פאר אַ מענטשען 1,,,, , בּאַטיושקא { -- זאָ;
איך צוֹ אוהם. -- עס װאַלנערט זיך, זאָג איך, פאר דיינע פים ניט
קיין מענטש, זאג איך, נאָר אַ טאַטע, אַיין אומגליקליכער פאָטער,
זאָג איך, װואָס שלעכטע מענטשען, זאָג איך, זענען איהם באַפאַלען
אין מיטען העלען טאָג, זאג איך, און ווילען צונעמען, זאָג איך, בּיי
איהם אַ קינ ן.. ואלדע און צייטעל באַהאלטען די פּנימ'ער, װויינעון. דו
פיזם, זאָג איך, קלאָר, בּאַטיושקט, אין אונזערע הייליגע ספרים,
208 שלום-עלוכם
באדארפפט רו געדענקען, זאָג איך, דעם מש?, װאָס דער נביא
האָט דערצעהלט דור המלכ'ען, זאָג איך, מיט'ן שעפעלע, װאָס
בּיים אָרעמאַן -- איז געקומען דער נגיה און האָט אַװעקגעלעגט
דעם אַרעמאַנ'ס שעפעלע",.,. װאָס טויג אַייך -- איך האָבּ איהם
גוט אַריינגערעדט! וי טביה קאָן!,,. נפּויזען. דאַרף מען, הייסט
עס, מאַכען, זאָנט איהר, הבדלה ?,,, {רופטיצו די טאַכטער, גִיט איהר,
זי זאָל האלטען די געפלאַכטענע הבדלה. נאָלדע געהט אוֹיף צו נעהענטער, זי
זאָל הערען, װי ער מאַכט הבדלה. ער פאַרשטעלט ויךף מיט דער לינקער האַנט
די אוינען, אין דער רעכטער האַלט ער דעם כוס, הויבטאָן די װערטער ;הנה
א? ישועתי" דוקא גאנץ הויך, און מיט אַ נינן, נאַר באַלדר װערט איהם דאָס
קו? איבערגעהאקט, מעהר קיין ווערטער הערט מען נים, נאָר מע זעהט, או ער
וויינט, חאָטש דאָס פּנים זעהט מען ניט, װאָרום ס'איז פארשטעלט. אויף איהם
קוקענדיג, װויינען שטי? אויד גאַלדע און ציײיטעל, באַהאלטען די פנימ'ער אין
די פארטיכער. מע הערט נאָר, וי ער פאַזטאויס די װערטער מיט א ניגון;
,המבדי? בין קודש לחול!"... אָפּנעמאַכט די הבדלה און אָפּגעזופּט פונ'ם
קעלישעקעל, גיסט ער אויס עטליכע טראָפּען אויפן עק טיש, װאָס איו אִמּי
נעקאַטשעט פונ'ם טישטוך, צינדטאָן דעם אַנגענאַסענעם בראַנפען מיט דער
נעפלאַכטענער הבדלח, טונקטאיין אין פייער ביידע קליינע עקסטע פינגער, .
טהוט סיט זיי א וויש די אויגען, זאָנט עפּיס בעת מעשה שטילערחייט, דערנאַז
שטופּט ער אַן דערמיט אַלע קעשענעס אויף אַ פולער װאָדן. אַ גוטע ואָך!
א נוטע ואָך ! |
גאָלדע.
צייטעל.
ט ב יה. האָבּען מיר זיך מיט'ן רבונודשל-עולם, הייסט עס,
צערעכענט ; ער מיר מיינס, איך איהם זיינס --- קוויט !,.. אַצינך
קאָנען מיר זיך אומקעהרען צו אונזערע אייגענע געשעפטען, וי אין
פּמוק שטעחט: א יש פ עלו.,.. פפּויזען. נו, נאַלדע-בּרודער?
װאָס זאָגסט דו'? הא 3..
גאַ 5דע, װאָס זאָל איך זאָגען? נברעכט די הענטן.
ט ביה (קקט אויפ'ן ווייב, וי דורד ברילעזז. אָט אַזױ !,,, נישטאָ.
שוין בּיי אונז מעהר קיין חוה !... אֵיין עק --- אויס חוח !... שוֹין .
{ אַ גוטע װאָך, א גוט יֹאֶהר {...
טביה דער מולכוגער 209
נאָך אַלע היומם... כּל-זמן עס האָם זיך נאָך געשלאָגען אֵיין אָדער,
כּליזמן זי איז ניט אַריבּערגעטראָטען אויף יענער זיט, האָם
איך נאָך געהאַט אַ האָפענונג אויף גאָט און אויף זיך.. איצט,
אַז זי איז שוין אַריבּער א הין -- איך ווייס עס שוין אַקוראַט,
טביה וועט נים זאָנען דאָס, װאָס ער ווייסט ניט, --- איז פאַרפאַלען,
נישטאָ מעחר קיין חוֹה! געשטאַרבּען חוח !... השם נתן, השם
לקח -- אַזױ מוזען מיר זאָגען, און בּרוֹד דיין אמת! ואלדע אוז
צייטע?/ װײנעןן. איצם קאַנט איחהר ויינען.. יאָ! איצט האט
איהר בּיד צן וויינען. נאַר ניט טביה., וַדאָס קול איז איחם געבראַכען,
עס הערען זיך טרערען. בּלאָטע! טביח װיינט ניט! מביה איו
ניט קיין אידינע !,., און עלימּי דין באַדאַרפען מיר זיך זעצען
שבעה,,, אויף איין שעה נאָר,,, נישט מעחר וי איין שעח... אֵיין.
אַנדערער אויף סיין מרם װאָלט געגאנגען אָנפּרענען זיך בּיי א --
רב, איך דאַרף נִיט פרעגען בְּיו קיונעם --- טמיה אין ניט קליין
צו וויסען א דין אַלין, װאָרום ער ווייסט, אַז בּיי אָט אזא-נ-אומ-
גליק בּאַדשרף מען זיך טוועקזעצען אויף דער ערדך נאָר אויף א שעה,
גישט מעהר וי אויף איין שעח, און ער כאן אומרים
בשבת הנױופן אָפּנעזעסען די שעח, אויסגעוויינט זיך ---
גענוג ! פֿאַרנעסען | וי אין פּסוק שטעחט : ו"יש"כ-"חיהו!
אט טזוי װוי מע פאַרגעסט א טוידטען ! ניין! װאָס זאָג איך פ
ערגער װוי א טוידטען ! 8 טוידטען דערמאַנט מען אַמאָל,,, נאָך
אַ טוידטען זאָנט מען קדיש, מע האָט יאַהרציים,., דאָ --- אין גנימ
שייך קיין סריש, נים קיין יאַהרציים, גאָרנישט! חוחת לא ווכר
ולא יפּקר! (נאַנץ חוידן. אַזעלכע קינדער זענען נישט ווערטח קיין
טרער ! אַזעלכע קינדער טאָרען נישט דערמאנט ווערען, נישט צוּ
נוטען, נישט צו בּייוען --- 5 א יזכו |לא ים ס7! אהר
הערט, װאָס איך זאָן אייף ? גנאר העכערן. דער נאַמען חות זאף
מיר ניט דערמאַנט ווערען מעחר !... געשטאַרבען חוח ! ערגער וי
געשטאַרבּען } חוח איז גאָר קיינמאָפ אויף דער וועלט ניט געווען 1...
גועצט זיף טוועק אוֹיף דער ערך, ציהטאַראַפּ אוון שטיװעל, אויף איהם קוקענײ
שלומיעלכים ב, 40 14
0 | שלום-עליכט
ריג, זעצען זיך אַװעק אויך דאָס ווייב און די טאַכטער, װאָס ברעכען-אויס אין
א געוויין. טביה, זיצענדיג אין איין שטיועל, טהוט זיך מיט א מאָ? אַ האמאָן
מיט ביידע הענט ביי'ם קאפּ, קוקט ארויף און רופטאויס נאנץ הויף װי ער
בּײיזערט זידן. גאָט! נאָט! גאָט! ואו בּיזט דו גאָט?!..
האַסטיג פאַלט דער פאָרהטנג.
עגרע פונ'ם דריטען 6976
פערמער אַקמ
(די זעלבע דעקאַראַציע, װאָס אין דריטען אָקט, צװייטען בולך. ==
8 פריהמאַרגען, ש?מה'2ע און שייגנדעלע, װאָס זענען
גאַריװאָס אויפגעשטאַנען, שפיעלען זיך אין איינע העמרלעך מיט
דער קאץ},
שלמה'לע. לאָזאָפּ די קאַץ, שיינדעלע}.
שיינ דע לע. װאָס עפּיס, שלמה'לע4
של מ ה'לע, לאָז אָפּ, זאָג איך !
שיינד ע7לע. פאר װאָס?
שלמה'לע. אח.. איך האָבּ סיך דערמאנט, דער זיידע
זאַנט, אַז א קאַץ טאָר מען ניט מוטשען --- ס'א צער בּעלי-חיים. -
שיינ דע 7לע. װאָס הייסט עס שערבעלע חיה"?
שלמה'לע. ניט שערבעלע חיה, נאָר צער בּעלי-חיים.
שיינדעלע. װאָס זשע הייסט עס ?
שלמה'לע. סהײסט, זאָלסט דאָס אָפּלאָזען, אַניט װועט
דיך גאָט שטראָפען און דו װעסט שטאַרבען !
שיינד עפ5 ע (אַזטאָפּ די קאץן. אזוי וי דער טאַטע אין
געשטאָרבּען ?
שׂ5 מה'לע. אַזױ וי דער טאַטע איז געשטאַרבּען און אַזוי
זוי די בּאַבּע איז געשטאָרבען,
שיינדעלע. נו און די מוחמע חוח פאַר װאָס רעכענסט
דו ניט ?
21
219 'שלוט"עליכם
ש 5 ס ה'? ע. די מוהמע חוֹה איז ניט געשטאָרבּען. די
מוהמע חוה איז ערנער וי געשטאָרבּען...
שיינדעלע. װאָס הייסט עס ערגער וי געשטאָרבען+
ש5 מ ה'? ע. ניט ריין עסק --- שווייג !
שיינדע?ע בוט זיך און. פאר װאָס זאָל איך שווייגען?
ש מ ה'?ע. אַזי. דער זיידע האָט געהייסען שווייגען.
שיינ דע 5ע. פאַר װאָס האָט ער געהייסען שווייגען ?
ש5 סמ ה'? ע. אַזי האָט ער געװאָלט.
שיינדע5ע. פאַר װאָס האָט ער געװאָלט?
ש? מה'?ע., ע! ביוט דו דאָך א קלעשטש! טאָ נש זשע
דיר! (דערלאננט איהר אַ זעץ, זי איהם צוריק. עס קומטיאן צייטעלן.-
צ ייט על2. שוין? א מלחמח צווישען אַייך+ א, ניט
געראַכט זאָלט איהר ווערען --- אויפ'ן ניכטערען האַרצען + נעהט
אָנטהון זיך, װע? איך אויסרוימען דעם הקדש און דערנאך אייף
געבּען אנבּייסען}! ושלמה'כע און שיינדעלע געהעדאַפּ אין זייטיגען חדר.
צייטע? בלייבט און נעמט זיך רוימען די שטובן. ווער װאַלט זיך ראָס
געקאָנט ריכטען, אַז אין אַזאַ קורצער צייט זאָל ווערען אַזאַ מין
איגערקעהרעניש אין אַ שטוב ! אַזאַ ת? פון 8 נאַנצער משפּחה 1...
א צאָרן פון נאָט! איוב'ס צרות, וי דער טאַטע זאָגם., דעם
ערשטען פּעטשאַטעק האָבּ געמאַכט איך: צו איי-או-דריײיסיפּ
יאָהר געבּליבּען אֵיין אַלמנח מיט צוויי קינדער פּיסקליאטעס-יתומים
אויפ'ן טאַטענ'ס קאָפּ,,, און די מאַמע האָט גענומען און אין
אַװעקגעשטאָרבען, נישט געקאַנט צוזעהען דעם צער פונ'ם מטטען,
װאָס חוה האָט איהם אַװעקגעקױלעט אֵהן אַ מעסער.. נפּיועז.
אוי, חוה 4-יחוה ! האָסט גענומען און האָסט זיך אַליין בּאַגראָבען
אַ לעבּערינע און האָסט אונז אַלעמען דעם קאָפּ אַראָפּנענומען, חרוב
געמאכט א נאנצע סעמייסטווע... ננעמט זיך פאַרקעהרען דאָס ?עצטע
ביסעל מיסט. -- פון דער דרויסעןיטיר קומטיאַן טב יה מיט אונטערנעשמעקטע
מאַכעס, וי אַכע מאָל, בעת ער האַלט אין דער ארבייט. אין אויסזעהען האָט ער
זיך שטאַרק פאַרענדערט: גרוי װי אַ טױב, די פריהער-אונטערגעהאַקטע פּאוֹ
זענען אַ ביסעלע פעננער געװאָרען, נאַר די אוינען שמיכלען, װי פריהער}.
שבוח דער מולכוגעף 218
ט ב יה, אַנעפּאיעט דאָס פערדע? מיט די בהמה'לעך, קאָן
מען שוין אַ טראַכט טהון ווענען זיך אויך, וי מיר זאַנען אין
דאַװנען: 93 ומן שהנשמה בקרבי. א עעדאװענטער
בִּין איך שוין, אַ גענעסענער אויך, איצט דאַרף מען נעבּען א פאהר"
שרויס קיין בוױיבּעריק מיט'ן ביסע? סחורה, קעז און פּוטער און
שאר ירקות,. נעם, צייטעל, קלויב-צונויף דאָרט אין קעלער װאָס
גאָט האָט גענעבּען, דאָס גאַנצע בּיסע? גוטס,. איכ'? דערוייפ
אַרינהאַפּען אַ קאַפּיטע? תּהלים, וועט דאָס זיין װי געפונען..
נצייטע? געהטטאָפּ דורך דער דרויסעדטיר. טביה זעצט זיך אװעק צום טיש מיט
ש תהקים, ועלכען ער האָט ארויסנעצויגנען פונ'ם טישטעסטעל, צעשאַקעלט זיף
און זינגט שטיל אונטער דער נאָז, נאָר ער פאַוטיאויס מיט א נינון און הויך)}.
אשרי 53 חוסי בוֹ !? נעס קומטיאַן צייטע? מיט אַ צעשראַקען פּנים}.
צ ייט ע?. טאַטע! דער סטארשינא מיט'ן פטאראָסטאַ
מיט עפים נאָך גויים געהען אהערצוצו...
טביה, ערשטענס, פון װאַנען ווייסט דו, אַז אהער ? און
דאָס אַנדערע --- ואָס האָסט דו זיך אַזױ דערשראַקען? מיט
גנבה'שע מערד האַנדעל איך ניט? דעם קייסער זאַטשעפּע איך
נים ?,,. װאָס קאָנען מיר טהון די גויים, אז פיר האָבּען אַוא
גרויסען נאָט ? וי אין תהלים שטעהט געשריבען: סה יעשה
?לי אדם?,.. נעס עפענט זיך די טיר און עס קומעךשריין גויים, צווישען
זי דער ס ט 8 ר שי נ א מיסן 0 טא ר אס ט 8 סיט'ן 8 אַ ט ס ס ו--
אלע דריי מיט ב;עכלעד. די גויים טהועךאויט די היטלען. טביה 53י3ט אין
היטע?, נאַךר ער פטכטיצו דעם תהלים, שטעהטאויף און איז כמסקבלפנים די
געסט מיט 8 פרינטליך שמייכעל. דער סאָטסקי טיט'ן פֿאַננען שטעקען בלײיבט
שטעהן ביו דער טיר},
פֿטצַרשינא. עעזנט זאָל זיין טעװועל!
פ ט אַר אָ ס טא או נאַד איהם אַלע גויים, אויטער דעם ס.טסקין.
א געזונט, טעווע?ל !
ט ב י ה. אַ געזונט אויף אֵייך אַלעמען, אויף דער גאַנצער
הראַמאַדע. װאָס װעט איחר זאָנען גוטס 4 און װאָס הערט זיף
עפיט גייעס אויף גאָט'ס װעלט? נאלע גויים קוקען אויפץ סטאַרשינ) .
2814 שלום-עליכם
ספטארשינט. נײעס? װאָס אױף דער וועלט טהוט זיף
ווייסט דו בּעסער פון אונז, דו בּיזט א גראַמאָטנער און פּאָהרסט-
אַרום טאָ הין, טאָ הער, - און דערצו בּיזט דו אַ איד, און אירען
ווייסען אַלץ! וצום פּטאַראַסטאַן. - האָבּ איך רעכט, סטאַראַסטאַ ?
ס ט אַ ר אָ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטאַרשינאַ,
אידען ווייסען אַלֵץ !
טביה. סע קאָן זיין, אַז מיר ווייסען אַ סך, נאָר ניט אַלץ.
אַלץ ווייסט נאָר אָט אַ יענער אַ { נװייזט ארויהּז. װאָס זשע פארם
וועט איהר זאָגען גוטס? לע נויים קוקען צום סטאַרשינאַן.
ס טאר שינא. גטס האָבּען מיר דיר צוֹ זאָגען, טעװעל,
ווינצינ.., מיר זענען געקומען דיר זאָגען, אַז מע שיקט דיך ארויס
פון דאַנען,,. ניט מיר -- דאָס האָט די נאַנצע הראָמאַדע אַזױ
נעװאָלט.,, װאָס זאָגסט דו, סטאַראָסטאַ ? |
פ טא ראָס טא. זעחר גערעכט, האָספּאָדין סטאַרשינאַ !
די הראָמאַדע האָט אַזױ געװאָלט...
טביה. פאר װאָס, אשטיינער?! סיט װאָס האָבּ איך זוכה
געווען אַזאַ כּבוד בּיי איער הראָמאַדע ? דאַכט זיך, איך האָבּ אין
די העכער פופציג יאָהר, װאָס איך זיץ מיט אַייך, קיינעם ניט
בּאַ'ננבה'ט, אָדער בּאַ'נזל'ט, אָדער אָפּנענאַרט, אָרער אַזױ באַי
לעדינט..,
פ טארשינא. װער זאַנט דאָס דען? קיינער זאָגט דאָס
ניט! נאָך הראָמאַדע האָט זיך אַרומנעזעהען, אַז פון אַלע דערפעף
שיקט מֶען אַרױס די אידען.,,. װאָס זאָנסט דו, סטאַראָסטאַ ?
ס ט 8 ר אָ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָרין סטאַרשינט,
פון אַלע דערפער שיקט מען אַרױס די אידען...
ט ב יה. מעהר נישט? א אַז אין אלע דערמער וועלען
זיך די נויים אָפּשנײדען די נעזער, װעט איהר אַייערע נעזער אויף
געבען שניידען? ואַלע גויים קוקען צום סטאַרשינאַן.
טבוה דער מולכוגער 215
פ ט א ר שינ א. ביט אַ טשדאַק, טעװע?ל! ס'אָל זיין
געווענדט אָן מיר, װאָלסט דו דאָ געמעגט זיצען אוֹן זיצען בּיז'ן
טוידט אפילן,,, / װאָס זאָנסט דו, סטאַראָסטאַ ?
ס ט א ר אַ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדִין סטאַרשינא !
ער װאָלט דאָ נעמעגט אפילו שטאַרבען !
טס ניה. סמח?! שטארבען שטארב שׂוין בּעסער דו, אָדער
דער סטארשינא ! איהר זענט נויים מיט טשינעס, מיט בּלעכלעך,
אֵייך וועט מען בּאנראבען מיט פּאַראַד,.. און מיך װועט מען דאַרמען
פיהרען אין שטאָדט אריין, װאָרוֹם דאָ איז דאָך נישטאָ קין
אידישער בית-עולם,,,. ניין, איך פוז נאָך קעבּען, אַזױ פאַנג די
ערד האלט מיך, װאָרום נאָט האָט מיך געבּענטשט מיט קליינע
סינדער יתומים אויף דער עלטער.,. און ואוהין װע? איך זיך
מיט זיי אַהינטהון ? סיידען נעמען אַ טאָרנע און געהן איבער
די הייזער? פֿאַר ואָס קומט עס מיר1,.. נאֵף די פנימ'ער פון די
גויים איז צו באַמערקען, אַז זיי זענען געריהרט פוז זיינע װערטערן. און נאַָךף
א זאך דאַרפט איחר נעדענקען -- אַז ס'איז פאַרהאַן אַ גאָט אויף
דער וועלט,,,. איך זאָנ ניט אונזער נאָט, איער גאָט --
איך רעד פון יענעם, פון אונזער אַ לע מ ענ'ס גאָט, װאָס זיצט
אָט דאָרט אויבען און קוקט-אַראָפּ אַהער אונטען און זעהט אלע
פּאַדלאָסטען, װאָס ווערען אָפּנעטהאָן בּיי אונז, און פארשרייבט
דאָס אַלסדינג צו זיך אין בּוֹך אַרײן, וי אין די היילינע ספרים
שטעהט געשריבען,.. (די נויים קוקען זיך איבער, שאַקלע-צו מיט די קעפּן.
ס טא ר שינאַ מיפצטן. בּיזט אודאי זעהר גערעכט, טעוועפֿ,
בּיזט גערעכט, וי גאָט אַליין, נאָר װאָס קאָנען מיר טהון ? קעגען
דעם ווילען פון דער הראָמאַדע קאָן מען נישט געהן, ווען דו זאָלסט
אפילו אוועקשטעלען דריי עמער בּראָנפען! װאָס זאָנסט הו,
סטאַראָסטא ?
ס ט אַ ר אַ ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין פטאַרשינט,
אפילו דריי עמער בּראָנפען !=
16 שלדמ-עלוכט
ט בי ה נטראַכט א װײילען. ווייסט איהר זשע, װאָס איך ווע
אֵייך זאָגען ? שא ! אָט וועלען מיר בּאַלד וויסען, װאָס מיר זאָלען
טהון. איהר זאָגט, אַז דאָס איז דער ווילען פון דער חראָמאַרע ?
דער ווילען פון דער הראָמאַדע איז אודאי חייליג, בַּיי אונז איז
אויך אַזױ; אַז קהל ויל, איז פאַרפאַלען, די מעשה איז אָבער
דִי, װואָס דער ווילען פון גאָט איז נאָך היילינער. װאָס קומט-אַרױס,
װואָס קה? וויל, אַז גאָט װויל ניט? סיידען, גאָט אַליין הייסט, אַזן
איהר זאָלט נעמען אַ מענטשען אומזיסט-אומנישט און צעבּרעכען
איהם אויף שטיקלעך,,,. אויב אַזױ, וועלען מיר פּרובען, מיר'ן עס
בּאַלד וויסען... נאַלע נויים קוקען אויפ'ן סטאַרשינאַן.
ס ט אַ ר שינאַ. וי אַזױ וועלען מיר דאָס וויסען ?
ט בי ח. וי אַזױ מיר'ן דאָס וויסען ? מיר'ן װאַרפען גורל,
נגעגטיאוועק די האַנט אויפץן תהלים). אָט דעם ספר זעהט איהר?
ס'איז אונזער תּהלים. ,פּסאַלטיר? הייסט דאָס בּיי אַייך.. אַ
היילינער ספר,,, װעל איך אייך זאָגען א װאָרט, איין װאָרט נאָר,
אַרויסגענומען פונ'ם דאָזינען היילינען בּוך. איז אויב עמיצער
פון אַייך וועט מיר קאָנען נאָכזאָגען דאָס דאָזיגע װאָרט, איז א סימן,
אַז הראָמאַדע איז גערעכט, און אַז ניט -- איז אַ סימן, אַז גאָט
הייסט ניט, איהר זאָלט מיר שלעכטס טחון.. געהט עס?. ואלע
גניס קוקען אויפ'ן סטאַרשינאַן.
ס ט אַ ר שינ אַ. װאָס אַ איד קאָן צוטראַכטען, וועלען קיין
צעהן גויים דערויף ניט פאַלען, זיי מעגען האָבּען איטליכער באַ-
זונדער אַ קאָפּ, וי אַ פאָס די גרויס ! װאָס זאָגסט דו, סטאַראָסטאַ ?
ס ט אַ ר אַ ס ט אַ, זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטארשינא,
8 קאָפּ, וי אַ פאָס די גרויס {..,
ס ט אַ ר שינ אַ. װאָס זשע איז דאָס פאר א װאָרט בּיי דיר
שזעלכבעס, טעווע?? לֿאֲמיר האָרכען,
{ ט ב י ה. געב זשע מיר אַ האַנט. וציהטיאוים דעם סטארשינא
די האַנטש, יענער דערקאַנגט איהם אַ האַנט, אָבער מיט אַזא כח, אַז טביה פֿאַר'
קרימט זיך אזש און טהוט 8 זאָג אין א זייטן. נו, אַ יד בּיי דעם ערל -.
שביה דער מולכוגער 17
זי מעג איהם אָפּדאַרען !... נַצוּם פטארשינאן. געדענקט זשע און
הערט זיך אַיין אַלע מיט קאָפּ --- איך זאָג אייך דאָס װאָרט ;
וחהלקלקות!,,. נדי גוים קוקען זיך איבער, ריהרען מיט די ליפּעו.
ס ט אַ ר שי נ אַ. ניין, טעוועל, צו ניך ! צו ראַשיג } עס
קומט-אויס בּיי דיר חאַל האָל-חאל, עפיס אַזױ װי א קאלב
וארגט זיך,, װאָס זאָגסט דו, סטאראָסטא ?
ס טס אַ ר אַ ס ט אַ, זעחר גערעכט, האָספּאָדין סטארשינא,
ש קאלב װאַרגט זיך,.,
ספביה. אױב אַזױ, װעל איך אֵייך זאָגען אֵיין אַנדער װאָרט,
ננלעטערט דעם תהלים}. וזאָגט מיר דאָס װאָרט: ממעמקים,...
נדער סטארשינש, דער פסטאראַסטט, אלע גויים, אויסער דעם סאַטסקי, שטרעננען"
אִֵן אַלע כחות, ריהרען מיט די ליפען. -- פון צווייטען זייטינען צימער שטעסקט-
אַרויס דעם קאָפּ צייטע?, רעדט צום פאָטער),
צייטע?. טאַטע! עס געהט אַחער דער אוראַדניק מיטץ
לואָלאסטנאי שרייבּער זאָזוליאַ! נאפ צוריק, לאָזט די טיר אַ ביסע? אָפען
און קוקטאַריין מיט איין אויגן.
ט ביח. בּרֹך הבא, נייע געסט! ויבוא המן--
טאַכט רש"י: דער רוח האָט זיי געבּראַכם.. נער טהוט-אויס דאס
היטע?. עס קומטטריין ברייט, וי אַ גובערנאטאָר, דער אוראדרניס אן
זיין גאנצער אוניפארם, מיט דער שפּאַנע און מיט'ז רעװאַלװער, און 8 בייטשע5
אויף אין דער האַנט. נאָך איהם -- דער יונגער שרייבער פון װאָלאָסט, | א -
זוליאש, מיט אַ גרויסען פּאַרטטעלן
א ור אַ ד ניק נפאַרניינט זיך קויםיקוים פאַר'ץן סטארשינאַ מיטץ
פּטאַראָסטאַ, דער פאָטסקי ציהם זִיך אויס, וי א סטרונע, און וװערט פֿאַר-
שטאַרבען, אַלע נויים בלייבען פאַרגאפטן. עדע-דע.. ואוו אין דא
דער.,. דער,,, דער איד טעוועל ?
ס ב י ה (טרעטאַרויס נאנץ דרייסטן. דאָס בּין איך אָט יענער
איד, װאָס הייסט סביח,., מיר דאַכט, אַז מיר זעהען זיך ניט צום
! ערשטען סאָל,,, ערשט היינטינען נאָװיגאָד האָבּ איך,,
א וֹראַ דניק ני װאַנסעס ארױיף, רעדט שטרענגן. איב'5
צבעטען, מים זייטיגע רעד מיר ניט פאַרפּאָהרען אין דער ציים,
218 : שלום-עליכם!
ווען איך בּין באַשעפטיגט מיט די אָנגעלעגענהייטען פון מיין
דיענסט! צצו זאַזוליאַזץ. אנו, זאָזוליש, זיי זיר סמטריח, נעם-אַרױס:
דעם פּריגאַװאָר און לייען !
זאָזולי אַ ונעמט-ארויס אַ פאַפּיער פוז פּאַרטפע?, א גרויסען בויגען,
| באשריבען פון אַלֶע פיער זייטען, שנייצטיאויס די נאָז, הוסט ויד אוים און
הויבטיאַן צו לייענען אויף 8 קוסם. , פּאַ אוקאַזו יעהאָ איספּעראַטאָר"
סקאַהאָ וועליטשעסטוא, מי ניזשעפּאָדפּיסאַװושיעסיאַ..."
ט ב י ה נגענט-אַוועק די האַנט אויפ'ן שרייבער זאָווליאַ'ס מוילן. שאַ }.
איך ווייס שוין װאָס ווייטער שטעהט. צצום אוראַדניקז. דאָס איך
דער פּרינאַװאָר פון דער הראָמאַדע, װאָס מע שיסט מיך אַרױס
פון דאָרף ? צו װאָס די אומזיסטע טרחה מיט לייענען פּאַפּיערען ?
דאָס קאָן מען דאָך זאָנען אין דריי ווערטער: , זייט זשע מוֹח?,
רב טביה, מע בּעט אייך מחילה" -- קורץ און שאַרף !
אוראַ ד נ"ק אױסער זיך פאַר כעסן. איך פאַרשטעה ניט -
דו לעהרענסט מיך װאָס צו טחון ? מיין אַרבּייט -- איך דאַרף
דיר דורכלייענען דעם פּרינאַװאָר, און דו דאַרפּסט זיך אונטער-
שרייבּען, אַז דו האָסט איהם אויסגעהערט ! פאַרשטאַנען ?
ט ב י ה. װאָס איז דאָ צו פאַרשטעחן 9 די גרויסע תּורח 4
צי די חכמה, װאָס שטעקט דערבּיי ? פַּחע! און פון אונטערץ
שרייבּען איז אויך קיין מניעה ניט, אַבּי ס'זאָל נאָר זיין מיט װאָס '
-ומחמת די כֹּלִים אויף צו שרייבּען -- דאָס אין אין מיין גבול
נישטאָ,.. - י
א ור אַ ד נ יק נצום שרייבערן. זאַזוליאַ! נעם-אַרױיס דיין
שרייבּגעצייג, װועט ער זיך אונטערשרייבּען ! נאַזוליאַ שלעפּטיאַרױס,
פון סעשענע א פלעשעל מיט טינט, אַיינגעװיקעלט אין אַ פּאַפּיער, ציהטאַרױיס
פון פּאָרטפע? א לאנגע פּען, טונקט:איין פאַרזיכטיג און טראנט:אונטער טביה',.
װוי סע דערפאַנגט איינעם א טייערע מתנה, צעלענט דאָס פּאַפּיער, װוייוט איתם:
מיט דער האַנט, וואו צו חתטענעוז. נאָר פּאַוואָלי, זאָלסט ניט מאַכען
קיין קליאַקס ! :
שבות דער מולביגער 19
ט ביה נעמט די פּעון. גוט װאָס דוֹ האַסט סיר געזאָגט.
װאָרום מיט דער בּייטש אַרודעווע איך בּעסער, וי מיט דער פען...
נצום אוראַדניק). שרייבען שרייב איך סיך אונטער אויף איריש, אי
דאָס --- קוים-קוים,,.
אור אַ דניק. שריבּ װי דוֹ קאָנסט, נאָר דו דארפסט
וויסען, װאָס דו שרייבּסט. דו שרייבּסט זיך אונטער, אַז דו האָסט
אויסגעהערט דעם פּרינאָװאָר און אַז אין פיער און צוואנציג שעה
פאַרלאָזט דו דאָס דאָרף,,, פאַרשטאַנען ?
ס ב י ה. װאָס איז דאָ צו פארשטעהן 4 מע גיט מיר פיעף
און צװאַנציג שעה אויף אַרומצוקוקען זיך, חאַפּען דעם אָטעם, פאר-
קויפען די חאַדאָבּע, אַיינפּאַקען די בעבּעכעס --- און מאַרש, וואו
די אויגען וועלען טראָגען ? אַודאי אין דאָס ,גם זו לטובה/, וי
אין אונזערע ספרים שטעהט געשריבּען, װאָרום װאָס װאָלט איף
געטהאָן, ווען מע זאָל מיר הייסען, איך זאָל די רגע נעמען די פיס
אויף די פּלייצעס און אִֶפּטראָנען זיך פון דער דאָזינער היילינער
ערד, וואו מיינע זינדיגע פים טאָרען ניט,
אוראַ דניק נאַקט איהם איבער שטרענגן. גענוג! איך האף
קיין צייט ניט אויסצוהערען דיינע פּלאפלערייען!,,,. אונטערנע'
שריבּען זאָל מיר ווערען -- און איין עק !
ט ביה. חיט זיך -- איך שרייב! נפאַרקאטשעט די אַרבעל
שטעלט-אַװעק דעם נאַמען ,טביה" מיט אַזעלכע אותיות, ואס מע קאַן זי זעהער
פון דער וייטען אָהן א בריל. גִיט איבער די פּען צום שרייבער און אַלֿײן
אָטעטט ער אָפּן. בּרוך שפּטרני!
זאַזוליאַ גההסטארײן אין פּאַפּיערן. נו, א שרייבאכץ בי
זיין., נצום פאטסקין. קריג מיר א בּיסעל זאַמר, ס'וועט זיך קיינמאָפ
גיט אויסטריקענען !,.. נדער טאָטסקי װאַרפט זיד אין אַלע װוינקעלעך, קאז
גנישט קריגען קיין ביסע? זאַמך,. זאַזוליא װערט אויפגעבראכט, פאָכט מיט'ץך
פּאַפיער אין דער 7ופט, דערנאַך טראָגט ער עס צן צן דער וייסגעשמירטעף
װאַנם, אויף וועלכער עס דרוקט זיך אפ טביה'ס אונטערשריפט גאנץ קלאָר. איו
דער זעלבער צייט האָט איהם דער סאַטסקי נעכראכט צן טראַגען פון קיף אַ פולע
זשמעני מים אש פונ'ם אויווען. וזאווליאַ טהוט עס איהם אַ שטיץ אין פֿנים
00 שלום-עלוכם
שריין. -- דער עולם קלויבט זיף אוועקצוגעהן. פריהער פון אלע שטעהטאויף
דער אוראַדניק, נאַך איהם געהטנאַך זאַזוליאַ מיט'ן פּאָרטפעל, דערנאָף דער
סטארשינט מיט'ן סטטראָסטט מיט'ץן סאָטסקי, און נאָך זי די איבעריגע גויים).
0 ב יה צצום סטארשינאזן. נו? צו װאָס האָסט דו געדרעהט אַ
מח ? פאר װאָס האָסט דו מיר בּאלד ניט געזאָגט, אַז ס'איז שוין
פארטיג בי אַייך אויף מיר אַ פּריגאַװאָר ?
ס טס אַ ר שינ א אַרויסגעהענדינן. װאָס קאָן מען טהון מיט אַ
הראָמאַדע 4 הראָמאַדע אז זי שפּאַרט זיך איין, איז װוי א נאַראָ-
וויסטע פערד !.,. װואָס זאָנסט דו, פטטראָסטט ?
ס ט א ר א ס ט אַ. זעהר גערעכט, האָספּאָדין סטאַרשינט,
זי אַ פערד 1
ס בי'ה שריט זי נאד). הראָמאַדע שפּאַרט זיך אֵיין? מע
ווייסט, ווער די הראָמאַדע אַייערע איז און ווער עס האָט אַייך אוים-
געבּורעט !... מיינט ניט, אַז עס װועט אייך אָפּלויפען נלטט ! מיר
/האָבען אַ נאָט! אַ גרויסען נאָט! און א שטאַרקען גאָט
1נדער גאַנצער עולם אִפּ. -- פון זייטיגען חדר רייסט זיךף ארײין צייטע? מיט אַ
געוויין. איהרע קינדער האַלטען זיך ביי'ם פאַרטוך).
צ ייט ע? נברעכט די הענט). וועה אין מיר! ואונד אין
מיר ! װאָס וועלען מיר איצטער טהון 4 איך האָבּ נעהערט איט-
ליכס װאָרט !,.,. וואוהין וועלען מיר געהן מיט אזעלכע קליינע
סינדער 4.,, נאויף איהר קוקענדיג, װיינען אויך די קינדערן.
ס ב י ה נאַלטאַן אויףה דער טאַכטערן. זעהנאָר, וי זי האָט
זיך עס אַ בּיסעל צעיאַחמערט, וי צו ונתנה-תּוקף ! און אויף איהר
קוקענדיג, די ווערעם אויך.. שטיא ! װאָס ויינסט דו װאָס ?
ס'אַ נאָט'ס זאַך !,,, און איך בִּין נישט קיין בּן-יחיד ביי גאָט !
ניט דער ערשטער און ניט דער לעצטער,,, פון װאַנען טרייבּט מען
אונז ניט, און ווען טרייבּט מען אונז ניט? האָט מען ניט גע-
זאָגט נאָך אונזער עלטער-עלטער-זיידען אַברהם אֶבִינוֹ: 7ך-לף
מאַרצ ך -- זייט זשע מוחל, רבּ אַברחמע?, א? האָרץ אשי
אַראך -- אין פיער און צװאַנציג שעה, חא -הא-ח8ט13..
שביח דער מולכוגער 221
נצו די קינדערן. אַז איהר װעט אונטערװאַכּסען און לערנען חומש,
וועט איהר קומען צו דער סדרה לך"לך, װועט איהר זיך דערמאנען,
אַז מע האָט אייך אַרױסגעשיקט מיט'ן זיידען און מיט דער מאַמע
דערפטר, װאָס,,, דערפאַר, װאָס מיר זענען אידען. אהת ח
בּחהרתגו 8מכּ? העמים -- מע האָט אונז ליעכ אומעטום,,
אַז איהר'ט אױסװאַכּסען און ווערען גרויסע, װעט איהר ערשט
דעמאָלט פארשטעהן דעם אמת'ען פּשט פון דער סררה 9ן"לך,,
איהר געהט אייך דערוויי? שפּיעלען ומיהרט זי אַװעק אין צווייטען חדר),
און דו, צייטע?, נעם זיך פּאַקען אין װועג אריין, בִּיז איך וועפ
סומען, װעסט דו זיין גרייט. איך װעל אויספארקויפען דאָס ביסעפ
חאָדאָבּע, און מיר'ן נאָך היינם אויף דער נאַכט קאָנען אָפּרייניגען
זיי דאָס חייליגע דאָרף... ואוהין ? וואוחין נאָט װעט הייסען,
אַבּי ניט צווישען אַזעלכע חיות, װאָס מיר האָבען זיי געהאַלטען
פאַר מענטשען,,, וואו איז ערגיץ מיין בּייטש 4 גגעפינט די בייטשן.
אָט אין די בּייטש,. װי אין פּסוק שטעהט: בי במקפו
עברתּי את הירדן -- מאַכט רש"י: געקומען מיט'ץ
בּייטשעל און אַװעק מיט'ן בּייטשע?,, הא - הא - הא{ נאפ. ציַטעל
בלייבט שטעהן א וייכלע. דערנאָךף טהום זי זיך א נעם צו דער ארבײט,. עם
ווערען אויפגעעפענם קאַסטענס און קעסטלעך, און זי פאַקט װאס זי קאָן, צעי
ארפס און פ?עגטיצונויף, מאַכט א הורבן).
צייטעל. כהפאָל, זאָגט ער, פּאַקען זיך אין װעג אַרײן..
זאָל מיך אַזױ וויסען אַלדאָס בּייז, וי איך וויים װאָט צו פּאַקעווען }
אז צו װאָס מע נעמט זיך -- אין טיין עבירה, און אלסדינג אין
טייער, אַינגעבּאַקען אין האַרצען !,,,. טאָמער איז קארג געווען די
צרות װאָס בּיז טהער --- איז נט דיר אַ נייע צרח. און אלץ איבער
איחר !,., חאָטש מיר גלויבם זיך נים, אַז חוח... נאין דער מינוט
עפענט זיך די דרויסערימיר און עט באװייזט זיךף אויף דער שוע? חוה, פיט
אַ רויטער פעטשיילע אויפ'ן קאפ אַרוסגעבונדען. זי האָט זיף פארענדערט,
אָבער נאָף שענער געװאָרען. דאָס פּנִים שטאָקץ, און אונטער דער רויטעף
פעטשייקע, פארבונדען אַרונטער, זעהט זי אויס װי א שענע ציגײנער'פּרינצעסין.
-עט שלוט-עליכם
אוים'ן האלז טראַנט זי קאַרעלען, א סךד שנירלעף.. צייטע? דערזעהט די שוועסטער,
לאַזען זיך איהר אִפּ די הענט, און זי בלייבט אַ װײלע אֶחן לשון. דערנאָך האטט
זי זיך טיט ביידע הענט ביי'ם האַרצעון. הוה 414
הוה וַאד אַלץ אויפן שװעל. אַ מאַךּ מיט דער האנטן. ששש!..
יאָהן סצענעס } אָהן געפּילדער ! נקוקט זיך ארומן. דער טאַטע ניטא?
{געחטיארײין, מאַכט צו די טירן. איך האַבּ געמיינט, ער איז אין דער
היים.,, {נאַטראכט דעם חורבון. איהר פּאַקט זיך אין וועג אריין 1..
נצייטע? גלויבט ניט איחרע אוינען, קוקט זי זיך איין אין חוה'ן אין טוידט-
ישרעק).
צייטעל, דה. דו.. דו וייסט שױןל..
חוה. געואוסט שוין לאַנג, אַז סע קאָכט זיך,.. נאָר נישט
גענלויבט, אַז אַזױ גיך... נישט געגלױבּט... װי איז דאָס מעגליך ?
װוי אין דאָס מענליך?!... ננעהטיצו נעהענטער, װאַרפּטיאַראַפּ פוֹן זיך
די רויטע שאֵל און זעצט זיךף אועק צום טיש, שפּאַרטיאָן דעם קאָפּ אויף דעה
האנט,. צייטע? הויבטיא) קומען צן זיך, באַטראַכט די שוװועסטער פון קאָפּ בִין
-פיס, ווארט ביז יענע װעט עטים זאַנען. זעהט -- יענע שוייגם, הויבט זי אַן
צו דעדעז ווייך, נאָר שטראפענדיגן,
צ ייט ע., ויבאַלד אַזױ, אַז דו האָסט געוואוסט, וי דו
זאָנסט, שוין פון לאַנג, אַז עס קאָכט זיך, פאַר װאָס זשע האָסט דו
-געשוויגען ? ניט שוין זשע האָסט דו נישט געקאָנט גאָרנישט טהון
צוליעבּ אונזער טאַטענ'ס עלטער {,,. ניט שוין זשע..
ה ו ה נאפּט זיד אויף, װי אֵײן אפּנענבריהטען. שװועסטער,
שוויינ !,,,. רעד נישט דאָס, װאָס דו ווייסט נישט ! איך בִּין נישט
:געקומען אַהער אויסהערען פון דיר מוסר ! מאָראַל ! נאָטאַציעס !...
{צייטע? טרעטיאָפּ אין שרעק, װוי? זיף פאַרענטפערעןן. '
| צייטע?., ניט דאָס האָבּ איך געמיינט,. איך האָבּ גע"
מיינט, וואו בּיזט דו געווען בּיז אַהער 4 פאַר װאָס בּיזט דויי-
ח ו ה ענדינט פאַר איהרן. פֿאַר װאָס בִּין איר נישט געקומען
;פריהער ?. וי אַזוי האָבּ איך געקאַנט זיין רוהיג אין דער צייט,
ווען איהר האָט אַזױ פיע? געליטע 4 פון װאַנען ווייסט דו, אַן
איך בִּין געווען רוהיג ? / װאָס ווייסט דו פון דער טראַגעדיע, װאָס
שבוח דער מולכוגער טע
איך האָבּ איבערגעלעבט בּיז אהער 4 די שרעק מיט די פּחדים מיט
דעם קאַשמאַר? אַך, צייטע?ל! מיין נשמת איז דאָך געווען די
גאַנצע צויט אָט דאָ,,, איטליכס מאָל, אַז איך האָבּ דערהערט פון
א פּאַנראָם ערגיץ אין א שטעדטעק, בּין איך געווען אַ צעמישטע 1...
(געהטיאָרום הין און צוריק, רעדט אין אויפרעגונג). מיינע טרערען האט
קיין מענטש ניט געזעהען און מיינע וועהטינען האָט קיין מענטש
ניט געפיהלט,... {שטעכט זיך אָפּ טקעגען צייטנעןן. און דאָס ווייסט
דו, אַז אינ'ם טאָג פונ'ם יאָהרצייט נאָך דער מאמע בּין איך געווען
אויף דער מאַמע'ס קבר? ניין, פון װאנען זאָלט איהר דאָט
וויסען 1,,.. און אַז דעם טאָג פון יום-כּפּור האָבּ איך געפאטט ---
דאס ווייסט דו אודאי נישט,,. פון װאַנען זאָלסט דו וויסען ?,,, בּיי
אייך בין איך אַ משומרת'טע.,,. א משומדת'טע, הא -חא-הט!..
נפויזע. נעהטארום, שטעלט זיך אָפּן. א 'י ךר ב ין ניט קיין
משומדת'טע!,.. דו קוססט מיך אָן? איך בּין ניט משוגע,
און איך רעד נים פון חיץ,,, מע האָט מיך ניט גע'שמד'ט דערפאַר,
ואָס איך אַליין האָבּ מיך ניט אָפּנע"שמד'ט -- דו פאַרשטעהסט
װואָס איך זאָנ 3,,. דאָס װאָס דער נלח האָט דאָרט געעריימפּעלט ---
איז א פּוסטע צערעמאָניע,,, איך האָבּ מיך מון מיין איך ניט
אָפּגעזאַנט ..,} איך בִּין די איונענע, װאָס כ'בּין געווען..
צ ייט ע?. װען דער טאטע זאָל דאָס הערען(6.
ח ו ה. װאָס זשע װאָלט געװען?.. צייטעל! איך קען
דעם טאטען בּעסער, וי דו דער טאַטע -- דאָס בִּין איך !.,, איך
ווייס פריהער, װאָס ער וועט זאָגען,,. נאָר עס אחרט מיך נישט !
עס מעג אַלסדינג פאַרבּרענט װערען! עס מעג די ועלט זיף
איכערקעהרען -- איך וועל אויספיהרען מיינס! געהטאשרום אוים"
גערעגט},
צ ייט ע7. װאָס זשע רעכענסט דו צו טהן, חוה?
;זי וזעצט זיך אװעק צום טיש אין אַ דראמאטישער פאוען.
ח ו ה. דאָס, װאָס שיהר !,.. דאָרט וואו איהר --- דאָרט
איך ! אייער ארויסטרייבען איז מיין אַדױסטרײבען! אין דער
004 | = שלום'יעליכם
מינוט, װאָס מע האָט אונטערנעשריבּען דעם פּריגאַװאָר אַייך --
האָט מען אונטערגעשריבּען אויך מיר !,.. נישטאָ דער כּח, װאָסּ
זאָל מיך קאָנען אָפּהאַלטען ! נישטאָ דער מענטש, װאָס זאָל מיף
קאָנען איבּעררעדען ! צייטעל, איך בּין אַ פאַרבּלאָנזעטע, ניט קיין
פאַרלוירענע !,.. דו הערסט 4 א פאַרבלאַנזעטע!..
צ יי ט ע ?. אוב אַזױ, װועט דיר דער טאַטע מוח? זיין..
חוה. איך בּעט ניט, מע זאָל מיר מוח? זיין ! איך בּין ניט
קיין בעל-תשובה'ניצע, װאָס חאַפּט אַ חרטה! איך האָבּ נישט
געזינדיגט קענען קיינעם, נאָר קענען זיך אַליין !.. קיינעם קיין
שלעכטס געטהאָן, אויסער זיך אַלֵיין !,,, וַפאַרטראַכטז,
צ ייט על נמינעט זיך). האָב קיין פאראיבעל ניט, שוועסטער,
איך וויל דיך עפּיס פרענען,.
ח ו ה (רייפט איחר איבערן. איך ווייס, װאָס דו ווילסט מיף
פרעגען --- װאָס װעט זיין מיט יענעם? מיט איהםג...
גאָרנישט! ער עלזיסטירט ניט מעהר פאַר מיר !..,. אַז ער האָט
געקאַנט וויסען פונ'ם פּרינאָװאָר אוֹן באַהאַלטען פון מיר, מאַכען
זיך, אַז ער ווייסט ניט פון װאָס צו זאָנען -- איז ער דאָס, װאָס
ער איז, און װאָס איך האָבּ געמיינט, אַז ער אין עס נִים|..
גרײפטיאַראָפּ פון האַלז די פארעלען, טחוט זײי אַ שמיץ פון זידן. נישטא קיין
צוריקקעחרען ! פארברענט אַלע שיפען |..
צ י יט ע ? (קקט אין פענסטער, ברעכט די װענטן. אוי, דער
טאַטע 1.., ו' | 1
ח ו ה נשטעהטיאויף, כענטיצונויף די הענט אויפ'ן האַרצען, דרייסט}.
װאָס זשע איז דער אוי ? צוֹ איהם בּין איך דאָך געקומען..
צייטע? אױיסר זידן. אָט אַזֹי אַ טאַקי אין איין אָטעם 4
זאָל דיך גאָט אויסהיטען } מע דאַרף פּאַװאָלינטע, ניט מיט א
מאָל,,, מע דאַרף איהם צוגרייטען,.. אַ רחמנות אויפ'ן טאַטען !
לאז מיך, שוועסטער, איך בּין נים אַזױי נאָריש, װוי דו טיינמט,.
ח ו ח,. ואָס זשע ווילסט דו פון מיר? ואוטגערולדינן,
טשבוה דער מולבוגער
צייט ע7. זאָלסט איבּערזיצען 6 וויילע דאָרט יי מיר.,
אַדער ניין -- די קינדער זענען דאָרט.., בּעסער אִם דא... ווויייט אויף
דער קידיטירן. בִּיז איך על דיך אַ רוף טהון... נוי? זי פיהרעו.
חוה פאט זיד ניטן. װאָס פאַר באַהאלטערלער? איף האפף
עס פיינט ! איך געה נפייך !
צ ייט ע? {ועשטאַנען. איך בעט דיך! טהו מיר צוליעב!
נאָר אויף אַ װיילע! נפיהרט זי כמעט מיט גװאַלד אפ אין קיך אַרײן)
אוֹיף איין וויילע! וַחה אפּ. צײטעל מחוט זיך א װארף צוריק צו דער
ארגייט, עס קומטיאריין פון דרויסען טביהן.
ט 8 י ה א װאָרף די בייטש אין ווינקע? שרייןן. װוי אין מסוס
שטעהט: וינצלן את מצרים - ארסגעפארסהיפט אַלט-
דינג ! פון דער גאַנצער חאָדאָבּע נעמאַכט אַ מחס.. אויס טבית
דעד מילכיגער !.,, און אַזױֹ ניך, אַזױ בחפּונ'דיג!.. א פײז
אַיילעניש 1 װי דער תּרנום זאָנט: הא נברא והא
סרסקא... אן פיער און צװאַנציג שעה גענומען און צע-
בּראָכען אַזאַ נוטס, אַ בעל-חבתישקייט פון אַזױ פיע? יאֶחרען!
פאַרקויפט אלסדיננ כּחצי"חנם, פאר א דריטעל געלם -- פּטורי
געװואָרען,.. !טרײיסעלטיאָפּ די הענט. פּױזען. ווען גאַלדע עליו-השלום
זאָל אויפשמעהן און אַ קוק טהון אויף דעם חורבן!... |באואלט דאס
פּנים, קוקט פלומרשט אין פענסטער דערנאךף קערעװעט ער ויך אוים צן רער
טאַכטערזן. ווייסט דו, צייטעפ, מיט וועמען מיר איז געווען שווערעף
וי טיט אַלעמען צו שיידען זיך ?
צייט על. מיט ועמען?
סביה. ספיט װעמען? מיט מיין געטרייען דיענער, מיט'ן
פערדעל,,. קריעת ים-סוף ! נויפצטן. אויסגעדונגען זיך און אנגע-
האַריקעט זיךף גום, און אָנגעפּאַטשט זיך גוט איינס דאָס אַנדערע
אין די הענט, נעם איך דאָס פערדע? פאַר'ן פּאַָװאָד, געוויינטליף
מיט דער פּאָלע, און געבּ עס איבּער דעם גנוי און ווינטשעווע איהם
מיט מזל-בּרכה, ס'זאָפֿ זיין אין אַ גוטער שעה א מזל'דיגער --- אַז
מיין בּחור דרעהט ניט אויס צו מיר די חנ'עוודיגע מארדע, טהוט
טלומ"עלכים ב, /2047 { 15
226 של:ם-עלוכם'
א קוק צו מיר מיט די צוויי פערדישע אויגען 4 א שטומע צונג,
רעדען קאָן עס ניט, נאָר פאַרשטאַנען האָבּ איך גלייך, וי עס װאָלט
כיר וועלען זאָגען: ,אט אַזױ, טביה, דאַנקסט דו אָפּעט דיין גע-
טייי פערדע?, װאָס האָט דיר געדיענט שווער און בּיטער אַזױ פיעל
יאָהרען ? !".,,. געה פארענטפער זיך פאַר אַ פערד און געבּ איהם
צו פארשטעהן, אַז איך בִּין דאָ גאָט די נשמה שולדיג, און אַזן מע
לעהרענט מיט מיר די סדרה לך"לך, און אַז איך אַליין ווייס נאָך
אויך ניט, וואוהין איך נעה !,.. דערוויי? געה איך אין שטאָרט,
שוין בּאַשטעלט אַ פוהר, און דאָרט אין שטאָדט וועלען מיר שוין
האָבּען אַ ישוב. דאָרט זענען דאָך פאַרהאַן עפּיס אידען, פאַרהאַן
אַ רב, מסתמא װועט מען אונז שוין אַיין עצה געבּען: אַמעריסע,/
צי אַרגענטינע, צו פּאַלעסטינע, צי ארץדישראל,,, איך װאָלט אפילן
בּעסער געװאָלט קיין ארץדישרא?. װאָרום װאָס װועל איך טהון
אויף די עלטערע יאָהרען אין אַמעריקע ?4 אַז ניט זיי פארשטעהען
מיין לשון, ניט איך פאַרשטעה זייער לשון.. זעהסט דו, ארץ-
ישראל --- פאָרט, וי זאָגט מען, בּאַטקאָװוושטשינע ! וי אין פּסוק
שטעהט: אויץ זבת חלב ודבש... הינט װאָס איז
ווערטה דאָס, װאָס מע קאָן זיין אויף דער מוטער רחל'ס קבר, אין
דער מערת-המכפּלה, חאַמּען אַ קוק אויפ'ן ירדן, זעהען דעם בּאַרג
סיני, אָנקוקען פּדןזארם, קדשיבּרנע און נאָך כּדומה אַזעלכע
ערטלעך? פפּויוען. און דו, צייטעל, זעה איך, בּיזט שוין אױיך
אַבּאַלד פאַרטיג ?
צ ייט ע?. באַלד פאַרטיג, נאָר צו די ספרים דיינע האָבּ
איך מודא געהאָט אֶהן דיר זיך צוריהרען... |
ט ב יי ה. זעהר גלייך.. די ספרים על איך אַליין איינ-
פּאַקען, {געהט צו דער שאַפע, נעמט אַ ספר נאך אַ ספר, פּאַקט אין קאַסטען).
דאָס איז א חומש... דאָס -- אַ סידור, מיין אַלטער סידור..,. מיר
געדיענט נגעטריי, װווי, להבדיל, דאָס פערדעל... דאָס -- אַ תּהלים,..
און דאָס ? -- אַ סליחה... אַ הגדה... אַ סינה.. און װאָס אין
אָט אַ דאָס קליינע וועווריקעל? -- אַ בּענטשערעל... נעהט אויף
5 7 לט
+ זיא
טבוה דער מילכיגער 297
נישט צודפוס,,. און ווער שמועסט אָט דער , מנורת"המאור", אָרער
אָם דעה , שבט-מוסר" אויף עברי-טייטש --- אין זיי קוק איך דאָך
אריין אַלע שבּת בּייטאָנ... דאָס אלץ דאַרף מען מיטנעמען אין
גלות אַריין,. דאָס אין אונזער נאַנץ פאַרמענען. די איינצינע
ירושה, װאָס מיר האָבּען גע'ירש'עט פון אונזערע אבות-אבותיגן...
נפונ'ם זייטיגען הדר לויפעזאַרויס צייטעכ'ס קינדער און גלייף צו טביה'ן}.
שׁ?מ ה'?ע. /ואו בּיזט דו געווען, זיירעניו ?
שיינד עלע. זײרע! ואו בּיזט דו געווען?
סמ ביה, עגעוען... נטאַפּט זיך אין די קעשענעסן. אן - ווא, פֿאַר-
געסען אייך בּרענגען א מתנה,.. געזענענט זיך אָפּ מיט דער דאָזיגער
שטוב --- מיר פאָהרען אַװעק היינט, קינדערלעך |...
ש מ ה'? ע. ואוהין פאָהרען מיר, זיידעניו ?
פ ב י ה. ואוהין די אויגען טראָנען... מע טרייכט אינז
אַרוֹים.., |
ש יינ דע 7ע. פאַר װאָס טרייבּט מען אונז אַרױס ?
ט ב יה. דערפאַר, װאָס מיר זענען אידען... ומפּנִי חטאינן
גלינו מארצנו, קינדערלעך... אונז טרייבּט מען, אונ: האָט מען
געסריבּען, אונז וועם מען טרייכען.., (די נאַנצע ציים, װאָס ער רעדט
מיט די קינדער, הערט ער ניט אויף צו פּאַקען די ספרים און אַנדערע זאַכעןן.
שיינרעל 0
ש5?מה'?ע נביידע אינאיינעםן. פֿאַר ואָס, זיירעני,
פאַר װאָס ? -
טביה. פאַר װאָס? זאָג איך דאָך אייך -- דערפאַר, ואס
מיר זענען אידען... זיי ווילען, מיר זאָלען זיין אויס אידען,.. נאָר
מיר זאָגען: ניין, אידען זענען מיר געווען, און אידען וועלען מיך
בּלייבּען !... מיר'ן זי איבּערלעבּען !,.,. אונזערע זיידעס האָט מען
נאָך ערנערס געטהאָן -- מע האָט זיי נעברענט אוים'ן פייער, גע-
טרונקען אין װאַסער -- און עס האָט ניט געהאָלפען: אויסנע-
פיהרט האָבּען מיר !... געדענקט דאָס, קינדערלעך, גערענקט, װאָס
דער זיידע זאָגט אַייך -- ס'וועט אייך אַמאָל צונוין קומען.. אַייף
999 | שלום-עלוכם
וועט אפשר זיין בּעסער וי אונז, געוויס בּעסער, װאָרום ס'וועלען
קומען בּעסערע ציימען, װאָס מ'עט פאַרשטעהן, אַז מיר זענען אויך
מענטשען, גאָט'ס באַשעפענישען... דערווייל זייט גרייט -- מיר
פאָהרען... נצייטעל מינעט זיך די גאַנצע צייט, װיל' עפּיס זאָגעןן.
צ ייט ע?., טאַטע, האָב קיין פאראיבּעל ניט -- כ'האָב
דיך געוואלט עפּיס פרעגען... | יי |
ט בי ה. װי אַזױ מע פּאָהרט קיין ארץדישראל ?
צייטע? מיל אַרױף אױף איהרסן. ניין, ניט דאָס האָבּ איך
געװאָלט פרעגען...
ט ב י ה. װאָס זשע? דו ווילסט וויסען, װאָס וועלען מיר
דאָרטען טהון ? --- דאָס, װאָס אַלע אידען! װאָס ס'וועט זיין
מיט 3 ישראל, ועט זיין מיט רב ישראל! מה נפשך:
הענט האָבּען מיר ? האָרעווען זענען מיר געוואוינט ? און מענ"
טשען זענען דאָ אומעטום, און גאָט שמועסט מען ניט --- מלוא כל
האָרץ כּבוֹדו !..,. מיפצטן. אַודאי טהוט מיר באַנג, אודאי איז מיר
שווער זיך צו שיידען אָט מיט אָט די ווענט! (באװייזט אויף די לעדינע
ווענטן. אָט מיט אָט דער ערך! נװײזט אַראָפּ אױיף דער ערדן. איך
װאָלט קושען אָט די װענט! איך װאָלט צונעפאַלען צו אָט דער
ערד } ואָרום דאָ בּין איך געבּוירען, דאָ בּין איך אוֹיך אויפנע-
װאַכּסען, דאָ האָב איך געהאָט צרות, דאָ האָבּ איך געהאַט נחת,
פּראיודע מעהר צרות װי נחת -- נאָר דאָס איז א גאָט'ס זֹאַך..
ושטעהט:אויף פון דער ערד, נלייכט זיך אויס די ביינער, טהוט אַ קוק אַרוֹיס
אין פענסטערן. און אָט דער הויף? און אט די פּריזכּע, און דער
גאָרטען, און אפילו אט דאָס פאַרטשאַחנעטע בוימעלע װעט זיךף
מיר חלומ'ען בּײנאכט אין דער פרעמד... און ועל כּולם -- דאָס
פערדע?, (זיפצטן. אוי, אָט דאָס פערדעל! אַ שטיק נעזונט האָט
דאָס בּיי סיר צונענומען! איך זאָל האָבּען א טבע פון ויינען,
וואָלט איך מיך צעוויינט.... דער רחמנות מיט'ן צער בּעלי-חיום... /
נפּויזען. אָן, זעהסט דו 4 נוייזט מיט דער האַנט אויפ'ץ װינקעלן. דאַכט
שבוה דער מולכוגעף 229
זיך, װאָס ? - אַ קאַץ, אַ חיה... פון דעסטווענען איז אויף דער קאץ
אויך א רחמנות -- סיר פאַהרען אַװעק, און זי לאָזען מיר איבער
דאָ אַלײן צער בּעלייחיים...
צייטעפ5 ננעמט זיד אַן מיט קוראזשן. אַז ס'איז יאָ אַזױ, זאָג
ושע מיר, סאַסע, פאַר װאָס אין אויף : חיה מעהר רחמנות, ימעהר
צער בּעלי-היים, וי אויף אַ מענטשען?
ט ביה. שטיא! וװער האָט דאָס דיר געזאַנט, אַז אויף א
חיה אין מעהר רחמנות, וי אויף אַ מענטשען? דו האָסט פאַר-
געסען, װאָס מיר זאַגען יום-כּפּוֹר צו כּל-נדרי ?...
צייטעל. װאָס מיר זאָגען יום-כּפּור ווייסט דו בּעסעף.
גאר איך ווייס אֵַיין אַנדער זאַך... {שטעלט זיך איין, רעדט שטיל, נאָר
מיט אַ טאַן פון וירדיגקייט, אַזױ, אַז דאָס קו?ל ציטערט איחרן. איך ווייס, אַז
אָט פאַהרען מיר אַװעקעט פון דאַנען, אויף שטענדיג, אויף אייביג,
מיר וועלען שוין צוריק אַהער נישט אומקעהרען זיך קיינמאָל..,. און
אוין מענטשען לאָזען מיר דאָ איבער איינעם אַלײ, עלענד וי
ט שטיין..
נביה. וװאָס באַלעבעטשעט זי ? װאָסער מענטש? װאָ-
סער שטיין ?...
ר צ ויט על נקוקט דרייסט אוז גלייך דעם פאָטער אין פּנים ארייון.
דו האָטט פאַרגעסען, טאַטע, אַז דו האָסט נאָך איין טאָכטער,,
| ט בי ה איבערראַשט פון אומגעריבטקייט, בייט זיך שטארק אין נע-
זיכט, קאָן זידך קיין אָרט ניט געפינען, פאלטאן אויף דער טאַכטער און נעמט
שרייען גאַר הויד אױה א קולן. איך האָבּ ניט נאָך קיין טאַכטער !
נישטאָ ביי מיר מעהר קיין טעכטער, נישטאָ און נישט געווען קיינ-
מאָל! דוֹ הערסט, וואָס איך זאָג ? וקלאפּט אין טיש צייטע? האָט זיף /
דערשראַקען, אינסטינקטיו האָפֹּט זוּ זיך אִן אין די קינדערן.
של מ ה'? ע נצו טגיח'ן. ואָס האָסט דו זיך צעשריגעו
זיידעניו ?
| 980 שלום-עלוכם!
שיינדעלע נצוטניה. װאָס בּייזערסט דו זיר אויף רער
מאַמע? נדאָס ריהרט טביה'ן, און ער רערט שוין מיט א טאָן נירעריגער}.
ט ביה. איער מאַמע פאָלנט ניט איהר טאַטען.. איער
מאַמע ווייסט ניט פון כּבּוד-אָב,.. איער מאַמע דער'רגו'ענט מיך...
װאָס דער טאַטע זאָגט, זאָגט זי מיר קאַפּױר... איך זאָג דיר נאָךי
א מאָל, צייטעל, און נאָך א מאָל, און נאָך צעחן מאָל, אַז איך האָבּ.
נישט מעהר קיין טעכטער! איך האָבּ נישט -- און שוין!--
ופאַרלענט די הענט אַהינטער און שפּאַנטיאָרום הין און צוריקן,
צייטע? נאַרטאיכער אַ װײלע, ביז דער כעס װעט איהם א ביסעל'
אַפּנעהז. דו אַליין זאָנסט, טאַטע, אַן סע שטעהט געשריבען, דר
ווייסט שוין וואו, אַז נאָט האָט רחמנות אויף אַלע זיינע בּאַשעמע-
נישען, אפיל אויף אַ װאָרעם...
ט ביה. האָסט געהערט קלינגען, און קאנסט ניט נאַכױינגען..
ונשטעלט זיך אָפּן, סע שטעהט געשריבּען אין... אין.. וטראַכטן. אין
אַשריייושבייביתך שטעהט דאָס געשריבּען: ורחמיו על
3 מעשׂיו -- דער אױבּערשטער טהוט טהאָן שפּייזען אַלע:
זיינע בּאַשעפענישען, פון אַ וויזעלטיער בּיז אַ קליין ווערעמעל, און
בּיז אַ מילב אפילן,.,
צ ייט ע9, װאָרום ער האָט אויף דעם רחמנותצי
ס ב י ה (פה2ט זיך נעשלאַנען, שפּאַנט ארוםן. רהמנות..
רחמנות.,. ער האָט רחמנות... פון רחמנות רעדט זי איצט מימ
מיר,,,. נשטעלט זיך אַװעק אקעגען צייטלעון. רחסמנות? פון רחמנות
רעדסט דו מיט מיר ? וואו איז געווען איהר רחמנות דעמאָלט,
ווען איך בּין נעלעגען, וי אַ הונט, פאַר'ן גלח, ימח שמו וזכרו, זיך'
געװאַלגערט איהם פאַר דִי פיס נבוינט זיד אייזן, געפּױזשעט, וי א
װואָרעם ?,.. פון װאַנעט ווייס איך, אַז זי איז נים געווען אין
צווייטען חדר דעמאָלט און געהערט איטליכס װאָרט -- ווא איד
געווען דעטאלט איהר רחמנות? נשפּאַנטאַרום, בלייבט שטעהן.
רעדט מיטץ זעלבען טאָן פון איראַניע און פאַרביטערטקײט. -- אין דער צייט,.
ווען ער שפּאַנטיאַרום, געהען איהם נֹאַך די קינדער שקוראאט נאָך זיינע טרים ג.
-טבוה דער מולכוגער 201
*ער שטעלט זיך אִבּ, שטעלען זײ זיך אויך אִפּין. און וואן איז זי געװען
צּעת דיין מאַמע עליו-השלום איז געלענען אָט דאָ אויסגעצויגען
אויף דער ערד, איבערגערדעסט מיט שװאַרצען 7.. וואו איז געווען
אוהר רחמנות דעמאָלט 0,,,
צייםטע?. ואַלין זאָגסט דאָך אָבּער, אַז אפילו גאָט אין
מוח? דוי גרעסטע עבירה, אוב נאָר מע האָט חרטה און מע טהוט
תשובה, און ווער נאָך ווייסט, אַזוֹי וי דו, אַלסדינג, װאָס סע
ישטעהט נעשריבען 2,..
8 ב יה., אָט טאַקי װיי5 איך ווייס, דעריבּער זאָג איך דיר
אקודאט, אַז דערויף האָם מען נישט חרטה און דאָ העלפט ניט
קיין תשובה |... דער װאָס געהט איין מאָל אַװעק פון אונז, יענער
סומם נישט מעהר צוריק |,.. דאָס צווייגעל, װאָס מע רייסט-אָם
פון בּוֹים --- מוז פֿאַרטריקענט ווערען !... דאָס בּלעטעל, װאָם
פאַלט-אָפ --- מון פארמויכט ווערען 1... נדערזעהט פון דער װײטען
קאַרעלען אויף דער ערד, בויגט זיך אַן, הויבט עס אויףן. וואָס אין טאר
קארעלען ? נויישע קאַרעלען -- וי קומען זיי אַהער ?..
צ ייט ע5 ננעמט ביי איהם די קאַרעלען, רעדט אין איין אַטעמן.
דאָס איז איהרע קאַרעלען, איהרע קאַרעלען.., = און זי אליין איז
אויך דאָ.., זי האָט זיך ארומגעקוקט ! ארומגעזעהען ! זי האָט
חרטה, טאַטע, זי וויל צוריק |,.. און ניט נאָר זי װווי? צוריק --
זי איז שוֹין נעקומען צוריק און אי גרייט מיט אונז אונאיינעם
איבּערטראַנען אלסדינו ! דאָרט וואו סיר -- דאָרט אין {י.
גגעהטיצן גאַר נאַהענט, רעדט שטילערן. זי אין געווען בַּיו דער מאַמע
אויפ'ן קבר --- דאָס ווייסט דו? זי פאַסט יום-כּטור, טאַטע, דן
הערסט 4 זי פאַסט יום-כּפור..
פ ב י ה נעמישטן. וער איז געווען אויפ'ץן קבר? װער
פאסט דאָס יום" כּפּוֹר ? װאַסערע לאָקשען ? וואָסערע פלאַמען ?
װאָס -- ווער -- וועמען ?
* דער אויטאָר בעט -- גיוט שטרושירען! די קינדער טהוען דאָס ערנסט,
די עלטערע באטערקען גיט.
שלום-עלוכם!
פיז
02
7
צ ייט ע?. װאָס הייסט ווער? חוה! פון חוה'ן רערען
מיר דאָך!... (איז דער מינוט עפענט זיך די קיזישיר און עס רײיסט זִיף'
אריין חוה. באַגעגענט זיך מיט טביח'ם קוק, בלייבט זי שטעהז ביי דער טיר,
אָהן שון, נאָר מיט גרויס ווירדע און מיט גדלות צונויפגעלעגט די הענט אוים'ן
האַרצען און קוקט דעם פאַטער גלייך אין די אױינען אַרײן. די ערשטע מינום .
טהוט זיך טניה א לאָז צו דער דרויסעױטיר אַװעקצוגעהן, נאָר צייטע? פאַר-
געהט איהם אויף צודפריהער אוז איהרע קינדער מיט איהרן..
ט בי ה מו צייטלען מיט די קינדערן. לאַזט מיך!.. לאַזט
פֿיך |.. : |
| = צייטע. זאָל איך קרענקען! זאָל איך שטאַרבען אֶט
ט דא מיט מיינע צוויי קינדער !... והאַלט איהם צו, די קינדער װיינעון.
יט ב יה נפאַרטומעלט}. װאָס טחוט זיך דא? בּין איד טביה ?
אדער איז דאָס א חלום? וווייזט טיט רער האַנטן. דער כח הדמיון...
די נעבליטען...
ח ו ה וגעלאַמען און דרייסטן. נישט קיין חלום, נישט קיין
דמיון, נאָר די ווירקליכקייט אַלין... איך האָבּ נעהערט אַלסדינג,
װאָס דאָ איזן גערעדט געװאָרען -- פון צויינעלעך, װאָס
ווערען אָפּגעריסען, און פוֹן בּלעטלעך, װאָס ווערען אָפּגעפאַלען...
וגעהטיצו אַ פֹּאַר שריט נעהענטערן. קיינער האט קיין צוייגען ניםט
געריסען, און בּלעטער זענען ניט געפאַלען... |
ט בי ה ונחזר'ט איבערן. , קיינער האָט קיין צוויינען ניט גע-
ריסען, בּלעטער זענען ניט געפאַלען",.. נצעשרייט זיד פּלוצים אויף א קולן.
ס'א לינען ! יאָ נגעריסען! יאָ געפאַלען!... נצעלאַזט זיך אויף חוה'ן..
װאָן פון דאנען ! ! װאָן פון מיינע אוינען --- װאָן!11.-
צ ייט ע 5 (טיפטצו צום פאָטער, קושט איהם די הענט}. טאַטע!
נאָט איז מיט דיר ! װאָס טהוסט דו, טאַטע געטרייער ?
ש5 מ ח'? ע.. זיידעניו, װאָס טהוסט דו? פאַר ואס
טרייבּסט דו די מוהמע חוה 4... |
ש יינ ד ע 5 ע. דאָס איז דאָך אונזער מוהמע הוה
זיידעניו 1.., -
שבוה דער מילבוגער 288
ס ב י ה מיל זיך ארױסרײסען פון די איניסלעד). אַװעקט,
סממזרים ! אָננעהאַנגען זיך אויף מיר, וי די קלעשטשעס ! והאט
באַלד חרטה, װאָס ער בייוערט זיך אויף זיי, גלעט זײי איבער די קעפּלער.
טייערע קינדערלעך! אָרעמע שעפעלעך מיינע! פון װאַנען האָט
איהר זייך אַהער גענומען אויף מיין קאָפּ? נאט אייך נאָר
אייניקלעך אַ פּאַר אויף דער עלטער ! וי זאַנט איואן זלאָדי:
,גע מאַלאַ בּאַבּאַ חלאָפּאָטי?,.. נפּויוען. עך, גאָלדע, נאָלדע ! דאָס
אין געווען אַ חכמה ! זי, עליו-השלום, פלענט זאָגען: מע טאָר
נים זינדיגען, טביה, מע טאָר זיך ניט קלאָגען, ניט בייזערען, ניט
זיין אין כּעם,,, אמת, וי איך בּין אַ איד, אמת ! כּעס אין עבורה
זרה.,, מיט כּעס קאָן מען גאָרניט מאַכען... מאַכען קאָן מען נאָר
מיט גוטען,.. מיט גוטען,,. טביה האָט פיינט זיך אָפּעסען דאָס
האַרץ,.. סביה האָט ליעב יעדע זאַך פריהער צו בּאַקלערען, באַ-
טראַכטען, אַרומרעדען... װאָס װעט זיין פון דעם, אַז מיר'ן זיף
אַלֶע היצען, אַלע שפּרינגען פון דער הויט אַרױס, וי מיר זאָנען
אין דער הנדה פּסח צוֹם סדר: כּולנו חכמים, כּולנו
גבוֹנים?... לֹאָמיר קאָרשט בּאַרעכענען, נאָר מיט אַ קלאָרען
מח און מיט קאַלטע לונג-און-לעבּער : װאָס איז דאָ געווען ? / װאָס
איז פאָרגעקומען ?
צ ייט על אויפעלענטן. אט דאָס ווילען מיר דאָך! מיר
;ווילען מיט גומען... :
ס ב י ה ({שלאַנְט איחר איבערן. און איך װאָס ווי?? איך וויל
דען חלילה מיט בּייזען ? פאַר װאָס זאָל איך וועלען זיין בּעסער
פונ'ם רבּונודשל-עולט ? איהם שטעהט-אָן צו זיין א מוחל-עונות
יאון אָנשרייבּען אין סידור יום"כּפּור צו כל-נדרי מיט נרויסע קירוש-
לבנה-אותיות : סלַחתּי כּדבריך!?... נישט מעהר, או
ס'האָט זיך שוין יאַ אַזױ געמטבט, אז מיר קאַנען זיך דורכשמועסען,
װאָלט איך דיך געװאָלט עפּיס פרעגען... נצו חוה'ן, נישט קוקענדיג איהר
גלייך אין פּנים, נאַר מיט א זייטן. וי אַזױי האָסט דו נאָר-װאָס געהאט
-געזאגט ? קיינער האָט קיין צוויינעלעך ניט געריסען 4 בּלעטלעף
שלום-עליכט ה, 60 א 158
24 שלום-עלוכם
נישט געפאַלען? אַ בּיסעל אַ זאָג ! וצו צייטלעון. טביה'ס טאַכטער
רערט נישט גלאַט.. טביה'ס טעכטער -- ניט געדאַכט זאָלען זי
ווערען !+. : |
ציי טע ? צו חה", שטאַרק אויפגעלעבט;. װאָס זשע? איף /
האָבּ בּאַלד געוואוסט, אַז דער טאַטע וועט.,
ח ו ה +צו צייטלעון. אַלץ איינס!... איך האָבּ מיך קיין קאַפּ
ניט איבּערגעשראָקען,. איך האָבּ איין מאָל געזאָגט, אַז איך געה ---
געה איך... אוב ניט מיט אַיך, אין נ אָ ך אייך.. סאַי וי
סאַי, דאָרט וואו איהר --- דאָרט איך. איער אומגליק -- מיין
אומנליק. |
ט כ י ה אױז צו צײטלען. דו הערסט װערטער? דאַרט
וואו מיר --- דאָרט איז זי, אונזער אומגליק -- איהר אומגליק,
אָט דאָס איז אַ לשון ! אָט אַזױ רעדט טביה'ס טאָכטער, און אָט
אַזױ בּאַדארף זי רעדען !... אַניט -- װאָס װאָלט געווען דער חילוס
צווישען מענדע? ווערעביווקער און טביה דעם מילכיגען ?.,. אַנו,
טהוט א פרעג בּיי מענדעל? ווערעבּיווקער, וואו שטעהט , בּרונו רחם
תזכור""? און לאָז ער אייך זאָנען, וען זאָגען מיר ;סלחתּי
כּדבריך", און וויפיעל מאָל זאָגען מיר ,פלחתּי כּדבריך"? און
װאָס איז די טייטש , סלַחתּי כּדבריך"? אַזױ לאַנג שמייסט מען
איהם! א איד אֵיין עם-האָרץ איז ערגער פון אַ גו !.. נפווע.
נישמעהר, איין זאך : איך װאָלט אפשר בּאַדאַרפט צומאַכען די
אויגען און מיט'ן ערשטען קוק װאָלט איך אפשר בּאַדאַרפט מוֹחל
זיין,,, נחוה מאַכט א באװענונג אויף צו ענטפערען. צײטעל טאַכט צו איהה
מיט די הענט הינטער'ן פאָטער'ס פּלייצעס, זי זאָפּ שויינען. אין מיר
שלעכט ;: סטייטש, און וואו איז גאָט ? קענען גאָט איז מען דאָף
אַזױ זינדיג ! אַזױֹי זינדיג !.,. נאָר צוריק בּאַטראַכט איך מיך:
ואס בּין איד מחויב זיך אַננעמען נאָט'ס קריוודע ?... חאַפּט זיך אן
ביי'ם קאַפן. אַכטי, רבּונו ש? עולם ! דו בּיזט מיין ערות, אַז איך האָבּ
נישט געבּראָכען דאָס װאָרט, נאָר איך קאָן נישט מעהר ! נשרייט הויףן.
איך קאָן נישט ! דו האָסט אַליין אָנגעשריבּען אין דיין היילינער
טבוה דער מיולבוגער 8
תורה: כּרחם אב על בּנים! װאָס בּין איך שולדיג, אַז זי אין
פארט מיינם אַ קינד? וַשלאַנט זיך מיט דער האַנט אין האַרצעןן. פארט
אַיינגעבאַקען בּיי מיר אין האַרצען! אין דער נשמה! וו חוה!
צענעמט ברייט די הענטן. קום אַהער צו מיר, חוה'לע, דו בּיזט מיין
קינד ו... נחוה פאַלט איהם אוים'ן האַכֿז. צײיטעל האָט ארומגענומען איהרע.
צװײי קינדערלעד, וויינט שטילן.
פּאָרהאַנג פאלט לאַננזאַם.
ענדרע.י
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11